«Qazaq tiliniń túsindirme sózdiginde» kıe týraly «Kıe – kóne maǵynamen birdeńeniń piri, ıesi, qasıeti, nemese kıesi atty (urdy)-qarǵysyna ushyrady. Kıesi jolyqty (ushyrady) – kesapaty tıdi» dep jazylǵan. Desek te, kúndelikti ómirde oǵan mán bere bermeımiz, adamnyń da, jan-janýardyń da kıesi bolatynyn eskermeımiz. Sonyń zardabyn da az tartyp júrgen joqpyz. Soǵan mysal retinde tórt-bes jyldyń ar jaq, ber jaǵynda bolǵan bir oqıǵany oqyrmandar nazaryna usynǵaly otyrmyn.
«Qazaq tiliniń túsindirme sózdiginde» kıe týraly «Kıe – kóne maǵynamen birdeńeniń piri, ıesi, qasıeti, nemese kıesi atty (urdy)-qarǵysyna ushyrady. Kıesi jolyqty (ushyrady) – kesapaty tıdi» dep jazylǵan. Desek te, kúndelikti ómirde oǵan mán bere bermeımiz, adamnyń da, jan-janýardyń da kıesi bolatynyn eskermeımiz. Sonyń zardabyn da az tartyp júrgen joqpyz. Soǵan mysal retinde tórt-bes jyldyń ar jaq, ber jaǵynda bolǵan bir oqıǵany oqyrmandar nazaryna usynǵaly otyrmyn.
2002 jyly asharshylyqtyń jetpis jyldyǵyna oraı Ertis aýylynyń dál ortasyna Baıannyń qyzyl tasynan belgi qoıylyp, oǵan:
«Ashtyq apaty men Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnaımyz.
Bas ıeıik jas alyp kózimizge,
Babalardyń ósıet sózi bizge.
Bir eskertkish qoımasaq kúná bolar,
Táýelsizdik alǵan márt kezimizde»
– degen sózder qashalyp jazylǵan bolatyn.
Osy eskertkishti aýdan ákimi Abyzbaı Adamuly bastaǵan el azamattary ornatyp edi.
Bul tastyń tarıhy bar. 1979 jyly aýdandyq partııa komıtetiniń sol kezdegi birinshi hatshysy Baǵustar Amanollauly Ramazanov Baıanaýyl aýdanyndaǵy kıeli Qyzyltaýdan Isa Baızaqulynyń músinine tuǵyr retinde paıdalaný úshin osy tasty ákelgizgendi. Belgisiz sebeptermen eskertkish qoıylmady. Qyzyl tas sol jerde attaı 23 jyl jatty. Salmaǵy 40 tonnadaı, bıiktigi 14,5 metrden asatyn osy tasty eki kran jaldap, búkil el bolyp áreń jetkizgenimiz este. Men muny jaıdan-jaı eske alyp otyrǵan joqpyn. Sońǵy kezde osy tas ornynda jatqan joq degen sóz shyǵa bastady.
Bireýler óz ornynda jatqan joq, syrtqa shyǵarý kerek, Aıý zıratynyń qasyna qoıý kerek deıtin kórinedi. Ondaı áńgimeler buryn da aıtylyp, burynǵy aýdan ımamy, burynǵy halyq qalaýlysy, burynǵy ákimder biraz áýrelengen. Olarynan eshteńe shyqqan joq. Qyzyl tasty qozǵaımyz degenderdiń bári qyzmetterinen aıyryldy, bastary pálege qaldy. Osynyń bárin kezdeısoqtyq deı almaımyn.
Endeshe, aǵaıyn qasıetti qyzyl tasty qozǵamas buryn jaqsylap oılanyńyzdar degim keledi. Mundaı áreket oryn ala qalsa, ashtyq qurbandarynyń arýaqtary da rıza bolmasy anyq. Pavlodar qalasynda asharshylyq qurbandaryna ornatylǵan belgi qala ákimdiginen qashyq emes. Alaıda, ony qala shetine shyǵaryp tastaımyz dep jatqan eshkim joq. Onda bizdiń jelókpelerge jol bolsyn? Olar jańa ákimdi jaǵalap, aldymen osy máseleni sheshý kerek dep qulaǵyna sybyrlap júrgen kórinedi. Olarǵa ótkenniń ókinishi sabaq bolmaǵan-aý, sirá?!
Elemes QASENOV,
derbes zeınetker, aýdannyń qurmetti azamaty.
Pavlodar oblysy,
Ertis aýdany.