Memleket basshysy «2020 jylǵa arnalǵan naqtylanǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» 2020 jylǵy 8 sáýirdegi № 299 Jarlyǵyna qol qoıdy.
«Álemdik ekonomıkadaǵy aǵymdaǵy jaǵdaıdy, taýar naryqtaryndaǵy baǵa konıýnktýrasyn, sondaı-aq álemdegi koronavırýs pandemııasyn eskere otyryp, 2020 jylǵa arnalǵan makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń boljamy naqtylandy. Bul boljam jáne áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý jónindegi sharalardy iske asyrý qajettiligi 2020 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń parametrlerin naqtylaýǵa negizder bolyp tabyldy» dep habarlaıdy Aqorda.
Al ótken jyldyń 28 qarasha kúni Májilis depýtattary Senattyń 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa engizgen ózgeristerimen jáne tolyqtyrýlarymen kelisken bolatyn.
Munaı baǵasynyń arzandaýy, pandemııanyń álemdik kataklızmge aınalýy 2020 jylǵa arnalǵan bıýdjetti taǵy da naqtylap alýdyń qajettigin alǵa tartty.
Al sarapshylar 1 jyldyq bıýdjetke qaıta oralatyn kez kelgenin aıtyp otyr. Sebebi bizdiń elde kiris kózi munaıdan. Aldaǵy birer jylda onyń baǵasy qandaı bolatynyn eshkim bilmeıdi. Qazir halyqaralyq reıtıngti baǵalaý agenttikteri aldaǵy birer jylda birqatar elderdiń ekonomıkalyq jaǵdaıy aýyrlaı túsetinin ashyp aıtyp otyr. Biraz ýaqytqa deıin daǵdarys qursaýynda qalatyn elderdiń qatarynda Reseı men bizdiń el de bar. Standard & Poor's jáne Moody's tárizdi ekonomıkalyq reıtıngti baǵalaý agenttikteri jýyrda Reseı ekonomıkasyn áldeqashan «VVV-» deńgeıine deıin tómendetip tastaǵanyn aıtqan. Sarapshylar tilimen aıtsaq, bul «qoqys deńgeıi» .
RF úkimetiniń ekonomıkalyq blogy juma kúni úsh jyldyq bıýdjetten bólek qosalqy bir jyldyq bıýdjet jobasyn daıyndaýǵa kirisetinin aıtty. Buǵan qatysty otandyq sarapshylarymyz Reseıdiń bul qadamynyń durys sheshim ekenin aıtyp otyr. Sebebi pandemııadan keıingi ekonomıkanyń qalyptasý kezeńi keminde eki jylǵa sozylatynyn aıtady. Aı saıyn qyryq qubylyp turatyn munaı baǵasy da úsh jyldyq josparlaýdyń bizge tıimsiz bolatynyn bildirip qoıdy. Sarapshylar qazyna qarjysy jyl saıyn naqtylanyp, onyń parametrleri bir jylǵa bekitiledi de, qalǵanyn halyq qalaýlylary tek ındıkatıvtik nobaı túrinde qabyldaıtynyn aıtady. Eki aralyqta aldyn ala naqtylanǵan bıýdjet bir-birine sáıkes kelmeı qalady eken.
Qarjyger Erlan Ibragım munaı baǵasynyń túsip jatqanyn, jalpy álemdik ekonomıkanyń qubylyp turǵanyn eskersek, bizge bir jyldyq bıýdjet jobasyn qaıta qarastyrýdyń kezi kelgenin aıtady. Bul bizge aldaǵy ýaqyttyń bárinde tıimdi dep aıta almaımyn. Biraq dál qazirgideı ótpeli kezeńde kerek. Qazir Parlamentke úsh jyldyq bıýdjetti qabyldap, arqany keńge salyp júretin kún ótti. Parlament ýaqyttyń tamyryn basyp, saǵat tilindeı kúndiz-túni sartyldap jumys istep turý kerek. Pandemııa álemdik ekonomıkanyń baǵytyn 180 gradýsqa buryp jiberdi. Bizdi alda múldem jańa ekonomıkalyq saıasat kútip tur.
«Kórshi Reseı eli úshjyldyq bıýdjetti qabyldap kórdi, bir jyldan keıin múmkin emes ekenine kóz jetkizdi. 2015 jyldan bastap qaıtadan birjyldyq bıýdjetke kóshti. Qarjy daǵdarysy jedel sheshim qabyldaýdy qajet etedi. Máselen, munaıdyń baǵasy bir ósedi, bir túsedi. Qazir túsip ketti. Bul arada aıtý kerek, úshjyldyqqa belgilengen oblystarǵa beriletin sýbvensııa ǵana ózgermeıdi. Al Ulttyq qordan alynatyn transfert ózgeredi. Birjyldyq bıýdjet Esep komıtetine de teksergen kezde ońaıǵa tıedi» deıdi Erlan Ibragım.
Sondaı-aq Erlan Ibragım respýblıkalyq bıýdjetten jergilikti bıýdjetterge áleýmettik mańyzdy nysandar salý úshin mınıstrlikter arqyly berilgen qarajat bóletinin eske túsirip ótti. «Mysaly, Almatyda orta deńgeıdi mektep salý úshin osydan 2 jyl buryn 1-2 mlrd teńge ketetin. Qurylys zattary baǵasy ósip ketkendikten bólingen qarjy jetpeı qalady. Qosymsha qarjy surasa «Bıýdjet kodeksinde solaı jazylǵan» dep jergilikti jerge ıtere salady» deıdi Erlan Ibragım.
Eske salsaq, jaqynda Parlament Májilisiniń jalpy otyrysynda Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraqusov spekýlıasııaǵa jıi ushyraıtyn búgingi ekonomıkany boljaý qıyn ekenin aıta kele, erte me, kesh pe, «biz de bıýdjetti bir jylǵa jobalaýymyz múmkin» ekenin aıtqan. Depýtat munyń sebebin bul faktor Úkimetke tereńirek jumys isteýge jáne túzetýlerdi der kezinde qaraýǵa jáne jan-jaǵymyzdaǵy elderdiń jaǵdaıymen úılestirýge múmkindik beretinimen túsindirgen. Tipti úsh jyldyq bıýdjet engizilgen turaqsyzdyq jaǵdaıynda bolatynyn, qazir muny isteýdiń qajeti joq ekenin aıtqan.
Sarapshylar mynadaı qubylmaly zamanda úsh jyldyq ekonomıkany boljaýdyń ózi óte qıyn ekenin, ýaqyt biz turmaq, alpaýyt elderdiń boljamyna baǵynbaıtynyn, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi osy máselege nazar aýdarýy kerek ekenin eskertip jatyr.