Elimizde 2015 jyldan beri 11 myń adam jol boıynda kóz jumǵan

Jıyn barysynda zorlyq-zombylyqtan zardap shekken balalardyń 90%-y jaǵdaıy tó­men otbasynan shyqqandar ekeni málim boldy. Mundaı áre­ket­ter­diń aldyn alýǵa jaýapty ýáki­letti qyzmetkerler az emes: ıývenal­dyq polısııa, pedagogtar, dárigerler men áleýmettik qyz­metkerler, olardyń ortaq ju­mysyn kúsheıte túsýdi qajet eke­ni kórip-aq tur.

Qylmystardy tergeý men ashý sapasyna baılanysty aıtylatyn eskertýler jeterlik eken. 2015 jyldan beri kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty 34 myńǵa jýyq qylmys tirkelgen, degenmen olardyń 27%-y ǵana óziniń logıkalyq sońyna jetken.

Kámeletke tolmaǵandarǵa qa­tysty talaı qylmystyq is sot­qa deıin jetpeı qala beretin kórinedi. Prokýrorlar kámeletke tol­ma­ǵandarǵa qatysty zor­lyq týraly ister boıynsha zań­syz úzil­gen 57 tergeýdi qal­­py­na kel­tir­gen, sondaı-aq toq­ta­tyl­ǵan 328 istiń kúshin joı­ǵan, ja­s­y­ryl­ǵan 23 qylmys anyq­tal­ǵan.

Basqasha aıtqanda, balaǵa qa­tys­ty qylmysty ashyp, qylmys­kerdi jazalaýdyń ornyna barmaq basty, kóz qysty prınsıpi ornap ketetin kez az emes. Polıseıler keıde bala túgili eresektiń de isine nemquraıdy qarap, qylmystyq isti qozǵaǵysy kelmeıtini belgili. Eger esterińizde bolsa, byltyr temir jolda zorlanyp, basyndaǵy qaıǵysyn polıseılerge jyl boıy dáleldeı almaǵan qyz dál osyn­daı jaıtty baıandap bergen edi. Jaǵdaı tek «NeMolchı.KZ» qory­nyń basshylyǵy arqasynda ǵana sotqa jetti. Onyń ózinde sýdıa qos qylmyskerge 2 jyl 6 aı bas bostandyǵynan aıyrý úkimin shyǵaryp, aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy.

Ortaq túıtkilderdi talqy­laý barysynda óńirlerde polısııa qyzmetkerleri men pro­kýrorlardyń atalǵan qyl­mys­tardyń sanatyn ashýǵa maman­dan­dyrylǵan jekelegen toptar qurý oryndy bolady degen qory­tyn­dy­ǵa keldi. Bas prokýror osy sanattaǵy qylmystardyń sapa­ly tergelýin qamtamasyz etý­di jáne kinálilerdiń jazasyz qalmaıtyndyǵy qaǵı­da­synyń saqtalýyna qol jet­ki­zýdi tapsyrdy. Ásirese ká­me­letke tolmaǵandarǵa qarsy qyl­mystar úshin qylmystyq jaýap­tylyqty kúsheıte túsý týraly Prezıdenttiń tapsyrma­syn oryndaýǵa erekshe nazar aýda­ryldy.

Keńeste kóterilgen kelesi má­sele – jol qaýipsizdigi. 2015 jyl­dan beri jol-kólik oqıǵa­la­ry­nan 11 myń adamnyń qaza tap­qa­ny, 120 myń adamnyń ártúrli jaraqattar alǵany málim boldy. Elimizdegi jol qozǵalysynyń qaýipsizdigine birqatar faktorlar yqpal etedi eken. Atap ótsek, olardyń qatarynda avtoparktiń kúrt ósýi, joldardyń jaı-kúıi, kóliktegi quqyq buzýshylyqtar profılaktıkasynyń bosańdyǵy jáne basqalary bar.

Jol boıyndaǵy oqıǵalardy avtomektepterde júrgizýshilerdi daıarlaý sapasynyń tómendigi jáne júrgizýshi kýálikterin zań­­syz alý múmkindigi de shıe­le­­nistire túsedi. Máselen, 3 myń­­­nan astam adamǵa jasandy medısınalyq anyqtamalar, sondaı-aq dıspanserlik esepte turǵan 923 adamǵa júrgizýshi kýálikteriniń berilý faktileri anyqtalǵan. Elimizde 833 avtomektep jumys isteıdi, olardyń basym kópshiliginiń qajetti mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazasy joq.

Jol salý tenderine qatysyp, bir úlesin jymqyryp ketý – Qazaqstan úshin tańsyq dúnıe emes. Sonyń kesirinen talaı jan tas joldarda ómirmen qosh aıtysyp nemese múgedek atanyp jatqan bolar. 3 jyl ishinde quqyq qorǵaý organdary joldardy salýǵa jáne jóndeýge bólingen bıýdjet qarajattaryn jymqyrýǵa baılanysty 100-den astam sybaılas jemqorlyq qylmystardy tergedi. 7 mlrd teńgeden astam somaǵa jýyq shy­ǵyn keltirildi. 55 adam qyl­mys­tyq jaýaptylyqqa tartyldy, 24-i qazirdiń ózinde sottaldy.

Jol kólik oqıǵalary jónin­de­gi qylmystyq isterdi tergeýdiń tıisinshe júrgizilmeýine qa­tys­ty da syn az emes. Sońǵy 2 jyl ishinde prokýrorlar 45-ke jýyq jasy­rylǵan qylmystyq quqyq buzý­shy­lyqtardy esepke qoıǵan, olar­dyń 13-i boıynsha úkimder shyq­ty.

Úılestirý keńesi músheleriniń pikiri boıynsha, qaýipti jol ýchas­ke­leriniń elektrondy kartasy, kóshe-jol júıeleri jaı-kúıiniń qoǵamdyq monıtorınginiń bolýy, jaýapkershilikti qatań­da­tý qajet.

Eger Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy 2018 jyly jarııa­la­ǵan reıtıngke kóz júgirtsek, kóńil kónshimeıdi. Jol kólik oqıǵasynan qaıtys bolǵan adamdardy 100 myń kisige shaqsa, elimizde 17,6 azamat kóz jumady eken. Bul kórsetkish boıynsha Qazaqstan álemde 74 orynda. Al reıtıngtiń eń sońyndaǵy Skan­dı­nav elderinde bul kór­set­kish 2,7-2,8 adam. Iаǵnı, joldary qaýipsiz degen sóz. Al biz aıdyń kúnniń amanynda 2015 jyldan beri 11 myń azamatty jol boıyn­da joǵaltyp otyrmyz.