Máıegi myǵym mádenıetke týrıster de qyzyǵady

– Murat Dúısenbekuly, bıylǵy jyl – shymkenttikter úshin erekshe jyl. О́ıtkeni Shymkent shahary 2020 jyl­ǵy TMD elderiniń mádenı astanasy bo­lyp jarııalandy. Shyn máninde, buǵan qýanyp jatqandar az emes. Osy ataý­­ly jylǵa baılanysty úshin­shi megapolıste qandaı is-shara­lar uıym­das­tyrylmaq? Alǵashqy saýaldy osy­dan bastasaq.

– Eń aldymen Shymkent qalasynyń turǵyndaryn osy mereıli merekemen shyn júrekten quttyqtaımyn. Shymkent – ultymyzdyń uıytqysy, qut qonǵan kıeli meken! Shymkenttiń TMD-nyń mádenı astanasy mártebesin ıelenýi súıikti qalamyzdyń damýyna, ósip-órkendeýine úlken septigin tıgizedi degen senimdemin. Mán-mańyzy zor bul sharanyń joǵary deńgeıde ótýine barsha shymkenttikter jumyla kirisip, atsalysýy qajet. Shymkentte «TMD-nyń mádenı astanasy» jylyna oraı 34 is-shara bekitildi. Resmı ashylýyn 22 naýryzǵa josparlap otyrmyz. Ashylý saltanaty Shymkenttegi 18 myń adam syıatyn Ortalyq stadıonda ótpek. Budan bólek, osy mereıli sharamen oraılastyryp, qalamyzda shoqtyǵy bıik iri sharalar uıymdastyrylmaq. Atap aıtsaq, ǵulama oıshyl ári ǵalym Ábý-Nasyr ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyna jáne kemeńger aqynymyz Abaı Qunanbaı­ulynyń 175 jyldyǵyna oraı ǵylymı konferensııalar ótkizýdi josparlap otyrmyz. Sondaı-aq TMD JOO-nyń forýmy, TMD elderiniń opera jáne sımfonııalyq orkestrleriniń festıvaldary, «Dýsha Evrazıı» festıvali, shattyqqa toly túrli gala-konsertter merekeniń ajaryn arttyra túspek. Uly Jibek joly dástúri qolóner sheberleriniń kórmesi, TMD elderi ulttar sırkiniń ónerleri de kóptiń kóńilinen shyǵady degen oıdamyz. Shymqalanyń shyraıyna shyraı qosatyn basqa da is-sharalardy tamashalaıtyn bolamyz. Qysqasy, Shymkenttiń búgingi kelbetin, turǵyndarynyń ystyq yqylasyn TMD elderine jan-jaqty pash etsek deımiz. 

–  Merekelik sharalarǵa daıyndyq barysy qalaı?

–  Árıne qazir qyzý daıyndyq júrip jatyr. Barlyq is-sharalarǵa úlken-kishi demeı jaýapkershilikpen qaraımyz, ol úshin arnaıy shtab qurdyq. Bul shtabqa qala ákimi retinde jetekshilik jasaımyn. Oǵan ár saladan mamandardy tartyp, daıyndyǵymyzdy pysyqtap, zerdeleý jumystaryn júr­gizdik. Qalanyń kórneki jerlerin aralap shyqtym. Qazir merekege ázirlik negizinde bes baǵyt boıynsha jospar jasadyq. Birinshi kezekte, qurylysy júrip jatqan nysan­dar­dyń syrtqy kelbeti, shahardyń kún­dizgi jáne túngi shyraıy, qala taza­ly­ǵy, mine, osy máseleler boıynsha tııa­naqty baqylaý júrgizdik. Aty aıtyp turǵandaı, mádenı astana bolǵan soń, biz óz mádenıetimizdi barlyq sala­da uıalmaıtyndaı etip kórsetýimiz kerek. Ekinshi kezekte, týrıstik ınfra­qurylymdy damytýǵa basymdyq berý­de­miz. Shymkent – burynnan týrıs­ter­ge tartymdy shahar, qalamyzda záý­lim qonaqúıler, dámhanalar bar, dendro­saıabaq, zoobaq, taǵy basqa kórikti oryn­­dar jeterlik. Olar Shymkenttiń shy­naıy maqtanyshy, qalaǵa kelgen qo­naqtarǵa da erekshe jyly shýaq, esten ketpes ádemi áser syılaıtyny ras. Degenmen, munyń bári birlesip jumys istemegen. Iаǵnı árqaısysy óz qazanynda qaınap, óz betinshe áreket etip jatyr. Endigi maqsatymyz – osy týrıstik marshrýttardy biriktirip, júıelep, bir-birimen tyǵyz baılanys ornatyp, birlesip jumys isteýine yqpal etý.

Qalanyń kórikti oryndaryn kórsetetin arnaıy týrıstik marshrýt ashýdy da jos­parlap otyrmyz. Ol marshrýttardyń araqashyqtyǵy 30 mınýttan bolady. 

– Týrıst demekshi, qalaǵa kelgen qonaqtardyń qaýipsizdigi óte ma­ńyz­dy. Bul rette týrısterdiń qaýip­siz­digin qamtamasyz etetin qandaı sharalar qolǵa alynýda?

– Shymkent – zamanaýı megapolıs retinde kúnnen-kúnge gúldenip, eli­mizdiń abyroıyn, memleketimizdiń kel­betin asqaqtatyp keledi. Bul rette, eń bastysy, qala qaýipsizdigi – basty nazarymyzda. Qazirgi tańda Shymkentte alǵash ret týrıstik polısııa bólimi qury­lyp jatyr. Oǵan Shymkent qala­sy Polısııa departamenti konkýrs ja­rııalap, mamandardy iriktep alýda. Sosyn qalamyzda kólik kóp, avtotu­raq­tar máselesi týyndamas úshin Polı­sııa departamentimen birlesip, ár ǵı­marattyń aldynda kezekshilik qoıamyz. О́zderińiz bilesizder, qaladaǵy polı­seı­lerdiń qyzmettik kólikteri de jańa­rýda, «TMD-nyń mádenı astanasy» jy­lyna oraı, jaqynda shymkenttik tártip saqshylaryna 100 arnaıy kólik beril­gen edi. Endigi rette polıseıler de turǵyndardyń qaýipsizdigi úshin barynsha qyraǵylyq tanytatyn bolady. Taǵy bir aıtqym kelgeni, Naýryz merekesinde elimizdiń turǵyndary 4-5 kún demalatyny belgili. Shymkentte bul kúnderi jer býsanyp, kún jaınap-jarqyrap turady. Naýryz alańynda arnaıy etnoaýyl boı kóteredi. Onda qazaqtyń salt-dástúri, halqymyzdyń tereń tarıhy tanystyrylady. Buǵan jergilikti kásipkerler de úlken qoldaý kórsetemiz dep otyr. Ippodrom alańqaıynda da túrli merekelik sharalar, jyl saıyn ótetin dástúrli «Ashyq aspan» festıvali bolady. Osy demalys kúnderindegi merekege tek Shymkent tóńiregi ǵana emes, elimizdiń ózge óńirlerinen de qonaqtar kóptep keledi dep oılaımyz. Qazir biz avıatasymaldaýshy kompanııalarǵa Naýryzdaǵy mereke kúnderine qosymsha reısterdi ashýǵa usynys jasadyq. 

– Halyqaralyq IýNESKO uıymy taıaýda Shymkenttiń 2200 jyldyq tarıhyn resmı túrde bekitti. Osy oraıda mıl­lıondy qala turǵyndary Shym­kent­tiń kóne bóligi – «Eski qala­shyq­­taǵy» Sıtadeldiń qurylys ju­mys­­tary, sonyń tóńiregindegi turǵyn úı­­ler­diń bolashaǵy jóninde bilgisi ke­le­di. Osy týraly tarqatyp aıta ketseńiz... 

– Shymkent qalasy Qazaqstannyń kóne qalalarynyń biri ekeni resmı naqtylanyp, qalanyń 2200 jyldyq tarıhy bekitildi. IýNESKO bul datany bıyl ótetin halyqaralyq mereıtoılar tizimine engizdi. Mundaı sheshim byltyr Fransııa astanasynda ótken IýNESKO-nyń 40-shy Bas konferensııasynda qabyldandy. Árıne «Eski qalashyqta» shahardyń ótkenin aıqyndap, tereń tarıhyna boılaıtyn tarıhı jádigerler az emes. Qazir onda qurylys josparǵa sáıkes júrgizilip jatyr. Búginde ol jer qyzý qurylys alańyna aınalǵan. Sóz joq, ǵasyrlar toǵysqan Sıtadel qalanyń negizgi týrıstik nysandarynyń biri bolmaq. Onda amfıteatr, ejelgi murajaı men galereıalar boı kóterip, qalanyń kórkine aınalady. Jospar boıynsha Eski qala bekinisin qalpyna keltirý jumystary osy jyly aıaqtalady. Sıtadeldiń ma­ńaıyn­daǵy eski úılerge kelsek, olar­dy dál qazir buzyp tastaımyz dep aıta almaı­myn. Qalanyń bas jospary bo­ıynsha áli de ózgerister bolady, sodan soń jańa turǵyn úıler salý jaıyn tal­qy­la­maq nıettemiz. 

– «Teatr kıim ilgishten bastalady» degen ejelgi sóz bar. Shymkent TMD elderiniń mádenı astanasy bolǵan soń keletin qonaqtardy kútip alý máselesine atústi qaraýǵa bolmaıdy. Iаǵnı týrısterdiń kóńilinen shyǵatyndaı jaılylyq, qyzmet sapasy, qonaqtardy tasymaldaý, olardy alyp júretin azamattardyń shet tilin bilýi sekildi máseleler de joq emes. Osy baǵytta qosymsha jumystar atqaryla ma? 

– Taıaýda Shymkent qalasynyń Assambleıa múshelerimen kezdestim. О́zińiz aıtqandaı, olarmen kezdesýde tea­tr taqyrybynda keleli áńgime órbittik, sahnalyq kıimderin jańalaý jaıy da nazardan tys qalmady. Aldaǵy Naýryz merekesine deıin sahnalyq kıimderdi tolyq qamtamasyz etetin bolamyz. Bıyl álem týrısteriniń nazary Shymkentke aýady desem, artyq aıtqandyq emes. Qyzmet sapasy dep jatyrsyz ǵoı, osy jyly Shymkentke syıymdylyǵy úlken 500 avtobýs satyp alý josparymyzda bar. Aldaǵy mamyr aıynda qalanyń kórikti oryndaryn aralaıtyn arnaıy týrıstik marshrýt ashpaqpyz. Qazir qoǵamdyq kólikterdegi kondýktorlardyń kıimi de biryńǵaı etip daıyndalýda, olardyń galstýkterine deıin erekshe dızaınmen jasalmaq. Kondýktorlardyń mádenıetine de beıjaı qaramaımyz. Olardyń aǵylshyn tilin meńgerýi bo­ıynsha arnaıy semınar ótkizbekpiz. Jalpy, qaladaǵy iri is-sharalarǵa shet tilin jetik biletin volonterlerdi tartý da josparymyzda bar. 

– Murat Dúısenbekuly, osynaý is-sharalar ákimdiktiń ǵana atqa­ratyn ju­mysy emes, menińshe. Buǵan qala tur­ǵyndary da atsalysýy qajet dep oı­laımyn. Bul rette shymkent­tik­ter­ge aıtaryńyz bar ma?

– Durys aıtasyz, bul – bárimizdiń bir­ligimizdi, eldigimizdi kórsetetin shara. Shym­kentti kópshilik qonaqjaı qa­la, tur­ǵyndary eńbekqor ári jaıdary kóńildi dep baǵalap jatady. Oǵan eshkim qarsy daý aıtpas. Degenmen, osyndaı aıtýly shara kezinde barlyq salada da úlgi bolarlyq isterimizdi kórseteıik. Mádenıettilik tek konsert qoıýmen ǵana shek­teledi desek, qatelesemiz. Osy oraıda qala tazalyǵyna árbir tur­ǵyn jaýapty bolýy qajet. Joǵary má­denıet­­tilik tazalyqtan bastalady. Alda qalany abattandyrý isine erekshe mán beremiz, tazalyq sharalaryn jıi uıym­dastyramyz. Sondaı-aq mıl­lıon turǵyny bar qalaǵa mıllıon kóshet otyrǵyzý jobasyn qolǵa almaqpyz. Bul qorshaǵan ortaǵa, súıikti qalamyzǵa degen qamqorlyq pen mádenıetimizdi joǵarylata túsedi dep oılaımyn. Barsha shym­kenttikterge aıtarym, úlken jaýap­kershilikti sezinip, mádenı astana jylyn abyroımen ótkizýge hal-qaderimizshe úles qosaıyq degim keledi.