Buqaralyq sportty damytý máseleleri qaraldy

Dene shynyqtyrýǵa den qoıǵandar sońǵy bes jylda 5% ǵana ósti

Alqaly jıynda Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isımbaeva sóz tizginin ustady. Ol aldymen sport alańdarynyń halyq úshin qanshalyqty qoljetimdi ekenine toqtaldy.

– Búginde respýblıkada 39 myńnan astam sport ǵımaraty jumys istep tur. Bul kóp pe, álde az ba? Ulttyq ekonomıka mı­nıstrliginiń 2014 jylǵy buıry­ǵymen bekitilgen sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys sala­syndaǵy memlekettik normatıvterge sáıkes elimizde árbir 1000 adamǵa 80 sharshy metr sport alańy bolýy tıis. Biraq qazirgi tańda elimizde árbir 1000 adamǵa 47 sharshy metr sport alańynan týra keledi. Bul memlekettik normatıvte belgilengen deńgeıden eki esedeı tómen. Elbasy Nursul­tan Nazarbaev 2018 jylǵy «Qa­zaq­standyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda dene shynyqtyrý men sportty damytý, sport ınfraqurylymynyń halyqqa qoljetimdi bolýy máselelerine erekshe kóńil bólip, kem degende 100 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenin salýdy, son­daı-aq qoldanystaǵy sport ǵıma­rattaryn tıimdi paıdalanýdy tapsyrdy. О́tken jyly atal­ǵan Joldaý sheńberinde Úkimet 13 de­ne shynyqtyrý-saýyq­tyrý ke­she­nin saldy. Bıylǵy jáne kelesi jyly taǵy 87 dene shy­nyq­tyrý-saýyqtyrý keshenin salý josparlanyp otyr, – dedi vıse-spıker.

Sonymen qatar Gúlmıra Isım­baeva Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy «Syn­darly qoǵamdyq dıalog – Qazaq­stannyń turaqtylyǵy men órken­deýiniń negizi» atty Joldaý­yn­da kórsetilgen buqaralyq sportty damytýǵa qatysty ba­ǵytty atap ótti. Onyń aıtýyn­sha, ótken jyldyń qorytyn­dysy boıynsha elimizde dene shynyqtyrýmen júıeli túrde aınalysyp júrgender sany jalpy halyqtyń 30,6%-yn qurap, 2014 jylmen salystyrǵanda bar-joǵy 5%-ǵa ósti. Bul salada oń dınamıka bolǵanymen, hal­qynyń 60%-ǵa jýyǵy sportpen aınalysatyn AQSh, Japonııa, Aýstralııa, Kanada sııaqty eldermen jáne Eýropa elderimen salystyrsaq, bizdiń kórsetkishimiz – tómen deńgeıde. Mektep ja­syndaǵy balalardyń bar bolǵany 59%-ǵa jýyǵy (1,8 mln) dene shynyqtyrýmen aınalyssa, jo­ǵary oqý oryndarynda oqıtyn stý­dentterdiń 31%-y (172,4 myńy) ǵana sportpen shuǵyldanady eken.

– Kelesi másele – elimizde, ásirese aýyldyq jerlerde sport ınfra­qurylymynyń álsiz damýy jáne sport quraldarymen, sport jab­dyǵymen jaraqtandyrýdyń jet­kiliksiz bolýy. Bıýdjet qara­jatyn bólý kezinde de buqaralyq sporttyń damýyna mardymsyz qarajattyń bólinýi alańdatady. Jattyqtyrýshy kadrlardyń jetis­peýshiligi jyl saıyn ortasha al­ǵanda myń adamdy quraıdy. Jal­py salany damytý úshin qor­dalanǵan problemalardy júıeli túrde sheshý qajet, – dedi Gúlmıra Isımbaeva.

 Sport ınfraqurylymdary qoljetimdi me?

Odan ári depýtattar aldynda Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova taqyrypty keńinen tarqatty. Ol byltyr sport salasynyń normatıvtik-qu­qyqtyq bazasyn ári qaraı jetildirý boıynsha aıtarlyqtaı jumystar júrgizilgenin aıtty. Sonymen qatar ol Pre­zıdenttiń Joldaýyn iske asyrý jónindegi Jalpyulttyq is-sharalar jospary sheńberinde Buqaralyq sportty damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparynyń jobalary ázirlengenin atap ótti. Onda balalar men jasóspirimderdiń dene shynyqtyrý klýbtary jáne dárigerlik-dene shynyqtyrý dıspanserleriniń jelisin keńeıtý, dene shynyqtyrý jáne sport bo­ıynsha synyptan tys sabaqtardy júrgizgeni úshin muǵalimderge qosymsha aqy engizý, bilim berýdiń barlyq deńgeılerinde dene tárbıesi sabaqtarynda ulttyq sport túrleri boıynsha mindetti komponentti engizý, halyqpen jumys isteý úshin sport nusqaýshylaryn shtattyq bir­liktermen qamtamasyz etý sııaqty máseleler qarastyrylǵan.

– О́ńirler usynǵan statıs­tıkaǵa sáıkes mektep oqýshy­la­rynyń ishinde 1 mln 865 myń bala dene shynyqtyrýmen shu­ǵyldanady. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń derekteri boıynsha 2019 jyly 5428 mektep sport zaldarymen qamtamasyz etilgen. Bul rette Almaty jáne Nur-Sultan qalalarynda, Atyraý, Qyzylorda, Mańǵystaý oblys­tarynda mektepterdi sport zaldarymen qamtýdyń eń joǵary deńgeıi baıqalady. Is júzinde mek­tepterdiń 37%-y sport qural-jabdyqtaryna degen qajettilikti sezinedi, 1970 mektepte sport zaldary joq, al aýyldaǵy sporttyq-saýyqtyrý keshenderiniń jelisi aýyl turǵyndarynyń tek 30%-yn ǵana qanaǵattandyrady, – dedi Aqtoty Raıymqulova.

Mınıstrdiń aıtýynsha, búgin­de elimizde 477 Balalar men jas­óspirimder sport mektebi bar. Bul sport mektepterinde 357 myńnan asa bala tegin sportpen aınalysady. Buǵan qosa jergilikti jerlerde 579 balalar-jasóspirimder klýby jáne 107 dene tárbıesi klýbtary jumys isteıdi. Atalǵan sport klýbtarynda 180,7 myń bala sportpen qamtylǵan.

Sondaı-aq stýdenttik sportty damytýǵa kóp kóńil bólinýde. Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesken jumystyń nátıjesinde 131 joǵary oqý ornynda 113 sport klýby men 2 myńǵa jýyq sport seksııalary ashyldy. Onda 172,4 myń stýdent sportpen shuǵyldanady. Jergilikti atqarýshy organdardyń málimeti boıynsha ótken jyly 462,3 myń balaǵa tegin sporttyq abonement berilgen, onyń 185,3 myńy – turmysy tómen otbasylardyń balalary, 237,5 myńy – kóp balaly otbasylardan shyqqan balalar, 30 myńǵa jýyǵy – ata-analarynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar jáne 10 myńnan astamy – erekshe qajettilikteri bar balalar.

– Elbasynyń tapsyrmasymen eldi mekenderde 100 de­ne-shynyqtyrý-saýyqtyrý ke­sheniniń qurylysy bastaldy. 2019 jyly jergilikti bıýdjet qa­rajaty esebinen, sondaı-aq demeýshilik qarajat tartý arqyly josparlanǵan 13 sport kesheniniń qurylysy tolyq aıaqtaldy. Bıyl 32 DShSK qurylysyn salý jos­parlanýda, onyń ishinde 10 DShSK qurylysy «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasynyń sheńberinde júzege asyrylady. 2021 jyldyń sońyna deıin 100 keshenniń qury­lysyn aıaqtaýdy josparlap otyrmyz. Sonymen qatar 2019 jyly beki­tilgen tizbeden bólek eli­miz­diń óńirlerinde jergilikti bıýd­jet esebinen, sondaı-aq mem­le­ket­-jekemenshik áriptestik sheń­­ber­inde 21 sport kesheni sa­lyn­­dy, – dedi vedomstvo basshysy.

Kún tártibindegi taqyrypty talqylaý barysynda depýtattar halyqtyń buqaralyq sportpen qamtylý deńgeıin arttyrý, sport ınfraqurylymynyń qolje­timdi bolýyn qamtamasyz etý, ásirese aýyldyq jerlerde qazirgi zamanǵy sport qural­darymen jaraqtandyrý másele­lerine nazar aýdardy. Osy rette «Aýyl – el besigi» jobasy boıynsha dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderin salýǵa qosymsha qarjy bólý, sportpen aınalysýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý, balalardyń sport seksııala­rynda aınalysý ýaqytyn kó­beıtý, sondaı-aq qurylys norma­laryn qaıta qarap, oǵan qury­lys salýshylardyń kóp páter­li úılerdiń aýlalarynda sport-oıyn alańdaryn salý minde­tin engizý, qala jáne aýyl turǵyn­darynyń sport nysandaryn teń qoldanýǵa múmkindik jasaý sııaqty máseleler salanyń basty basymdyǵy retinde belgilendi.