«Egemen Qazaqstan» gazetinde taıaýda áriptesimiz Suńǵat Álipbaıdyń «Mal eksportyna nege tyıym salyndy?» atty maqalasy jarııalanyp, onda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mal eksportyna tolyq tyıym salǵany týraly málimdeme jasaǵany aıtylǵan bolatyn. Qazaqstannyń ekonomıkalyq saıasaty eksportty arttyrý kerek degen talapty únemi alǵa ustap otyrǵanda, bul alǵashynda aǵysqa qarsy júzgen sheshim bolyp kórinýi múmkin.
Alaıda mınıstrlik bul sheshimge basqa amaldyń joqtyǵynan baryp otyr. Elimizdegi mal sanyn kóbeıtýge kedergi kóp. Byltyr ǵana elimizden 150 bas iri qara mal jáne 250 myń bas qoı syrtqa tirideı shyǵarylǵan. Onyń jartysynan astamy urǵashy mal eken. Basym kópshiligi О́zbekstanǵa ótkizilgen. О́zbek aǵaıyndardyń iskerleri Qazaqstannan kóbinese aryq maldardy arzanǵa alyp, az ýaqytta semirtip, etinen óńdelgen ónimdi naryqqa shyǵaratyny belgili bolyp otyr. Maldy arzanǵa satý – qazaqstandyq fermerlerdiń jáne et ónimderin shyǵaratyn kásiporyndardyń múddesine kereǵar másele. Sharýa qanshama azappen kútken, asyraǵan malynyń tolyq paıdasyn kórýi kerek. Joǵarydaǵy maqalada aıtylǵandaı, qazir qazaqstandyq et óńdeý kásiporyndary shıkizattyń azdyǵynan 30-40 paıyz qýatymen ǵana jumys istep tur. Tiri maldy syrtqa áketýge tyıym salynbasa, olarǵa shıkizat jetkizý kólemi tipti tómendeı túsedi. Saıyp kelgende, bul jumys oryndarynyń azaıýyna, daıyn ónim kóleminiń qysqarýyna, memlekettik bıýdjetke túsetin salyq kóleminiń kemýine soqtyrady.
Biz osy máseleniń Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy ahýalyn zerttegen edik. Byltyr oblysta 15 myń tiri mal syrtqa shyǵarylypty. Alaıda oblys aýmaǵynan shyǵarylǵan maldyń deni ońtústiktegi oblystarǵa ketken. Al ol jaqtan negizgi bóligi О́zbekstan aýmaǵyna ótkizilgeni de belgili bolyp otyr. О́ıtkeni kópshiligi ázirge soıýǵa jaramaıtyn jas mal. Ony ózbek aǵaıyndar joǵaryda aıtqanymyzdaı ósirip, semirtip soıyp, daıyn ónim túrinde ishki-syrtqy naryqqa shyǵarady.
Biz mınıstrliktiń eksportqa tiri mal shyǵarmaý jónindegi sheshimine jergilikti fermerlerdiń qandaı pikirde ekenin bildik. Sonyń ishinde «Zagradovka» JShS dırektory Ivan Fesenko mınıstrliktiń sheshimin tolyq qoldaıtynyn aıtty. Onyń sharýashylyǵy maldyń etti tuqymyn ósiredi. I.Fesenko: «Tiri maldy satý – bizge tıimsiz, biz et túrinde ótkizgendi qalaımyz. Qazir malymyzdy jergilikti et kombınatyna ótkizýdemiz. Syrtqa daıyn ónim túrinde shyqqany bizge de, elge de paıdaly», deıdi.
«Peterfeld AGRO» JShS bas dırektory Asqar Mádıevtiń sharýashylyǵy 4572 gektar jerge astyq egip, birneshe myń bas mal ósiredi. Biraz jylqysy, qazaqtyń aqbas tuqymdy sıyrlary, qoıy bar. «Men mınıstrliktiń sheshimin qoldaımyn. Biz maldy ózimiz ósirip, paıdasyn kórýimiz kerek. Tirideı satyp jibergenniń paıdasy az. Qudaıǵa shúkir, mal semirtýdi ata-babamyzdan beri bilemiz», dedi A.Mádıev.
300-ge jýyq iri qara ósirip, etin ótkizip, sútin saýyp otyrǵan «Bolshaıa malyshka» JShS dırektory Erǵalı Ǵabdýllın de osy sózdi aıtty. Ol da mınıstrliktiń maldy tirideı syrtqa satýǵa tyıym salǵany durys dep oılaıtynyn jetkizdi.
Biz pikirin bilgen fermerler arasynda tek «Mambetov ı K» JShS dırektory Erkebulan Mambetov qana bul sheshimge asa rıza emestigin aıtty. Ol ósirip otyrǵan ógizshelerin satyp alyp ketetinderge rıza eken. Sebebi óziniń soıyp satatyn alańy bolmaı shyqty. Bul da oılastyratyn másele.
Soltústik Qazaqstan oblysy