Shıki súttiń sapasy – ult densaýlyǵyn qamtamasyz etetin birden-bir faktor

Jıynda sút shıki­zatyn Ke­den odaǵynyń tehnı­ka­lyq regla­mentter talaptary­na beıim­deý, salalyq Jol karta­syn túzý jáne iske asyrý máse­leleri talqylandy. QSO baǵ­dar­lama­synyń úılestirýshisi Sáýle Jan­kınanyń aıtýynsha, Keden odaǵynyń jańa talaptary boıynsha qaıta óńdeletin súttiń sapasyn qaýipsizdik tehnıkalyq reglamentterine yńǵaılaý kerek. QSO derekterine qaraǵanda, qa­zirgi tańda qaıta óńdeletin shı­ki­zattyń 700 myń tonnaǵa jýy­ǵy jarııalanǵan talaptarǵa múl­dem saı emes. Kelesi jyldan bas­tap jańa sharttarǵa sáıkes kel­meıtin sút ónimderin óńdeý kásiporyndary qaıta qabyl­damaıdy. Sút zaýyttary shıkizattyń 70 paıyzdan astamyn eldi mekenderden jınaıdy. Biraq onyń qaýipsizdigine eshkim tolyq kepildik bere almaı otyr. Aıtalyq, saýyn sıyrlarǵa antıbıotık egiletin bolsa, ony sút quramynan qaınatyp ta, tazartyp ta shyǵarý múmkin emes eken. Mysaly, bir aýylda iri qara maldan dermatıt keseli tabylyp, turǵyndar maldaryna jappaı antıbıotık saldyra bastaǵan. Qarapaıym qaǵıdatty bilmeýdiń sońy shıki súttiń qaýiptiligin eselep arttyryp jiberipti.

– Jol kartasy sút shıki­za­ty­nyń qaýipsizdigi men sapasyn qam­tamasyz etýge baǵyttalǵan. Bir jaǵynan, bıznes pen bılikke ke­shendi qaýipsizdik quraly retin­de usynylady. Bul otandyq sút ónim­deriniń sapasyna jáne halyq­tyń densaýlyǵyna tikeleı oń áser etetini daýsyz, – dedi S.Jan­kına.

Jol kartasy BUU azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy­men birlesip jasalǵan, oǵan Eýro­palyq qaıta qurý jáne damý ban­ki qoldaý kórsetti. Qujat mal basyn esepke alýǵa, sútti sıyr­lar­dyń monıtorıngisin jasaýǵa, emdeý jáne vaksınasııalaý sapa­syna, korektendirýge, sútti sanı­tar­lyq baqylaýǵa jáne qaıta óń­deýge, shıkizatty jınaýdy uıym­dastyrýǵa qatysty úderisterdi jańǵyrtýǵa múmkindik beredi.

Jıynda sóz alǵan mamandar Sút odaǵy biraz jyldan beri Keden odaǵynyń reglament­teri­ne kóshý boıynsha jospar­ly jumys júrgizgenin jet­kizdi. Turǵyndarǵa, sút daıyn­daý­shylarǵa jáne tapsyrýshylarǵa qatysty aqparattyq-túsindirý sharalary atqarylǵan. Sút qabyldaý beketteri salynyp, salqyndatqysh ydystar qaıta­ry­m­syz nesıege berilgen. Alaıda salada qalyptasqan problemalar bıznestiń ǵana emes, basqa da taraptardyń júıeli jáne belsendi aralasýyn talap etedi. Osyǵan baılanysty Jol kartasyn iske asyrýǵa memlekettik qadaǵalaý jáne baqylaý mekemeleri, sút óńdeý kásiporyndary, shıkizat jetkizýshiler, jergilikti basqarý organdary, zerthanalar barynsha tartylǵan. Sondaı-aq mańyzdy qujatta janýarlar aýrýlarynyń oshaqtary boıynsha biryńǵaı dınamıkalyq karta jasaý, sútti maldardy elektrondy esepke alý júıesin jetildirý máseleleri de qamtylǵan.

Bıznes ókilderi memlekettik organdarmen shıkizat pen shıki­zat bazasy boıynsha barlyq túıindi problemalardy talqy­laýǵa, birlesip sheshýge daıyn ekenin Qazaqstan Sút odaǵynyń atqarýshy dırektory Vladımır Kojevnıkov te atap ótti. Onyń sózine qaraǵanda, shı­kizat ba­za­sy­nyń aýdıtine fermerler qosylýǵa saqadaı-saı. V.Kojevnıkov:

– Fermerler qazirdiń ózinde osyndaı qatań básekelestik jaǵ­daıynda ómir súre alatyndaryn, óz ónimderin qaıta óńdeýshilerge sata alatyndaryn jete sezinip otyr, – deıdi. Ol elimizde jylyna óndiriletin 5 mln tonna súttiń 75 paıyzy Kedendik odaqtyń tehnıkalyq reglamentterinde kórsetilgen talaptarǵa sáıkes kelmeıtinin alańdatarlyq jaǵdaı dep baǵalady.

Jıynda shıki sútti sarap­ta­malyq zertteýler, qaıta óń­deý kásiporyndaryna túsetin shıki­zattyń zerthanalyq taldaýla­ry, ónim quramynda antıbıotık­ter, somatıkalyq jasýshalar izderiniń bolýyn rastaıtyn kóptegen mysaldar keltirildi. QSO 2019 jyl­dyń aqpan-sáýir aılarynda óńdeý zaýyttarynyń zerthana­larynda stıhııalyq jáne uıym­das­tyrylǵan naryqtarda satyla­tyn ónimderge zertteýler júrgi­zip, qysqy kezeńdegi taldaý nátıje­lerimen salystyrǵanda jaǵdaı­dyń dabyl qaǵarlyq ekenin anyqtaǵan. Antıbıotık-levome­sı­tındi paıdalaný 3 esege deıin artqan. Is júzinde barlyq úl­gi­lerde zeń jáne ashytqylar­dyń 24 saǵatqa deıin ósýi tir­kelgen. Munyń bári sanıtarlyq erejelerdiń jáne daıyndaýdyń teh­nologııasy, sondaı-aq tamaq ónim­derin saqtaý, tasymaldaý, ót­kizý merzimderi men tempera­týralyq rejimderdiń óreskel buzylǵanyn kórsetedi.

Jol kartasy eki kezeńmen jú­zege asyrylatyn bolyp belgi­lendi. Birinshi kezeńde Sút oda­ǵyna múshe kásiporyndar, ekin­shi kezeńde Qazaqstannyń bar­lyq aımaqtaryndaǵy sút óndi­rý­shiler qamtylmaq. Osylaısha shıki­zattyń tazalyǵyn qamtamasyz etý sút óńdeý sektorynyń basym baǵytyna aınalatyn bolady.

Búginde eki mıllıondaı qazaqstandyq sút ótkizýmen aınalysady. Aýyl halqy úshin bul ájeptáýir tabys kózi sanalady. Talap oryndalmasa, óndiris oryndary shıkizatsyz, aýyldyqtar nápaqasyz qalary anyq. Bul jerde taǵy bir shetin máseleniń paıda bolýy ǵajap emes. О́nimdi zaýyt qabyldamaǵan jaǵdaıda bazarlar men kóshelerde «jabaıy saýda» órship ketpeı me degen qaýip bar ekenin BUU Aýyl sharýashylyǵy jáne azyq-túlik uıymynyń mamany Inna Pýnda jasyrmady.

– Búgingi tańda tutynýshylar súttiń úshten birin zańsyz saý­da oryndarynan satyp alatyn kórinedi. Sondyqtan BUU ere­je­leri men talaptaryn jer-jerlerde qarapaıym, uǵynyqty tilde túsindirýge keńes beremiz. Máselen, sıyr sútin plastmassa shelekke saýýǵa bolmaıtynyn, onda bakterııalar kóp jınalatynyn, ónim sapasyn joǵaltatynyn kópshilik bile bermeıdi, – deıdi I.Pýnda. BUU ókili ónimdi saqtaý, tasymaldaý jumystary súttiń sapasyna erekshe áser etetinin aıtyp, osy iske erekshe kóńil bólý kerektigin eskertti.

Soltústik Qazaqstan oblysy