Elimizde jańa jyldan bastap medısınalyq ońaltý jáne qalpyna keltirý emine bólinetin qarjy 9 esege artady, nátıjesinde ońaltý baǵdarlamasynyń aýqymy keńeıedi. Eger qazir azamattarǵa birinshi jáne ekinshi deńgeıli ońaltý kómegi qoljetimdi bolsa, MÁMS engizilgen soń ońaltýdyń úshinshi kezeńi paıda bolady. Buǵan qosa, jeke ınvestorlardyń esebinen elimizde zamanaýı ońaltý ortalyqtary salynýda. Nur-Sultan qalasyndaǵy №1 aýrýhananyń reabılıtolog-dárigeri Baıan BEKTASOVA medısınalyq ońaltýdyń artyqshylyǵy jaıly aıtyp berdi.
– Baıan Búrkitqyzy, medısınalyq mamandyqtyń túri kóp qoı. San salanyń ishinen reabılıtolog-dáriger mamandyǵyn tańdaýyńyzǵa ne sebep boldy?
– Meniń negizgi mamandyǵym – terapevt, al reabılıtolog bolyp qyzmet etip júrgenime 1 jyldan asty. Eki jyl buryn 1987 jyly dúnıege kelgen qyz kólik apatynan aýyr jaraqat alyp, bizdiń aýrýhanaǵa tústi. Sóıleı almaıtyn, tamaq ishe almaıtyn, tipti otyra almaıtyn pasıentpen ózim jeke aınalystym. Nátıjesinde ol aýrýhanadan óz aıaǵymen shyqty. Naýqastyń dınamıkasyn, ómir súrýge degen qushtarlyǵyn kórip reabılıtolog mamandyǵyna qyzyǵýshylyǵym artty. Sóıtip medısınalyq ońaltý mamandyǵy boıynsha aqyly túrde qaıta daıarlaý kýrsynan óttim. Maǵan eresektermen jumys istegen yńǵaıly jáne unaıdy.
Qazir dárigerlerdiń kóbi qaıta daıarlaýdan ótip, reabılıtolog mamandyǵyn meńgerýde. Sebebi kelesi jyldan bastap MÁMS aıasynda barlyq aýrýhana men emhanalarda ońaltý ortalyqtary ashylady ıaǵnı, bul mamandyqqa suranys artady degen sóz.
– MÁMS júıesi engizilse taǵy ne ózgerýi múmkin?
– Qazir №1 qalalyq aýrýhanadaǵy Ońaltý bólimshesinde 20 oryn bar jáne reabılıtolog-dárigerler basqa bólimshelerdi de aralap júrip naýqastarǵa kómek kórsetedi. Medısınalyq saqtandyrý engizilse bizdiń bólimshede tósek-orynnyń sany artady dep josparlanýda. Buǵan qosa ońaltý baǵdarlamasynyń aýqymy keńeıedi. Eger qazir qazaqstandyqtarǵa ońaltý kómeginiń birinshi (erte) jáne ekinshi deńgeıi qoljetimdi bolsa, al MÁMS aıasynda ońaltýdyń úshinshi kezeńi paıda bolady. Úshinshi kezeńniń talabyna sáıkes, naýqasqa ambýlatorııalyq deńgeıde kómek kórsetiledi, ıaǵnı árbir emhanada ońaltý ortalyqtary ashylady.
– Ońaltýdyń osy úsh kezeńine jeke-jeke toqtalsaq, kimderge jáne qandaı jaǵdaıda densaýlyqty qalpyna keltirý kómegi kórsetiledi?
– Medısınalyq ońaltýda negizgi úsh baǵytta em júrgiziledi: nevrologııa jáne neırohırýrgııa; travmatologııa jáne ortopedııa; kardıologııa jáne kardıohırýrgııa.
Ońaltýdyń birinshi kezeńi naýqas túsken kezden bastap profıldi nemese reanımasııa bólimshesinde bastalady. Reabılıtolog naýqasty obektıvti qarap, ońaltýdyń jeke josparyn taǵaıyndaıdy. Mysaly, massaj, EDJ, fızıoterapııa jasalady. Sonymen qatar logoped, psıholog pen ergoterapevt qajettiligine saı keshendi túrde jumys júrgizedi.
Ońaltýdyń ekinshi kezeńi boıynsha, eger naýqasqa kúrdeli em qajet bolsa, onda ońaltý ortalyǵyna aýystyramyz, naýqas tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda aqysyz emdeledi. Kóbine aýyr jaraqat, ınsýlt, ınfarkt alǵan naýqastar densaýlyǵyn qalpyna keltirý emin qabyldaıdy.
Úshinshi kezeń boıynsha naýqas shıpajaıda nemese emhanalardyń janynan ashylǵan ońaltý ortalyqtarynda ambýlatorııalyq em alady. Bul kómek kóbine múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan.
– Ońaltý ortalyǵynan shyqqan adam aýrýynan qulan taza aıyǵyp ketýi múmkin be?
– Ol dıagnozǵa jáne naýqastyń ózine baılanysty. Dárigerlerdiń kómeginen bólek, adamnyń ózinde de talpynys bolýy tıis. Eger naýqas dertke qarsy kúresýge nıetti bolsa, mindetti túrde qabyldaǵan em oń nátıjesin beredi. Tez jazylady, ómir súrý sapasy áldeqaıda jaqsarady. Máselen, ınsýltten keıin naýqas densaýlyǵynyń qalpyna kelýi kúrdeli jáne uzaq ýaqytty talap etedi. Osy oraıda naýqastarmen jáne olardyń týysqandarymen birge psıholog mamandar jumys isteıdi. Bul jerde naýqastardyń týystarynyń da kómegi qajet, óıtkeni naýqas úıde de jattyǵýdy jalǵastyrýy kerek. Mamandar naýqastyń ózine jáne jaqyndaryna naýqasty durys jatqyzyp, otyrǵyzý, tamaqtandyrý, tipti ájethanaǵa alyp barý ádisine deıin úıretedi. Sondaı-aq densaýlyqty barynsha erte qolǵa alǵan durys, eger naýqas 2-3 jyl ótkizip alsa, onda qalpyna kelýi qıyn.
Elimizge ońaltý ortalyqtary asa qajet, bul sala damymaǵan, keıbir naýqas medısınalyq ońaltýdyń bar ekenin, ınsýlt, operasııadan keıin densaýlyqty qalpyna keltirý kerektigin bilmeıdi. Al MÁMS aıasynda ár emhanada ońaltý ortalyǵy ashylsa tipti jaqsy bolar edi. О́ıtkeni elimizde ońaltý emine muqtaj adam kóp.
Áńgimelesken
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»