«Adasqannyń aldy – jón, arty – soqpaq» ekenin jat aǵymnyń jeteginde ketken otandastarymyz áli de bolsyn túısine qoıǵan joq. Solaı boldy eken dep óz ulyn ózeginen tepken ult emes edik. Qandasym dese qanymyz ysyp, janymyz kúıedi. Elden bezse de emeshegimiz ezilip turady. Adamzattyń qarǵysyn arqalaǵan ata-anadan buryn, aq-qarany ajyratyp úlgermegen urpaǵyna alańdaısyń. Irak astanasy Baǵdattan Otanǵa oralǵan 14 bala sonyń dáleli. Erteńine enjarlyq tanytpaǵan eldiktiń eren úlgisi de – osy!
Ejelgi parsy uǵymynda Baǵdat sózi – «baǵa» – qudaı, «dad» – syı, ıaǵnı, «Qudaıdyń bergen syıy» degen maǵyna berse kerek. Endi bir derekte 762 jyly Madınatýs Salam (beıbit qala) degen atpen halıf Mansur turǵyzǵan desedi. Táńiriniń tálkegi sol, bul kúni Baǵdatty ne «Qudaıdyń bergen syıy», ne «beıbit qala» deýge aýyz barmaıdy. Keıingi eki aıda Irak astanasynda kemi 100-den astam adam kóz jumdy. Terrorızmge qatysy bar degen kúdikpen qamaýda otyrǵandary qanshama. О́kinishtisi sol, arasynda qazaqstandyq azamattar da bar.
Jýyrda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy negizinde «Rýsafa» operasııasy qolǵa alyndy. Bul gýmanıtarlyq aksııa joǵaryda atalǵan 14 balany Otanǵa oraltýdy maqsat tutqan bolatyn. Úsh jarym jyl analarymen birge temir tordyń taqsiretin tartqan balalardy qaıtarý ońaıǵa soqsyn ba? О́zge memlekettiń ishki saıasatyna aralasýdan aýyr ne bar?
Syrtqy ister mınıstrliginiń erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Stanıslav Vasılenkonyń aıtýynsha, aýyr jumys atqarylypty. Syrtqy ister mınıstrligi úkimettik emes qurylymdar hám memlekettik organdarmen, halyqaralyq uıymdarmen birlese otyryp, bir jylǵa sozylǵan kedergisi kóp kúrdeli kelissóz júrgizdi.
Aldymen, baldyrǵandardyń qazaqstandyq azamattar ekenin dáleldeý úshin DNK saraptamasyn jasaýǵa týra kelgen. Ata-anasynan aırylyp, jetim qalǵandardyń eldegi aǵaıyn-týystary izdestirildi. Synama alyndy. Sońynda balalardy týǵan topyraǵyna qaıtarý jónide sot sheshimi shyqty.
Sot sheshimi shyqty eken dep, ana qushaǵynan ajyratyp alý da adamdyqqa jatpas edi. Alaıda beıbit ómirdiń berekesin belýardan qan keship baryp uǵynǵan analar balalarynyń ashyq aspan astynda ǵumyr keshýine esh qarsylyq tanytpady. Tipti bul operasııa analar men týǵan-týystarynyń ótinishi negizinde iske asqanyn alǵa tartar edik.
Dinı ekstremızm etek jınamaı turyp, Taıaý Shyǵysta tatýlyq ornaıdy deýge senim joq. Máselen, bir kezderi Əbý Nasyr əl-Farabı ilim izdep barǵan Sham shaharyna qandastarymyz ajal izdep baryp júr. Ál-Farabı men sultan Beıbarystyń qabiri de osy Sırııa astanasynda. Alasapyranda quldyqqa satylyp, keıin sultan dárejesine kóterilgen bahadúr Beıbarys! Otandastarymyzdyń kóńil kókjıeginde baba beınesi sultandyǵyn tárk etip, týǵan topyraǵyna aman-saý oralǵan qalpynda saqtalsa kerek. Osydan otyz jyl buryn túsirilgen otandyq kınonyń kórkemdik shyndyǵy – osy. Dese de, tarıhı shyndyq baba qabiri Damask qalasynda ekenin aıǵaqtap otyr. Al endi aıdyń-kúnniń amanynda Taıaý Shyǵysqa aǵylyp, ajal izdep júrgenderge ne deýge bolady? Bálkim, kúnderdiń kúni Beıbarys syndy sultan bolyp oralamyz deı me eken?!
Ol belgisiz. Belgilisi – úsh jarym jyl kúrish pen qara sýdy azyq etken, besikten beli shyqpaı jatyp anasynan ajyraǵan 14 balanyń Otanǵa oralǵany. Oralmaǵany, qańǵyǵan oq pen jasyrǵan mınanyń qurbany bolǵany qanshama?! Bul – alǵash ret atqarylǵan operasııa emes. El bıligi buǵan deıin de úsh márte «Jýsan» operasııasyn qolǵa alyp, bas-aıaǵy 400 balany Qazaqstanǵa qaıtardy.
Áıtpegende, baldyrǵandar taǵdyry ne bolary edi degen saýal da qylań bermeı qoımady. Irak memleketiniń zańy boıynsha, mundaı balalar jetimder úıine jiberiledi eken. «Rýsafa» operasııasy qolǵa alynbaǵanda, qazaq balalary da jetimder úıinde jaýtańdap qalary haq! On tórt taǵdyr oırannan aman qaldy. Atamekenge jetip, aǵaıynymen qaýyshty.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan oralǵan atalarymyz tókken qan men kórgen sumdyqtary jaıly jaq ashpaýshy edi. «Sender kórmeńder» dep qysqa qaıyratyn-tuǵyn. Aqıqatynda, «qarııasy bar úıdiń qazynasy bar». Jyl sanap, «qazyna» qatary da sırep barady. Estııar atalar azaıǵan saıyn «Astana bizdiki» dep qarý asynǵandar beınesi áleýmettik jelide jeldeı esetindi shyǵardy. Qarý asyný, jat elde jarylyp ólý úlgige aınalǵany ma? «Dini bar da, ulty joq, saqaly bar da, murty joq. Teke saqal, qyrma murt, el túbine sol jeter». Budan soń Máshhúr Júsiptiń áýlıeligine tańdanbaı kórińiz. Balaǵy kelteniń balasy ne bolmaq? Qarǵaıyn deseń, «ár qazaq – meniń jalǵyzym» (Sabyr Adaı). Qarǵamaıyn deseń...
Qudaısyz úkimettiń qyl arqany Alash «moınyn» alpys segiz jyl armansyz qıyp keldi. Táńirini tárk etip, Jaratqanǵa jalbarynýdan qaldyq. Sóıtken Keńes ókimetiniń de shańyraǵy opyrylyp ortasyna tústi. Qudaı joq emes, bar bolyp shyqty. Endi qaıtpek kerek? Abdyrap qalǵan otandastarymyz asyl dinge aǵylsyn-aı kelip. Alǵashynda qýandyq. Alaıda bórkimizdi aspanǵa atqanda tazymyz kórinip qalaryn kim bilipti. Aq-qarany ajyratyp jatpaı, alys-jaqynnan aǵylǵan mıssıonerlerdiń aıtqanyn ásirese jastar qaýymy aýzynyń sýy quryp tyńdaıtyndy shyǵardy. Tıisti organdardyń san soǵyp qalǵan sáti de osy. Endigi kúni «jaý ketken soń qylyshyńdy tasqa shaptyń» ne, shappadyń ne. Bálkim, «aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izdep», asqynǵan derttiń aldyn alýdy júıeli jolǵa qoıý qajet pe edi? Taıaý Shyǵysta qarý asynyp, taý-tas arasyna jasyrynǵan et-jaqyndarymyzǵa eleńdemes úshin eń aldymen qazaq qoǵamynda túsindirý jumystaryn júrgizip, ulttyq dástúrdi murat tutqan ıdeologııamyzdy myqtap qolǵa alý kerek-aq! Áıtpegende, mańdaıter, etken eńbektiń «báldý, báldý – bári ótirik»...