Jeńistiń 75 jyldyǵy jaqyndaǵan saıyn soǵysta sheıit bolǵan, bolmasa aman-esen kelip qoǵamnyń adal enbekkeri bolǵan adamdary týraly estelikter jıi aıtyla bastady. Bul tárbıelik máni bar jaqsy nyshan dep bilemin. Jaqynda aǵaıynymnyń úıinde bolǵanymda, jaqsy bir úrdistiń ústinen tústim.
Kóp jyl ustazdyq etip, keıin Qaraǵandy oblysy, Nura aýdandyq radıotorabyn basqarǵan Zýra Qurmanbekova hanym bir top sýretti jaıyp qoıyp, qyzy Mánshúkke, nemeresi Ileske ákesi Aqmaǵambet týraly áńgimeledi. Kóp qujattardy shyǵardy. Ákesiniń óz qolymen jazǵan ómirbaıanyn kórsetti.
Qyzy men nemeresi mamyr aıyndaǵy Jeńis kúni qarsańynda Almatydan Nuraǵa baryp, atalary týraly mektepte kezdesý ótkizemiz dep ýádelesip jatty.
Osy bir sát jýrnalıstik qyzyǵýshylyǵymdy týǵyzdy. Maıdanda bolyp, odan elge oralyp, uzaq jyl mekteptiń dırektory bolǵan Aqmaǵambet Qurmanbekov maıdanger ustaz týraly jas urpaq bilsin degen oımen ómirbaıan betterine úńildim.
Ol 1913 jyly Itke degen aýylda kedeı sharýanyń otbasynda dúnıege kelipti. Áke-shesheden 7 jasynda jetim qalyp, balalyǵy qıynshylyqpen ótedi. Biraq bilimge, oqýǵa qumar bala qalaı da bilim alýdy maqsat etedi.
Aǵasy Túsipbek ekeýi qıynshylyq kóre júrip, mektepti bitiredi. Aqmaǵambet 1931 jyly muǵalimder daıarlaıtyn mektepke túsip, ony 1934 jyly bitiredi. Sodan soń Petropavlǵa baryp, ınstıtýttyń daıarlyq kýrsyna túsedi. Al bir jyldan soń Semeıdegi muǵalimder daıarlaıtyn ınstıtýttyń tarıh fakýltetine oqýǵa qabyldanady.
1937 jyldyń qyrkúıek aıynda týǵan Nura óńirine kelip, jeti jyldyq Aqtóbe mektebine oqý isiniń meńgerýshisi bolady. Al 1938-1939 jyldary qazaq orta mektebiniń dırektorlyǵyna taǵaıyndalady.
1939 jyly Qyzyl Armııa qataryna shaqyrylady jáne 1940 jylǵa deıin 113-shi artıllerııa polkynda áskerı boryshyn óteıdi. Uly Otan soǵysy bastalǵan kezde ol bólimshe komandıri bolady. Soǵystyń alǵashqy jyldarynda qatty jaraqat alyp, Kırov qalasyndaǵy gospıtalda emdeledi. Odan keıin sapqa qaıta oralyp, 120 mıllımetrlik mınomet batareıasynda vzvod komandıri bolyp qyzmet isteıdi.
1944-45 jyldary 381-shi atqyshtar dıvızııasynda vzvod komandıri bolyp jan alysyp, jan berisken shaıqastarǵa qatysady.
Uly Otan soǵysy aıaqtalǵanymen Aqmaǵambet Qurmanbekov úshin soǵys bitpegen edi. Ol 1946 jyldyń sáýir aıyna deıin 235-shi atqyshtar dıvızııasynyń 625-shi mınomet polkinde vzvod komandıri bolady. Leıtenant shenine kóteriledi.
Soǵystan oralǵan soń qaıtadan Nuraǵa kelip qazaq orta mektebinde oqý isiniń meńgerýshisi, al 1949-dan Voroshılov atyndaǵy mekteptiń dırektory bolyp qyzmet isteıdi.
Maıdanger-ustaz áriptesteriniń de, shákirtteriniń de qurmetine bólenedi. Onyń azamattyq tulǵasy umytylmaı, shákirtteri maqtan tutty.
Árıne, soǵys jyldaryndaǵy nagradalarynyń sarǵaıǵan paraqtaryn kórgende erekshe tolqıdy ekensiń. Sonyń keıbireýlerin oqyrmanǵa usynǵym keledi:
«Qurmetti joldas Qurmanbekov Aqmaǵambet!
Bas Qolbasshy, Keńester Odaǵynyń Marshaly Stalın joldastyń 1945 jylǵy 7 naýryzdaǵy buıryǵyna sáıkes Grýdenz, Tıev jáne Starograd qalalaryn azat etý soǵysyna qatysqanyńyz úshin sizge Alǵys jarııalaımyn!».
Stalınniń atynan týra osyndaı hat nemistiń Elbıng qalasyn alýdaǵy erligine oraı berilipti. Al 1945 jylǵy 9 mamyrdaǵy Keńes Odaǵy Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń jarlyǵymen Aqmaǵambet Qurmanbekovke «Kenıngsbergti alýdaǵy erligi úshin» medali tapsyrylady.
Narva qalasyn azat etýdegi erligi úshin Aqmaǵambet Qurmanbekov taǵy da Bas Qolbasshy Stalınniń atynan Alǵys hat alady.
1945 jylǵy 7 sáýirdegi Armııanyń Áskerı Keńesiniń sheshimimen Aqmaǵambet Qurmanbekov «Qyzyl Juldyz» ordenimen marapattalady.
Iá, maıdanger-ustazdyń ómir joly ónegege laıyq. Onyń basqa da tolyp jatqan medaldaryn tizbeleı bergim kelmedi. Aqmaǵambet Qurmanbekov jubaıy Urlyqa Myrzabaıqyzy ekeýi mektepte ustazdyq etti.
«Bári maıdan úshin, bári jeńis úshin» urany halyqtyń uranyna aınalǵanyn tarıhtan bilemiz. Sol kezde jas qyz Urlyqa bolsa maıdandaǵy jaýyngerler úshin tylda kıim tigip, qolǵap toqyp maıdanǵa jiberip jatty.
Olar eki ul, bir qyz tárbıeledi. Bári joǵary bilimdi maman atandy. Ekeýi de dúnıeden ótkenimen kózin kórgen shákirtteri zor qurmet tutady. Bul shańyraqtyń urpaǵy ónip-ósip otyr. Olardy nemereleri, shóbereleri men shópshekteri pir tutady. О́mir shyraǵy bul shańyraqta jarqyrap janyp tur...
Ýálıhan QALIJAN,
Qazaqstannyń Qurmetti jýrnalısi