Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń selektorlyq otyrysynda ulttyq ekonomıka mınıstri R. Dálenov 2020-2024 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamy aıasynda 2020 jylǵa arnalǵan makrokórsetkishterdiń boljamyn naqtylaý jáne Memleket basshysynyń kepildendirilgen transfertti túzetý jónindegi Jarlyǵynyń jobasy týraly baıandady. Bul týraly primeminister.kz habarlady.
Onyń aıtýynsha, boljamdy naqtylaýdyń negizgi faktorlary – turaqsyz syrtqy ekonomıkalyq jaǵdaı, baıqalyp otyrǵan jahandyq resessııa jáne koronavırýsty taratpaý boıynsha qorǵaý sharalary aıasynda iskerlik belsendiliktiń baıaýlaýy.
«Jyl basynan beri munaı baǵasy 65,7%-ǵa, metaldar orta eseppen 15,6%-ǵa, álemdik bırjalyq ındekster orta eseppen 20,9%-ǵa tómendedi. Bıylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha munaı baǵasy bir barreline $22 deıin tómendedi», — dedi ulttyq ekonomıka mınıstri.
Osyny eskere otyryp, osy jylǵy sáýir-jeltoqsanǵa munaıdyń ortasha baǵasy bir barreline $20 deńgeıinde anyqtaldy. Dollardyń eseptik baǵamy 440 teńge deńgeıinde jáne jyldyq ınflıasııa 9-11% aralyǵynda esepke alyndy.
Baǵanyń tómendeýi aıasynda munaı óndirý boıynsha boljam 4 mln-ǵa 86 mln tonnaǵa deıin azaıtyldy. Bul taý-ken ónerkásibi óndirisiniń tómendeýine ákeledi. Sonymen qatar, óńdeý ónerkásibinde, aýyl sharýashylyǵynda, qurylysta jáne kórsetiletin qyzmetter sektorynda, onyń ishinde saýdada buǵan deıin maquldanǵan ósý qarqyndarymen salystyrǵanda tómendeý kútilýde.
«Eksport $16,3 mlrd-qa tómendep, $35,1 mlrd quraıdy. Import $7,5 mlrd tómendep, $26,6 mlrd quraıdy. Joǵaryda atalǵan faktorlardy eskere otyryp, jalpy ishki ónimniń 0,9%-ǵa tómendeýi kútilýde. Nomınaldy jalpy ishki ónim 69,7 trln teńge kóleminde baǵalanýda, bul maquldanǵan boljamnan 4,8 trln teńgege tómen», — dedi R. Dálenov.
Túzetilgen makroekonomıkalyq boljamnyń negizinde 2020 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet parametrleriniń boljamy naqtylandy.
Respýblıkalyq bıýdjettiń kiristeri transfertterdi esepke almaǵanda 2020 jyly 6 414,1 mlrd teńge kóleminde baǵalanýda, bul bekitilgen josparǵa qaraǵanda 1 672,3 mlrd teńgege az.
Ulttyq ekonomıka mınıstriniń aıtýynsha, negizgi tómendeý qosylǵan qun salyǵy, shıki munaıǵa eksporttyq keden bajy jáne tabıǵı resýrstardy paıdalanǵany úshin túsetin túsimder boıynsha kútilýde.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý úshin qabyldanǵan salyqtyq yntalandyrý men jeńildikter boıynsha barlyq sharalar bıýdjettiń kiris bóliginde eskerildi. Iri saýda obektileri, saýda oıyn-saýyq ortalyqtary, kınozaldar, teatrlar, kórmeler, qoǵamdyq tamaqtandyrý, qonaq úı, hostel jáne týrıstik qyzmet obektilerin jyldyń sońyna deıin múlik salyǵynan bosatý ornatyldy.
«Salyq salýdyń jalpy belgilengen tártibinde jumys isteıtin jeke kásipkerler jyl sońyna deıin jeke tabys salyǵynan bosatyldy», — dedi R. Dálenov.
Agroónerkásiptik keshendi qoldaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer boıynsha jer salyǵyn jyldyń sońyna deıin tólemeıdi. Sondaı-aq, bıologııalyq aktıvteriniń ımporty jyldyń sońyna deıin qosylǵan qun salyǵynan bosatyldy. Sonymen qatar, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary úshin qosylǵan qun salyǵynyń mólsherlemesi 30 naýryzdan 1 qazanǵa deıingi kezeńge 12%-dan 8%-ǵa deıin tómendetildi.
Ulttyq ekonomıka mınıstriniń aıtýynsha, shaǵyn jáne orta bıznesti eńbekaqy tóleý qorynan alynatyn salyq jáne áleýmettik tólemderden (jeke tabys salyǵy, áleýmettik salyq, mindetti zeınetaqy jarnalary, mindetti medısınalyq saqtandyrý jáne áleýmettik aýdarymdar) 6 aıǵa bıylǵy 1 qazanǵa deıin bosatý qarastyrylǵan.
Bul shara týrıstik qyzmet, qoǵamdyq tamaqtaný, qonaq úı bıznesi salalaryn, iri saýda obektilerin, saýda oıyn-saýyq ortalyqtaryn, kınozaldar, teatrlardy, kórmeler men dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jáne sport ǵımarattaryn, kólik qyzmetterin, konsýltasııalyq qyzmetter men aqparattyq tehnologııalardy, tamaq ónimderin ótkizý men dárihanalardy qospaǵanda saýda sýbektilerin qamtıdi.
Salyqtyq ákimshilendirý bóliginde 2020 jyldyń 1 maýsymyna deıin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri úshin barlyq salyqtar men bıýdjetke tólenetin mindetti tólemderdi jáne áleýmettik jarnalardy (jeke tabys salyǵy, áleýmettik salyq, qyzmetker úshin áleýmettik jáne medısınalyq saqtandyrý) tóleýdi keıinge qaldyrý engizildi.
Budan basqa, tótenshe jaǵdaı kezeńinde salyqtyq tekserýler men salyq, keden jáne áleýmettik tólemder boıynsha bereshekti májbúrlep óndirý toqtatyldy. Jalpy, joǵaryda kórsetilgen barlyq sharalar 700 myń salyq tóleýshini qamtyıdy.
R. Dálenov bıýdjet kiristeriniń kútiletin tapshylyǵyn jabý jáne daǵdarysqa qarsy sharalar keshenin qarjylandyrý úshin 2020 jyly Ulttyq qordan kepildendirilgen transfertti 2 070 mlrd teńgege, ıaǵnı 4 770 mlrd teńgege deıin ulǵaıtý usynylady.
Jalpy, respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystaryn bekitilgen kólemge qaraǵanda 1 356,4 mlrd teńgege ulǵaıta otyryp, 14 270,7 mlrd teńge kóleminde boljanady.
Bıýdjet tapshylyǵy jalpy ishki ónimniń 3,5% deńgeıinde 840,7 mlrd teńgege ulǵaıta otyryp josparlanady. Munaıǵa qatysty emes tapshylyq deńgeıi jalpy ishki ónimniń 10,8%-yn quraıtyn bolady.