Byltyr Almaty oblysynyń ortalyǵyndaǵy turǵyn sany 180 myń adamǵa jeteǵabyl boldy. Iаǵnı elimizdegi ómir súrýge qolaıly, tabıǵaty taza da ásem Taldyqorǵanǵa qonys aýdaratyndar qatary ósip keledi. Ýrbandaný úrdisi de jyldam júrip jatyr. Qazir qala mańyndaǵy saıajaılardy qospaǵanda, sońǵy birer jylda boı kótergen shaǵyn aýyl sany da kúrt artqan eken.
Jalpy, qala mańyna shoǵyrlanǵan adam qarasynyń kóbeıýi aýmaqtaǵy áleýmettik jaǵdaıdyń qordalanýyna ákeletini anyq. Onyń qatarynda baspana kezegi, jol salý, aýyz sýmen qamtý, kógildir otynǵa qol jetkizý sııaqty másele ótkir tur. Al Taldyqorǵan qalasy boıynsha barlyǵy 12 saıajaı, 7787 jer telimine jarty lashyq bolsa da baspana turǵyzyp, kúneltip jatqan 18996 turǵyn bar eken.
– О́tken jyly qala mańyndaǵy О́tenaı, «Ýchhoz», Saryarqa, «Agropromyshlennık», Shaıqorǵan, Úıtas saıajaılaryndaǵy turǵyndardyń talaby boıynsha birqatar sharýa atqaryldy. Nátıjesinde, osy mekenderde 423,6 mln teńgege 40 shaqyrym aýyzsý qubyry, 1,7 shaqyrym elektr jelisi, 1,4 shaqyrym jylý jelisi jáne áskerı qalashyqtaǵy 1090 páterli 24 úıdiń jylý jelileri men toǵystary tolyǵymen jasaldy. Sol sııaqty, «Jastar-2» aýylynda da 22,5 shaqyrym elektr jelisiniń qurylysy bastalǵan bolatyn, ol jaqynda tolyq aıaqtalady. Iаǵnı qala irgesindegi eldi mekenderdiń órkenıetke qol jetkizý úshin qala bıligi kásibı qajyr-qaıratyn da, qomaqty bıýdjet qarjysyn da jumsap otyr. Osy maqsatqa jalpy 229,5 mln teńge qarastyrylǵan, qazirge deıin 98,4 mln teńge ıgerildi, – deıdi Taldyqorǵan qalasynyń ákimi Ǵalymjan Ábdiraıymov.
Al qaladaǵy kóp páterli úılerdiń sany jeti júzden asady eken. Osy turǵyn jaı aýmaǵynda 280 aýla men alań bar. Qalanyń damý josparyna sáıkes bul aýlalar kúrdeli jóndeýden ótip, balalarǵa arnalǵan oıyn alańdary men sporttyq demalys oryndaryna aınalýy tıis. Jańǵyrtý jumystary 2012 jyly bastalyp, 2019 jylǵa deıin qaladaǵy 100 aýla jóndelip, qoldanysqa berilgen. Al ótken jyldyń sońynda taǵy 48 úıdiń aýlasy jańartylýy tıis bolatyn. Qalanyń Qabanbaı batyr, Birjan sal, N.Nazarbaev, I.Jansúgirov kóshelerindegi turǵyn úılerdiń oıyn alańdaryn jóndeýge 213,5 mln teńge, al Qabylısa jyraý, Shevchenko, Kıvılev jáne M.Tólebaev kósheleri men «Samal», «Músheltoı», «Qaratal», «Jetisý» shaǵyn aýdandaryndaǵy aýlalardy jańǵyrtýǵa 827,2 mln teńge bıýdjet qarjysy jumsalypty.
Árıne qazir qalanyń turǵyn sany men aýmaǵy ǵana ósip otyrǵan joq. Taldyqorǵannyń óndiris pen aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy damýy da qalypty arnada eken. Ásirese óndiris oryndarynyń irgesi keńeıip keledi. Bul salaǵa baǵyttalǵan ınvestısııa kólemi de jyl saıyn artady. Boljam boıynsha, oblys ortalyǵyndaǵy kásiporyndardyń jumysyn jandandyrý úshin 2019-2023 jyl aralyǵynda 28,7 mlrd teńge ınvestısııa jumsalýy tıis. Byltyr bul baǵytta ıgerilgen qarjy 2 mlrd teńgeni qurapty. Nátıjesinde jańadan 3 óndiris orny iske qosylyp, 2 kásiporynnyń qýaty artqan. Al turaqty jumys ornyn ashý kórsetkishi qyryq jetige deıin jetipti. Bıyl da óndiristi órkendetýge 6,6 mlrd teńge jumsalmaq. Investısııalyq jobalardyń arasynda birneshe iri óndiris orny bar. Máselen, «Jetisý Majıko» agrokeshenine qarasty qurama jem daıyndaıtyn zaýyt qurylysynyń birinshi kezeńi aıaqtaldy. Jobanyń quny 5,8 mlrd teńge shamasynda. Alǵashqy kezeńde 45 adamdy turaqty jumyspen qamtıtyn kásiporyn tolyq iske qosylǵannan keıin 355 jumys ornyn ashady. Al keramıkalyq granıt taqtalaryn shyǵaratyn «Almaz keramıks» zaýytynyń jumysy sáýir aıynda bastalmaq. Investısııalyq jarǵylyq qory 13,9 mlrd teńgeni quraıtyn joba 2023 jyly tolyqtaı aıaqtalady. Alǵashqy kezeńniń ózinde 100 adamdy jumysqa qabyldaıtyn kásiporynnan túbinde 338 jumysshy nápaqa tabady. Sondaı-aq «Taldyqorǵan» ındýstrıaldy aýmaǵynda iske qosylatyn «Lýnıýan Jetisý» et óńdeý zaýyty men «Green Technology Partners» seriktestiginiń qurǵaq jem zaýytyna da jalpy quny 9 mlrd teńge ınvestısııa jumsalǵan. Bıyl «JLC Sút» zaýytynyń qosalqy sehynyń qurylysy bastalady, oǵan qala aýmaǵynan 6 gektar jer telimi bólingen. О́ndiris iske qosylǵanda jańadan 290 jumys orny ashylýy tıis.
Búginde Taldyqorǵan turǵyndary kún saıyn 80 tonna turmystyq qaldyq shyǵarady. Qazir qalany qoqystan tazartýmen 12 mekeme aınalysyp otyr. Al qala ishinde qoqys jınaýǵa arnalǵan 10 435 konteıner, 2685 qoqys jáshigi, 270 jerasty qoqys saqtaý konteınerleri jáne qaýipti qaldyqtar jınaýǵa arnalǵan 46 qoqys qaltamasy bar eken. Tasymaldanǵan qoqys qala syrtyndaǵy polıgonǵa jetkiziledi. 970 myń tonna qaldyq jınaýǵa arnalǵan alańnyń aýmaǵy 25 gektardy alyp jatyr. Sondaı-aq taldyqorǵandyq turǵyndar mekemelerge qoqys tasymaldaǵany úshin kún saıyn adam basyna 134 teńgeden aqy tóleýde. Alaıda bul tarıf turǵyndar men tasymaldaýshylardyń ózara kelisimi negizinde qalyptasqandyqtan, zańdy turǵyda bekitilmeı otyr. Qala ákimdiginiń mamandary aldaǵy ýaqytta qoqys shyǵarýǵa tólenetin qun kóterilýi múmkin ekenin aıtady.
Jalpy, Taldyqorǵan turǵyn úı qurylysy jóninen aımaqta kósh bastap turǵanyna erekshe toqtalýymyz kerek. Qazir qala boıynsha baspana qurylysy qyzý júrip jatyr. Bıyl bul baǵyttaǵy jumystar tipti qarqyn alady. Atap aıtqanda, qalanyń jańadan boı kótergen 8-shaǵyn aýdanynda 782 páterge arnalǵan 24 kópqabatty úıdiń qurylysy bastalady, onyń jeteýi jyl sońyna deıin paıdalanýǵa berilýi tıis. Bul turǵyn úıge muqtaj birshama adamnyń máselesin sheshpek. Taǵy bir atap aıtarlyǵy, turǵyn úı aýmaǵynda áleýmettik nysandar qurylysy da qatar júrip jatyr. Jańa aýdannan 1200 oryndyq mektep qurylysy bastalmaq. Turǵyn úı salýǵa ınvestorlar da ynta bildirip otyr eken. Bıyl qalanyń «Shyǵys» shaǵyn aýdanynda 726 páterlik 22 úıdiń qurylysy osy jeke adamdardyń qarjysyna salynady.
– О́tken jyly Taldyqorǵannyń irgesindegi kottedj qalashyǵynda 155 úı salynyp, olar eń aldymen kóp balaly otbasylarǵa berildi. Bıyl 403 kottedj paıdalanýǵa beriledi. Munda kóp balaly otbasylar turady, balalar kóp, sondyqtan 900 oryndyq mektep pen 280 oryndyq balabaqsha salamyz. Sondaı-aq qosymsha balalardyń 2 oıyn alańy men fýtbol alańyn ornatýdy, búkil aýmaqty tolyq abattandyrýdy qolǵa aldyq. Iаǵnı kottedj qalashyǵynyń turǵyndary keleshekte ádemi saıabaq aımaǵynda ómir súretin bolady, – deıdi Taldyqorǵandaǵy qurylys jumysynyń barysy týraly aıtqanda oblys ákimi Amandyq Batalov.
Aıtpaqshy, bıyl Taldyqorǵan turǵyndaryna jańa qoǵamdyq kólikter qyzmet kórsetýdi bastaıdy. Oblys ákiminiń sheshimine sáıkes, jeke tasymaldaýshylardy sýbsıdııalaý tetigi arqyly qala avtobýstary tolyqtaı jańartylady. Jáne qala marshrýttarynda elektrondy bılet pen qolma qol aqshasyz tólem júıesi engizilip, qoǵamdyq kólik qatynasy tolyqtaı sıfrly baǵdarlamaǵa kóshiriledi.
Almaty oblysy