Ázil deıtin álem bolsa, Ospaq deıtin el bolsa, sonyń hany – Ospanhan. Onyń taǵyna talasatyndar qazaq satırasynda bar ǵoı, al tájine talasqan eshkim joq.
Ospanhan Áýbákirovtiń satırasy – qazaq qoǵamynyń qyryq qatparyn qabystyrǵan, adam tabıǵatynyń asa yjdaǵattylyqpen úńilmese ashyla qoımas astaryn ańdaǵan, jorta aıtyp, janama súıkeı salmaǵan tolymdy, tushymdy, ár ýaqytta da ózekti satıra.
Keńes zamanynda qaıbir kespirsiz qylyqty, kelemejdi minezdi aıtsa, sonyń tıptik obrazǵa aınalǵan keń pishilgen keıipkerlerin búgingi kúnnen de taýyp alyp, máz bolamyz.
Máz bolamyz degende, búgin – Kúlki kúni. Júzinen kúlki ketpegen jaıdary jannyń, qazaq satırasy klassıginiń ázil óleńderin toptap usynyp otyrmyz. Salymyz sýǵa ketkendeı abyrjytqan synamaly, syrǵaqty shaqta sál jymıta alsaq bolǵany.
Qytyq
Ar-uıatynyń qytyǵy joq,
Adamǵa
Ámanda:
«O, betiniń qytyǵy joq,
Betsiz» – deıdi.
Mundaı qorlyqty estigen adamdy,
Qarııalar: «teksiz», – deıdi.
Soǵan qaraǵanda,
Adamnyń arǵy atasy
Ar bolý kerek.
Jalpy mundaı uǵym
Baıaǵydan bar bolý kerek.
Bálkim, jurttyń ósegi
Osy qytyq esebi
Ar-uıattan týǵan desedi.
Sondyqtan bu qytyq
Betimizdi qonys etken.
Sodan beri ar-uıatymyz úshin,
Janyn salyp kóp is etken.
Osy qytyqty qorǵaımyz dep
Ertede kóp soǵys etken.
Al búginde Keıbir esirgen
Qytyǵyn basqa jaqqa kóshirgen –
Qoltyǵyna qýyp tyqqan,
Bireýler bóksesine jibergen,
Bireýler sonaý ókshesine jibergen.
Endi bireýler qytyǵyn
Túý tabanyna túsirip jibergen.
Al, endi, bireýdiń
Ne betinde,
Ne etinde,
Yrymǵa qytyǵy joq.
Jurdaı,
Typ-tıpyl,
Tyr jalańash.
...
«Qazannan qaqpaq ketse,
Itten uıat ketedi» dep maqaldaımyz.
Osy sózdi jattap al,
Aqy almaımyz.
Kezdeısoq mahabbat
Keshe keshkilik Eki qyzdyń áńgimesin estidik,
– Áı, bir kisi maǵan sóz aıtty.
Sońymnan qalmaı ózi aıtty.
– Aty-jóni kim eken?
– Famılııasyn suramadym,
Aty kakoı-to Jumeken.
Instıtýt bitirgen, vıdımo dosent.
No oryssha sóılese,
Sploshnoı qazaqbaıskıı aksent.
Otyrsam baqylap,
Qyzmeti zor, bes júz som oklad.
Kvartıram bar deıdi sentrde,
Govorıt jarymaı qoıdym kempirge,
Parkke bardyq my potom,
– Bıledińder me?
– Kýda, s takım jıvotom.
О́zi sondaı tolstıak,
Kak Shekspırovskıı Falstaf.
Da takoı on chýdak.
Keshe murny shýlap,
Prıamo moınyma asyldy,
Erni bir kýsok pisken et sekildi.
Kózin jumyp alǵan,
Moınymnan tistemek sekildi.
Men tak ıterip jiberdim,
Chto ol kekirip jiberdi.
Aıtady: «Qaryndas, shoshymaıyq, shoshymaıyq.
Dabaı, qosylaıyq».
– Vot, dýra, ladno demediń be?
Saǵan osy laıyq.
– I tak sama solaı dedim.
...
Ýa, mahabbat, sonshama ońaı ma ediń!?
Meni kórseńder qashyńdar
O, qudiret-aı!
Jurttyń basy kádimgi bas sekildi.
Al meniń anturǵan basym
О́zime qas sekildi,
– Qaıdaǵy bálege beıim turady,
«Kim jaqsylyq isteıdi?» dese,
Jurttyń sońynda qalyp keıin turady.
Aramdyqty aınytpaı seze qalady.
«Kim ıttik isteıdi» dese,
Azannan turyp kep kezek alady.
Ittigi sol emes pe,
Kórmegen daýǵa aıǵaq bolady.
Qany qaraıǵan pyshaqqa qaıraq bolady.
«Anaý seni súıtem» dedi,
Qolyma tússe shashlyq jasap,
Sekseýildiń shoǵyna qaqtap úıtem» dedi, – dep,
Esinep júrgen ekeýdi julystyryp,
Joq jerde jumys quryp,
Tunyqty laılap sapyryp ketedi.
Túbi kerek bola ma dep,
Mıllısııasyn da shaqyryp ketedi.
Bireýdi ósirý jaıly sóz bolsa,
Sondaı bir sózge kez bolsa,
О́ı, ol qoıanshyqty bilemin,
Qazanyn shaǵyp, keskilep kilemin,
Áıelin balkonnan laqtyryp,
Sheshesin balaǵattap,
Ákesin qulaqqa urǵan,
Osy keshe ǵana kórdim,
«Qurıtyn boldym» dep jylap turǵan,
– dep
Úmit týǵyzyp otyrǵan adamǵa Kúdik týǵyzyp,
Artynan jar, aldynan qudyq qurǵyzyp,
Tanymaıtyn, bilmeıtin adamyna,
О́rt qoıyp qadamyna,
Jurttyń aq pikirin iritip ketedi.
Munysyna altyn tapqandaı qýanyp,
Oılamaǵan jerde bir «utyp» ketedi.
Mine, osyndaı basym bar.
Jan saqtaǵylaryń kelse,
Meni kórseńder, qashyńdar!
Ńóń
Bir basymda sanasań,
О́ner,
Bilim
Tegis bar.
Bolmaıtuǵyn
Bas árip
Qaı jerimde kemis bar?!
– Bola almaısyń Bas árip,
Túspe tekke azapqa.
«Ń» árpinen bastalar
Bir sóz joq qoı qazaqta.
Dedi osynda bireýler,
Dálel aıtyp buljytpas.
(Dáleldi sóz – áldi sóz,
Áldi sózge kir juqpas).
– Solaı,
– desti qalǵany,
Ońaı kónip, oılanbaı.
«Kóne sal»,
– dep, bireýler
Tamaq berip qoıǵandaı.
– «Ń» árpinen bastalar,
Sóz bar,
– dedi
«Ń».
Kónbedi.
– Bilmeseńder aıtaıyn,
Onyń aty – «Ńóń»,
– dedi.
Aısberg degendi,
Arǵy qazaq «ńóń» degen.
Kóktemde kóshetin
О́zen muzyn «Seń» degen.
Aıtqan sózim aıǵaqty,
Keregi ne mazaqtyń?!
О́mir boıy zerttedim,
Ana tilin qazaqtyń.
Zildeı aýyr zilderdi,
«Ńóń» deıdi eken buryndar.
Al «seń» degen sózinde
«Jeńil» degen uǵym bar.
О́ń,
Dóń,
Jeń,
Meń,
Seń deıdi.
Teń,
Tań,
Toń,
Kóń,
Keń deıdi.
Al endi Aısbergti
Bas alsań da, «nóń», – deıdi!
Oıda joqta osylaı,
«Ń» ashty bir jańalyq.
41 árip bas shaıqap,
Turyp qaldy qamalyp.
«Ńóń» degen sóz qazaqta
Joq deseń de erkińde.
Qaryz surap turǵam joq,
Bar deseń de erkińde.
«Ńóń» degen sóz qazaqta
Joq deseń de erkińde.
Bar deseń de dál sodan
Buzylmaıdy kórkiń de!
Ittik
Bir ıtti bir ıt buǵyp kep
Dál tirsekten tistedi.
Tistegen ıt kúshti edi,
Tarqady sheri ishtegi.
– O, sorly-aý, mynaýyń,
О́ńiń be edi, tús pe edi?
О́ńiń bolsa osyny
Sen isteıtin is pe edi?!
Baryp turǵan ıttik qoı!
Biz nesine kúlemiz,
О́zimiz de talaı sóıttik qoı.
Halyq áni
Atyńnan aınalaıyn, halyq áni,
Atyń qandaı júrekke tanymaly!
Kúıip-janyp, kúndiz-tún tyńdasam da,
Tyńdaı almaı kelemin qanyp áli!
О́zińdi túzý aıtqan jez tańdaıdy,
Shybyn janym shyryldap saǵynady.
О́zińdi buzyp aıtqan boz tańdaıdy,
«Qolyn alyp, qushaqtap súıgen» bolyp
Murnynan qyrshyp alsam neǵylady?
Araq pen qymyz
Sáýletti bizdiń astanada,
Anyǵyn aıtsaq ashanada,
Araq pen qymyz tanysypty,
О́zara pikir alysypty.
Araq ádettegideı qyzý eken,
Sóıtse de esi túzý eken.
Qymyzǵa kózin qadap turyp,
Jón surapty araq turyp.
– Áı, sen osy qaı elsiń?
– Elim – «Jaılaý»,
rýym «Maıemsin».
Arǵy atamyz Densaýlyq,
Al ózińiz qaı elsiz?
– Oı, bilmeımin el-pelińdi,
Umytqaly qashan tegimdi,
Til tıgizem ata-anama,
O jaǵyn, janym, atama da,
Atym Araq sony bilem,
Bireýler «Aqa» deıdi.
Endi bireýler «Kókmoıyn» deıdi.
Aldyńnan qııa ótpeımin deıdi,
– «Oıbaı-aý, oıbaı, qyramysyń?»
– Degizip júrgen meniń gradýsym.
Beldesýge óziń turamysyń?
– Dep kijinip aryndap,
О́ńi buzylyp baryldap,
Birazdan soń tili kúrmelip,
Esi bir shyǵyp, bir kelip,
Aýzy kúnbatysqa qarap,
Qulap qalypty Araq.
Araq ishken adamdy K
órip júr ǵoı kózderiń.
Ańǵarttym men de shamamdy,
Talqylańdar ózderiń.
Dombyra
Dombyrany tıeksiz tartatyn bar,
Dombyrany nıetsiz tartatyn bar.
Dombyrany shertem dep sabaıtyn bar,
Dombyrany kútem dep «qamaıtyn» bar.
Komıssııa shyǵaryp, shotqa salyp,
Dombyranyń pernesin sanaıtyn bar.
Aqyn da bir dombyra desek eger,
Shyǵar ma edi meni de sabaıtyndar?!
Meni qoıshy, taıaq jep shynyqqanmyn.
Dombyrama tımesin, sony aıtyńdar!
Ine men jip Dáreje qýǵan dáýir ǵoı,
(tizerlep otyrǵansha,
Qoqıyp otyrý táýir ǵoı).
Inege bir oı keldi,
«Jurttyń túımesin qadap,
Quıryǵyn jamap,
Búgisin búgis qyp,
Tigisin tigis qyp,
Kór-jer jumys qyp,
Oımaqpen oınap júrgende,
Aldynan eshkim ótpeıtin,
Qaptyń aýzyn kókteıtin,
Tebenniń ózi bolamyn,
Degenniń ózi bolamyn.
Odan ósip Biz bolamyn!»
Dep ıne paıymdady,
Jipke de oryn daıyndady:
– Bul tirlik bizdi júdetedi.
«Ine ótken jerden jip ótedi»,
Meniń artymnan qalma,
Baqandaı shýda jip bolasyń,
Qaptyń aýzyn «uratyn»
Naǵyz ur da jyq bolasyń.
Sóıte-sóıte arqan bolyp ketesiń,
Jip bop júrip ne etesiń,
Sonymen Ine ósip Biz boldy,
Etikshi bir jaryp júr,
Jip ósip arqan boldy,
Áıelder kir jaıyp júr.