Kóktemniń alǵashqy kúnderimen jarysa da jarasa enetin ádemi meıram – Analar merekesi qarsańynda esti áńgime estigimiz kelip qazaqqa Dımashtaı dara daryndy tárbıelep, teńdessiz tartý jasaǵan Mıýa ájeniń úıin betke aldyq. Tilegimizdi tabıǵat ta quptaǵandaı, elordanyń ánsheıinde keshigip keletin kóktemi bul kúni erekshe meıirlenip, bar shýaǵyn tógip, tamyljyp-aq tur. Bizdiń de kóńil kóterińki. Qoltyǵymyzǵa bir qorap táttimizdi qysyp, tolqı basyp áje shaqyrǵan mekenjaıǵa keldik. Esikten kirgennen erekshe meıirimmen qarsy alǵan Mıýa áje tórin usyndy. Daladaǵy tamasha aýa raıy endi úıdiń ishinde jarqyrap sala berdi.
«Qosh keldiń, qyzym. Bul úıge meni Dımashtyń ájesi dep izdep kelip otyrsyń ǵoı. Shyny kerek, buryn tek áýlettiń ájesi bolsam, qazir álemniń túkpir-túkpirindegi Dımashtaıymnyń tyńdarmandary «Dımashtyń ájesi» dep tóbesine kóteredi. Bul degeniń úlken jaýapkershilik eken. Búgin sen qonaq bolyp otyrǵan bul úıge kóshkenimizge kóp bola qoıǵan joq. Dımash týyp-ósken qara shańyraq Aqtóbede ǵoı. Biz úshin óte qymbat, júrekke jaqyn oryn. Dımashtyń bala kúninde aýlasyna aǵash otyrǵyzyp edik, búginde ol aǵash jaıqalyp, máýesin jaıǵan. Jyl saıyn jazda sol úıge baryp, bir-eki aıdaı ýaqyt ótkizip, qarap-qamqor bolyp qaıtamyn. Sol ýaqytta Dımashtyń jan-jaqtaǵy jankúıerleri de kelip, dastarqan jaıyp, estelikke sýretke túsip emen-jarqyn máre-sáre bolady. Dımashtyń ózin kórmese de, «Dımashtyń ájesi ǵoı» dep maǵan meıirim men qurmet qoshemetterin arnap jatady. Balańnyń mundaı jetistigin kórgennen artyq baqyt bar ma!» dep áńgimesin bastaǵan Mıýa ájeniń úninen kenje ulyndaı bolyp baýyrynda ósken nemeresine degen sheksiz mahabbat pen maqtanyshtyń dirili qatar sezildi.
Qalaısha maqtanbasyn, ájesi turmaq, tutas ultynyń maqtanyshyna aınalǵan dúldúl darynnyń boıyndaǵy bar ıgi qasıettiń qaınar bulaǵy dál osy tekti ata men ájeniń tálim-tárbıesi, meıirim men parasatqa toly ónegesinen daryǵan joq pa? Búginde álemniń nebir alyp sahnalarynda án salyp, dúnıe dıdaryn ánimen áldılep júrgen ánshiniń boıyndaǵy sonadaıdan menmundalap seziletin úlkenge qurmet pen kishige izet, eńbek pen adaldyqqa negizdelgen tárbıe qaınary negizinen osy ata men áje, áke men ana arqyly izgilik dánin egip, ony búgingi bıikke jetelegendeı. Sondyqtan da nemeresiniń árbir jetistigi áje júregine qýanysh syılap, ómiriniń eń úlken maqtanyshyna aınalǵandaı. Ony Dımashtyń ózi de suhbattarynda jıi aıtyp otyrady. «Meni kishkentaıymnan ájem tárbıeledi. Ájemniń meıirimi men batasy – ómirimdegi eń úlken kúsh» degen mazmundaǵy sózi – jaı ǵana qurmet bildirý emes. Bul – qazaq otbasynda urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp kele jatqan áje tárbıesiniń, meıirim men rýhanı baılanystyń aıqyn kórinisi. Qaı jerde júrse de, eń aldymen, ájesine habarlasyp, amandyǵyn bilýdi umytpaıdy. Telefonnyń arǵy jaǵynan «Mama-aý…» degen tanys daýys estilgen sátte-aq ájeniń janary jasqa tolady. Nemeresiniń amandyǵyn estý – áje júregine eń úlken jubanysh, janyn jylytatyn eń qymbat sát. Muny Dımashtyń myna bir sezimge toly tolqynysty sózinen aıqyn ańǵarýǵa bolady: «Adam bárine úırenedi eken. Ataq-dańqqa da, qoshemetke de. Biraq men áli kúnge deıin úırene almaǵan bir nárse bar. Ol – mamamnyń men qońyraý shalǵan saıyn «Qulynym…» dep kemseńdeı bastaıtyn sáti. Ár joly sol sózdi tuńǵysh ret estigendeı tolqımyn. Sol sózdi taǵy bir estý úshin taý qoparýǵa da daıynmyn…» dese, taǵy birde: «Adamǵa óz úıinen artyq meken joq qoı. Tańerteń oıana salyp, as bólmesinde birdeńe pisirip júrgen mamamdy bir ıiskep ketetin sátke eshteńe jetpeıdi…» dep, týǵan úıdiń jylýyn, ana men ájeniń meıirimin bárinen joǵary qoıatynyn aıtyp, aǵynan aqtarylǵan edi.
– Dımash dúnıege kelgende Sveta áli stýdent edi. Kezinde ózim turmysqa shyǵyp, oqýymdy syrttaı jalǵastyrýǵa týra kelgendikten, kelinimniń oqýyna, izdenýine eshteńe kedergi bolmasa eken dedim. Balam ekeýi shyǵarmashylyǵymen alańsyz aınalyssyn dedik. Bul oıymdy atasy da quptady. Sóıtip, Dımash týǵanda kóp oılanbastan, atasy ekeýmiz aýdan ortalyǵyndaǵy jumysymyzdy, úırengen ortamyzdy tastap, úıimizdi satyp Aqtóbe qalasyna qonys aýdardyq. Dımash qyrqynan shyqqansha kelinimniń qasynda boldy. Keıin túbegeıli ózimniń qasyma aldym. Úıdiń ishi tar bolǵandyqtan, tósekterdi eki jaqqa ysyryp ornalastyramyz. Sonda besikke áreń oryn tabylatyn. Túnde bala jylasa, baryp esigin qaǵyp: – Sveta, balany emizip jibershi, – dep oıatamyn. Ol kelip emizedi. Biraq men balany qolyna bermeımin, besikte jatqan kúıi emizetin. О́ıtkeni sharshaǵan adam uıyqtap ketip, balany basyp qalýy múmkin ǵoı dep qorqatynmyn. Dımash mektepke barǵanda da ózimiz aparyp, alyp keletinbiz. Ata-analar jınalysyna, ashyq sabaqtarǵa da ózim qatysatynmyn. О́ıtkeni men de muǵalim bolǵan soń, mekteptegi jaǵdaıdy jaqsy túsinemin. Bir kúni ata-analar jınalysyna bara almaı, Svetaǵa: – Ýaqyt taýyp mektepke soǵyp ketshi, muǵalimi ne aıtady eken, – dedim. Sóıtip, Sveta jınalysqa barǵan eken. Muǵalim synyptaǵy balalarǵa: – Mynaý Dımashtyń anasy. Teledıdardan kórip júrgen shyǵarsyńdar, án aıtady, – dep tanystyrypty. Sol kezde Dımash ornynan turyp: – Apaı, bul meniń anam emes. Meniń anam úıde. Bul – Sveta apa, – depti. Sonda bir kúlgenimiz bar. Kishkentaıynan qolymyzda ósip, Qudekeń ekeýmizdi ákesi men anasy sııaqty kórip ketkeni ǵoı. Baǵymyzǵa oraı Sveta kelinimiz kórgendi jerdiń qyzy, óte parasatty, aqyldy bolyp buıyrdy. Bizdi qurmettep, sengeni ǵoı, bul jaǵdaıǵa ol renjigen joq, kerisinshe, balanyń bizge baýyr basyp óskenin túsinip, qýana quptady. Dımash qana emes, Raýshan men Ábilmansur da atasy ekeýmizdiń qolymyzda ósti. Odan balalar jaman boldy dep oılamaımyn, – dep áńgimesin jalǵaǵan Mıýa apa nemeresine qatysty taǵy da kóptegen qyzyqty estelikterin bólisti.
«Dımashtyń bizdi «papa» men «mama» dep atap ketýinen týady. Shynymen de ol bizdi birazǵa deıin týǵan anasy men ákesi sanap júrdi. «Mamam meni 47 jasynda týǵan» deıtin. Birde sóz arasyndaǵy áńgimemizdi estip qalǵan Raýshan nemerem: «Kókemdi ájem emes, Sveta mamam týǵan eken ǵoı» dep shyndyqty tóbeden qoıyp qalǵandaı qylǵany bar (kúlip aldy). Árıne, barlyǵy balalyq qoı. Biraq biz balalardy baýyrymyzǵa basqanymyz bolmasa, ákesi men sheshesinen eshqashan alystatqan joqpyz. Qanat pen Sveta da muny qup kórip, alańsyz ónermen aınalysty. Dımash pen Raýshan balabaqshaǵa barǵan joq. О́zim muǵalimmin ǵoı, ekeýin de úıde tárbıelep, mektepterine atasy ekeýmiz tasydyq. Keıinirek tek Mansurdy ǵana balabaqshaǵa berdik. Allaǵa shúkir, qazir bári erjetti. Raýshanymyz turmysta, qutty ornyna qondy. Qalǵanymyz sol baıaǵysha, osylaı bir shańyraq astynda birge turamyz», deıdi Dımashtyń ájesi.
Búginde jasy seksenge taıap qalǵan Mıýa áje nemeresiniń jankúıerlerimen tek júzdesýlerde ǵana emes, áleýmettik jeli arqyly da baılanys ornatyp, olarmen jıi syr bólisip turady. Ásirese sheteldik tyńdarmandardy bul áýlettiń bir shańyraq astynda tatý-tátti ómir súretini erekshe qyzyqtyrady. Olar úshin ata-ana, bala, áje báriniń birge turýy tańsyq kórinedi. Al Mıýa áje úshin bul – túsindirýdi qajet etpeıtin qarapaıym ómir salty. Qazaqy tanymda otbasynyń bereke-birligi, bir úıdiń ishinde birge ómir súrýi – ejelden qalyptasqan dástúr. «Áke-sheshe balasymen birge turmaǵanda, qaıda turmaq?» dep, ázız ana bul jaǵdaıdy ózine tán qarapaıymdylyqpen ǵana túsindiredi. Ata men áje tálimin boıyna myqtap darytqan Dımashtyń bul oraıdaǵy: «Men úılengen soń da bárimiz birge turamyz…» degen pikiri onyń otbasynyń berekesi men birligin bárinen bıik qoıatynyn ańǵartady.
– Árıne, qazir jastar jeke, derbes ómir súrgisi keledi. Úlkender de nemereleriniń shýynan sharshap, bólek ketýge beıildi turatyny baıqalady. Aǵaıyn-týǵanmen aralasý da burynǵydaı emes, adamdar bir-birinen alystap bara jatqandaı seziledi. Aılap, tipti jyldap bir-biriniń esigin ashpaıtyn týǵandar bar. Sondyqtan bolsa kerek, sheteldikterdi Dımashtyń áje, ata-ana, baýyrlarymen bir shańyraq astynda turýyn úlken jańalyq sanaıdy. Biraq bul eshqandaı da tańdaı qaǵyp, tamsanatyn qubylys emes qoı. Qazaqtyń baǵzydan kele jatqan óz bolmysy, qundylyǵy. Al ata men áje – áýlettiń qazynasy, tárbıeniń tamyry. Osy qasıetterimizdi joǵaltyp almasaq eken deımin. Allaǵa shúkir, bul jaǵynan Qudekeń ekeýmiz bar bilgenimizdi balalardyń boıyna sińirýge tyrystyq. Urpaǵymyz sanaly bolsyn dedik. Kezinde Qanat osy úıdiń qurylysyn aıaqtap, kóshemiz degende Aqtóbedegi óz qara shańyraǵymyzda, aǵaıyn-týystyń ortasynda qala bersek degen de oı bolǵan. Alaıda muny estigende Qanat pen Sveta: «Onda nesine úı salyp jatyrmyz, biz de osynda qalamyz. Sizdersiz eshqaıda ketpeımiz», – dep kesip aıtty. Dımashymnyń da úılengen soń barlyǵymyzdyń bir shańyraq astynda birge jarasyp ómir súrýimiz – basty armany. Kezinde men kelin bolyp túskende enem bolmady. Erterek ómirden ótip ketken eken. Sonda: «Kelinim bolsa, barlyq jaǵynan qoldap, kómektessem», dep armandaýshy edim. Alla sol tilegime jetkizdi, shúkir. Sveta da zııaly, aqyldy adam ǵoı. Osy kúnge deıin bir-birimizdiń kóńilimizdi qaldyryp, aýyr sóz aıtyp kórmeppiz. Otbasyndaǵy mundaı qarym-qatynasty kórip ósken nemerelerdiń de januıasyna jaqyn, baýyrmal bolyp óseri anyq. Myń da bir táýbe deımin, Dımashtyń boıyna osy bir jaqsy qasıet daryǵan. Kópshil, meıirimdi, únemi mańaıyna jaqsylyq jasasam dep alyp-ushyp turady. «Elim úshin paıdamdy tıgizsem» degen tilegine Alla jetkizsin dep tileımin. Biz de oǵan únemi: «Qandaı jetistikke jetseń de, artyńda Qazaq degen halqyń tur» dep aıtyp otyramyz. Tek Alla til-kózden saqtasyn!», dep Mıýa áje áserli áńgimesin túıindedi. Batasyn berip, baýyrsaq pen shubatyn usyndy. «Meniń jolymdy» bersin dep aq oramalyn syılaýdy da umytpady. Ǵıbratty ǵumyrdyń ónegesine kóńil marqaıtqan biz kúnniń keshkirip ketkenin de baıqamappyz. Jandy semirtken jaqsy áńgimeniń jyp-jyly áserimen úıimizdi betke aldyq.