Bulbul aqyn, dúldúl aqyn Qadyr Myrza-Álimen teatrda ótken sońǵy syr-suhbattan túıgen oı edi
Qadyr aqyndy jetpisinshi jyldardyń sońyn ala alǵash mektep qabyrǵasynda júrgen kezde tanyp bilgen edik. Sol tusta aýdan ortalyǵyndaǵy kitap dúkeninen «Bulbul baǵy» , «Oı ormany», «Dala dıdary» degen jup-juqa kitaptaryn satyp alyp, shamasy jıyrma besterdegi aqynnyń tunyp turǵan lırıkasyna tánti bolǵanymyz bar.
Bulbul aqyn, dúldúl aqyn Qadyr Myrza-Álimen teatrda ótken sońǵy syr-suhbattan túıgen oı edi
Qadyr aqyndy jetpisinshi jyldardyń sońyn ala alǵash mektep qabyrǵasynda júrgen kezde tanyp bilgen edik. Sol tusta aýdan ortalyǵyndaǵy kitap dúkeninen «Bulbul baǵy» , «Oı ormany», «Dala dıdary» degen jup-juqa kitaptaryn satyp alyp, shamasy jıyrma besterdegi aqynnyń tunyp turǵan lırıkasyna tánti bolǵanymyz bar. Keıinirek ásker qatarynda bolǵanda ala barǵan álgi kitaptar alysta júrgende ózimizge serik, janymyzǵa rýhanı azyq boldy. Eriksiz sanaǵa sińip, jattalyp qalǵan jyr joldary qyryq jyl ótse de áli kúnge deıin zerdemizden ketpeıdi.
Mine, osy ýaqyt aralyǵynda Qadyr Myrza-Áli aǵamyz Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, qoǵam qaıratkeri atandy. Oı túıgeni kóp úlken fılosof, dúldúl aqyn retinde tanylǵan Qadyr myrza qyrýar óleń joldaryn jazyp, prozaǵa da, dramatýrgııaǵa da qalam siltep, jıyrma tomdyq kitabyn shyǵaryp úlgerdi. Tipti óte yqsham, mirdiń oǵyndaı dóp tıetin qysqa aforızmderin, tereń oılaryn qaǵazǵa túsirip, kún saıyn merzimdi baspasóz betterinde jarııalap júrdi. Qazir ol eńbegi de taptyrmas qundy kitap bolyp, oqyrman qolyna tıdi.
О́mirden ózi ketip, sózi qalǵan Qadyr aǵamyzben bolǵan bir salıqaly kezdesýde ol kisiniń áńgimesin yqshamdap, qaǵazǵa túsirgen edik. Kezdesýdi ashqan Jastar teatrynyń dırektory ári kórkemdik jetekshisi, belgili kınorejısser Talǵat Temenov óz sózin Qadyr aǵanyń óleńimen bastady:
– «Ýaqyt ótip barady-aý ony qoıshy, sátter ótip barady, osy jaman». Siz osylaı jyrlap kelesiz. О́kinishke qaraı, biz sol qas-qaǵym sátterdiń qadirin bilmeı jatamyz kóp rette. Jazǵa salym jastar teatrynda Qadyr aǵanyń bir kúngi poezııa keshin ótkizsek deımiz. Sol kúni teatr akterleri aqynnyń bir-bir óleńin oqyp, mirdiń oǵyndaı aforızmderin jatqa aıtady. Myqty oılaryn túıindeı bilgen, kóptegen jazýshylardan oq boıy ozyq sóz zergerin, poezııanyń dúldúli retinde kórermenge usyný. Búgingi oıymyz, osynyń aldynda ózińizben áńgimelesip, syr-suhbat ótkizý, – dedi.
– Men shynymdy aıtaıyn, sizderdiń aldaryńyzǵa esh daıyndyqsyz keldim. Myna Talǵat baýyrym telefon shaldy da áı-shaı joq teatrǵa kelińiz dep shaqyrdy. Keıde kimniń qonaqqa shaqyratynyn shamalaısyń, biraq Talǵattyń qaı ýaqytta shaqyryp, ne aıtaryn eshkim bilmeıdi. Túnde tús kóre me, aıaq astynan bir ıdeıany alǵa tartyp, kútpegen jerden jaqsy nárseni taba qoıady. Myna aıtqandaryńyz janyma jaǵyp, oıymnan jańyla bastadym. Kópten jyly sózder estimegendikten mas bolyp qalýym ǵajap emes, – dep aqyn áńgimesin qaljyńmen bastady. Aqyn aldymen teatr tóńireginde oı qozǵady. Jalpy, teatr degen sumdyq keremet álem ǵoı. Biz keıde bir sózge mán bere bermeımiz. «Qalanyń ortalyǵy» degen uǵym bar. Kóne grek zamanynda amfıteatrlar bolǵanyn bilemiz. Sol teatrlar qaı jerde bolsa, qalanyń ortalyǵy, ıaǵnı epısentri sol jer sanalǵan. Sol grekterde teatrdyń ashylý maýsymy qalaı bolǵanyn aıtaıyn. Bir jyl boıy Eshıl, Evrıpıd, Sofokl sekildi danalar ózderi jazǵan dúnıelerin keler jyly qyrkúıekte bitiredi. Sonyń bári eksheýden ótip, konkýrs sekildi báıge bolyp, ozyp shyqqan úzdikteri belgilenip, syılyqtaryn alyp, baqandaı eki aıǵa sozylǵan búkil memlekettiń toıyna ulasady. Eń tamashasy, jazalanǵan qylmyskerlerdi grekter teatrdyń ashylý maýsymynda eki aıǵa bosatyp jiberetin bolǵan. Sóıtip, olarǵa teatrdyń ashylý saltanatyn kórsetý. Mine, óner osylaı baǵalanǵan.
Búginde bastyqtardy teatrǵa shaqyrý jiberip keltirý qıyn. Árıne, olardy da túsinýge bolady, sharýadan qoldary tıe bermeıdi, ne saparda júredi. Kelmeıin demeıdi-aý, ýaqyttary jetpeıdi. Qadyr aqynnyń aıtýynsha, balalarǵa, kóp rette «ákim bolma, bastyq bolma» deıdi. Shynynda bastyqtardyń kúndelikti qat-qabat sharýadan úıine kelip emin-erkin otyrýlaryna múmkindigi joq. Erkindikke ne jetsin. Jalpy, ómirdiń qyzyǵy ne ekenin de bilip, túsinip úlgere alma