Baqýatty el – qýatty memleket

Memleket basshysy taıaýda jarııa­la­ǵan Jol­da­ýynda bıznes­men­derdi alańdatqan mańyzdy bir máselege núkte qoıǵany da ekonomıka men áleýmettik sektordy teń ustaýdyń belgisindeı boldy. Buǵan deıin áleýmettik ahýaldy ońaltý úshin zeınataqy tólemderin jumys berýshiniń esebinen taǵy 5 paıyzǵa ulǵaıtý týraly usynys aı­ty­­lyp, Úkimet tarapynan ony qolda­ǵan pikirler de estile bastaǵany bel­gi­li. Birqatar batyldaý kásipkerler oǵan ashyq qarsylyq bildirip, 5 paıyz­dyq  qosymsha tólem bıznes salasy úshin aýyrǵa soǵatynyn, jabylyp qalý qaýpi bar ekenin aıtqan-dy.  Prezıdenttiń: «Úkimetke 5 paıyzdyq qosymsha zeınetaqy tólemin engizý máselesin 2023 jylǵa deıin shegerýdi tapsyramyn. Keıin bul máselege qaıta oralamyz» degen sózinen soń atalǵan taqyrypqa birjola núkte qoıyldy.

Keıingi jyldary áleýmettik máse­le­lerdi, aıtalyq turmysy tómen otbasylardy jergilikti bınesmenderdiń qarajaty esebinen baspanamen qamtý syndy úderisterdiń úırenshikti jaıt­qa aınala bastaǵany jasyryn emes. Bul ká­sipkerlerdiń memleketke degen senimin álsi­retip, erteńgi kúnge degen kúmán-kúdigin kúsheı­tetin, ınves­tısııa salýǵa degen yntasyn tómen­detetin faktor ekeni túsinikti. Alaıda Prezıdent Q.Toqaev áleýmettik álsiz toptardy ká­sipkerlerdiń moınyna artyp qoımaı, mem­le­ket­tiń esebinen qamqorlyqqa alýdy kúsheıtti. Tutas kásipkerlik salasyn damytýǵa basa nazar aýdaryla bastady. Shaǵyn jáne mıkrobıznesti nesıeleýge «Bıznestiń jol kartasy» aıasynda 250 mıllıard teńge qarajat bóldirý, 3 jylǵa deıin tekseris júrgizýge moratorıı jarııalaý, salyqtyq jeńildikter... Munyń barlyǵy otandyq kásipkerlerdiń eńse tiktep, sharýasyn dóńgeletýine septigin tıgizýge tıis. Bir aıta keter­li­gi, óńirlerdegi kásipkerlerdiń sa­ly­ǵy esebinen túsken qarajat endigi ýaqytta sol óńirlerdiń ekonomıkasyna jumsalmaq. Bul Joldaýdaǵy «Qýatty óńirler –  qýatty el» degen taraýynda aıtylǵandaı, jergilikti bıýd­jet­ti qalyptastyrýǵa jáne kádege jaratýǵa sol óńir halqynyń jumyla qatysýyna áser etetini sózsiz.

Úkimetke júktelgen mańyzdy tap­syr­ma­lar­dyń biri – ulttyq bıznes­ke halyqaralyq naryq­ta qoldaý kór­setý. Qazir Úkimet eksportqa ónim shyǵaratyn kompanııalarǵa mem­le­ket­tik qoldaý tetik­terin qarastyryp jatyr. Bul orta bıznes ókil­derine ónimderin shetelderge shyǵarýǵa jáne ótkizýge kómektesýge tıis. Bızneske jasal­ǵan salyqtyq, qarjylyq jáne ákimshilik qol­daý­lar eksport kólemin arttyrýǵa yqpal etetin fak­torlardyń biri.

Búgingi tańda ekonomıkanyń tu­raq­ty damýyn qamtamasyz etý jáne nátıjeli jumys oryndaryn qurý úshin Úkimet ınvestısııalardyń jańa tolqynyn tartýǵa erekshe mańyz berip otyr. Mindet – jyl saıyn negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııany orta eseppen 20 paıyzǵa arttyrý. 2025 jylǵa qaraı ınvestısııanyń úlesi IJО́-niń 30 paıyzyna deıin jetýge tıis degen jospar bar. Tikeleı sheteldik ınvestısııanyń kólemi 2025 jylǵa qaraı 34 mlrd-ǵa kóterilýge tıis.  Bul oraıda Úkimet óńdeý ónerkásibiniń, otyn-energetıka kesheniniń, kólik jáne lo­gıs­tıkanyń, agroónerkásip kesheniniń jáne týrızm­­niń áleýetine arqa súıep otyrǵanyn aıta ketý kerek.

Jospar boıynsha bıyl jumyspen qam­tý sharalary, onyń ishinde «Bastaý Bıznes» jáne «Jas kásipker» baǵ­dar­la­malary aıasynda qysqa merzimdi kásiptik oqytýmen qamtylǵan azamat­tar­dyń qatary byltyrǵydan 4 ese kóbeıip,  300 myńnan astam adamdy quramaq. Jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa baǵyt­tal­ǵan granttar kólemi 37 myńnan astam adamdy qamtıtyn bolady.

Elimizde azamattardy kásip­ker­lik­pen aına­lysýǵa yntalandyratyn baǵdarlamalar kóbe­ıip keledi. Solardyń birqataryn tilge tıek eter bolsaq, «Damý» kásipkerlikti qoldaý qo­­ry­nyń aıasynda «Bastaýshy kásipkerler úshin», «Kásipkerler úshin», «Bıznestegi áıel­der úshin» arnaıy baǵdarlamalary qa­rastyrylǵan. «Bıznestiń jol kartasy-2020» qu­ja­ty, «Atameken» kásipkerler pala­­ta­sy­nyń arnaıy «Bastaý», «Jas kásip­­ker» baǵ­dar­­lamalary.  Aıta bersek, bıznesmen bolamyn degenderdiń betin qaqpaı, belin býatyn baǵ­dar­lamalar barshylyq. Qazaqstannyń damý banki, Ulttyq tehnologııalyq damý agenttigi, «QazAgroQarjy» aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qory, «Qazaq­ınvest» ulttyq agenttigi syndy uıymdar beretin jeńildetilgen granttardyń ózi bir tóbe. Dúnıejúzilik bank qarjylaı demeýshi bolǵan «Jas projekt», Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń jobalary biraz azamat­tyń jolyn ashty.

Memleket basshysy jastardyń áleýetin tutas eldiń áleýetin kóterýge, onyń ishinde ekono­mıkalyq jobalarǵa jumyldyrýdy qoldaı­dy. Ulyqtaý rásiminde: «...Jastardyń star­tap­ta­ryn qoldaımyz. Meniń mindetim – Siz­derdiń eń úlken maqsattaryńyzdy júzege asyrýlaryńyzǵa, derbes «tabys tarıhyn» jazýlaryńyzǵa barlyq múmkindikti jasaý» degeni belgili. Bıyl bastaý alǵan «Jas kásipker» men odan erterek qolǵa alynǵan «Bastaý» syndy baǵdarlamalar bıznes ıdeıa­lar­dyń jolyn ashatyn biregeı jobaǵa aınalyp keledi.

Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha Ulttyq bank qarjy sektorynyń rólin kúsheıtý jumys­ta­ry men aqsha-nesıe saıasatynyń aıasynda bir­qa­tar sharany qolǵa aldy. Bas banktiń resmı deregine súısensek, byltyrǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda bıyl ekinshi deńgeıli bankterdiń jal­py nesıe portfeli byltyrǵy kór­setkishpen salystyrǵanda 2,2 paıyzǵa ulǵaıyp, 12,8 trln teńgege ósti. Bankterdiń jańadan berilgen nesı­esi 14,2 paıyzǵa ulǵaıdy. Oǵan nesıe talaptarynyń jeńildetilgeni yqpal etti deýge bolady. Máselen, teńge­men beriletin nesıe­niń paıyzdyq mólsher­le­mesi byltyr 12,5 paıyz bolsa, bıyl bul kórsetkish 11,9 paıyzǵa deıin tómen­de­di. Ekonomıkanyń basym salalaryn jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasyn iske asy­ryp jatqan Ulttyq bank bank­terge 600 mlrd teńge somaǵa uzaq mer­zim­di qorlandyrýdy usy­nyp otyr.

Memleket basshysy atap ótkendeı, aýyl sharýashylyǵy – elimizdiń negizgi resýrsy. О́z elimizde ǵana emes, shet­elde de suranysqa ıe organıkalyq jáne ekologııalyq taza ónim óndirý úshin zor múmkindikter bar.  Ol úshin sýarmaly jer kólemin 3 mıllıon gektarǵa ulǵaıtý josparlanǵan. Bul agroónerkásip keshenindegi daıyn ónim kólemin  4,5 ese arttyrýǵa múmkindik beredi.