Hoým-keńse úrdiske enýi múmkin

Osylaısha, jaldamaly keń­seni hoým-keńsege almasty­rý­dyń artyqshylyqtary men kem­shi­likterin ár adamnyń jeke tájirıbesi arqyly synap kó­rýine múmkindik týdy. Karan­tınge oqshaýlanǵan bir aı maman­dyq­tardyń bári birdeı qashyq­tan jumys isteýge ıkemdele ber­meıtinin, al birazy jumys keń­sesin hoým-keńsege almastyrsa da jumys jalǵasa beretinin kór­setti. Tez beıimdeletinder daǵ­darysta armandaýǵa da batylyń barmaıtyn múmkindikterdi kási­bine aınaldyra bastady. Bu­ryn tabaldyryqta turǵan onlaın-júıe bir aıdyń ishinde tórimizge ozyp, kúndelikti qalypty dú­nıe­ge aınalyp kele jatyr. Bir aıda bıznes paıda tabýdyń jańa múm­kindikterin aldymyzǵa jaıyp salyp, jańa ekonomıkalyq dáýir­diń paıda bolǵanyna kýá boldyq.

Tutynýshyǵa naryqty ózger­tetin jańa talap qoıyldy. Mem­le­kettik salanyń bir tarmaǵy bolyp kelgen qyzmet túrleri qa­jettilikterdi qanaǵattandyra almasa, bıznestiń enshisine kóshedi.

«Jeke sektorda hoým-keń­se­niń tıimdiligin túsingender endi burynǵy ómirine oralmaıdy. Sebebi keńseni jaldaýdyń, kommýnaldyq tólem tóleýdiń qajeti joq. Qazir qashyqtan ju­mys isteıtin mekemeler hoým keńsedegi qyzmetkerlerine ınter­net trafık úshin ótemaqy tóleýdi qolǵa ala bastady. Pande­mııa álemdi bir tarynyń qaýy­zyna syıdyryp jiberdi. Vebı­nardyń tıimdiligin bıznes te, memlekettik qyzmet te sezindi. Alǵashqy aptada memlekettiń sıfrly júıesi syr bergeni ras. Buǵan da­ı­yn­dyǵymyzdyń deńgeıi sebep boldy. Degenmen eko­nomıkany sıfrlandyrý kezeń-kezeńimen júrip jatyr. Alda­ǵy ýaqytta sıfrlandyrýǵa kóbi­rek kóńil bólinýi, jumys jedel­de­tilýi tıis», deıdi sarapshylar.

Buryn shetelge sapar, qymbat qonaqúı, fýrshetter arqyly sheshilip kelgen máseleler úıde, kompıýterdiń kómegimen sheshilý­de. Sıfrly tehnologııalar damy­ǵan elderde bul qalypty jaǵ­daı. Aıtalyq, Ońtústik Koreıa, Japonııa, QHR-da memlekettik qyz­met­kerler shetelge issaparǵa óte sırek shyǵady. Shyǵa qalsa, shaqyrtýshy elderdiń qarjysymen ǵana barady.

Qashyqtan jumys isteý karantın kezindegi ýaqytsha qubylys dep sanaıtyndar kóp bolǵanymen, úıden jumys isteýge suranys tek ósedi deıdi sarapshylar. Bul qala­larda keńseni jalǵa alý baǵasynyń tómendeýine alyp keledi.

2018 jyldyń basynda IWG júrgizgen zertteý bilikti mamandardyń 70%-y qashyqtan jumys isteıtinin kórsetti. 2019 jyly Reseıde Head Hunter zert­teýinde keńse qyzmet­kerleriniń 85%-y keleshekte qashyq­tan jumys istegisi kele­tinin aıtqan. Al AQSh-ta úıden turaqty ju­mys isteıtin qyzmetkerlerdiń sany sońǵy 10 jyl ishinde 115%-ǵa ósken. Bul sol eldegi ju­mys isteıtin adamdardyń 2,8%-y eken.

Buryn tek kınodan nemese kitaptan tanyp bilgen qubylystar bizge de jetti. Oıyn-saýyq jeliden offlaınǵa aýysqanyn, álemdik jul­dyzdardyń konsertteri ınter­net-alańdarda ótetinin kórip júr­miz. Instaqram jelisi arqyly kimniń qalaı ómir súretinin bilip aldyq. Internet-arnalar tanymal bola bastady.

Sarapshylar satýshysy joq, avto­mattan­dy­ryl­ǵan dúkender, qoıma­dan taýar men ónim jetkizetin robot­­tar, hırýrgtyń «úıden» bas­qara­­tyn qurylǵymen operasııa jasaý, muhıttyń arǵy betindegi ınves­torlardyń elimizdiń batys óńir­lerindegi munaı burǵylaý barysyn úıindegi jumys kabınetinde kofesin iship otyryp basqarýy Gollıvýd fılmderindegi qııal emes, erteńgi shyndyq ekenin aıtyp kelgen bolatyn. Biraq sonyń bári kúni keshege deıin bizge qatysy joqtaı kóringeni ras.

Hoým-keńse tájirıbesi bizde buryn da bol­ǵanymen, resmı statıs­tıkada onyń naqty sany týraly derekter málimetter bazasyna en­begen. Sol sebepti onyń tıimdi tustary men kem­shilikteri keń aýqymda saralanbaı, tek ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar degen tir­kes­pen shektelgen. Ulttyq ekonomıka mı­nıstr­liginiń «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy laıyqty eń­bekti ólsheýdiń statıstıkalyq kór­setkishteri» bıýlleteniniń má­li­metterine súıensek, 2019 jy­ly respýblıkada jumyspen qam­­tylǵan adamdardyń sany 8,7 mln adam boldy. Onyń ishinde 2,1 mln (24%-y) ózin ózi ju­mys­pen qam­tyǵandar eken. О́zin ózi ju­mys­pen qamty­ǵandardyń sanatyna frı­lanserlerdiń enge­nine 2-3 jyl boldy. Qazir keńsedegi ýaqyt­tyń tyǵyzdyǵy men jalaqynyń az­dy­ǵyna kón­beı, bort­­tan shyǵyp, er­kin júzýge kóshken­der men jumys keńsesin hoým-keńsege aýys­tyr­ǵan­dar­dyń ara-jigi birigip ketti.

HeadHunter Kazakhstan kom­panııa­synyń jumys izdeý jáne rekrýtıng qyzmeti marketıng jáne PR bólimi ótken aptada uıym­das­tyrǵan vebı­narda byltyr jumys oryndary­nyń tek 1,1%-y qashyqtan jumys isteý­ge múmkindik bergenin aıt­ty. Al 2020 jyl­dyń alǵashqy úsh aıynda bul kór­setkishter sáı­kesinshe 3,2%-ǵa ósken.

Qazaqstandaǵy eń iri elektrondy eńbek bır­jalary daıyndaǵan málimetterde úıden jumys isteýge múmkindik beretin mamandyqtar biz­diń elde de az emes ekeni aıtylady. Mysaly, ınter­nettegi satý menedjerleri, SMM mamandar, mar­ke­to­logtar, kopıraıterler, dızaınerler, baǵ­dar­lamashylar, aýdarmashylar, ınternet-muǵa­limderdiń basym kópshiligi úıde otyryp jumys isteýge basymdyq beredi. Tájirıbeli, aqparattyq tehnologııany meńgergen bilikti mamandardyń basym kópshiligi onlaın jumys istegendi jón kóredi. Kompanııadar da qashyqtan jumys isteıtin esep-qısap mamandaryna, aýdıtorlar men baǵdar­lamashylarǵa basymdyq bere bastaǵan. «Bul tıimdi tásil. Sebebi aılyq jalaqy tóleýdiń keregi joq. Tek istegen jumy­syna ǵana aqy tólenedi», deıdi HeadHunter Kazakhstan kompanııasynyń ókilderi.

«Dasco Consulting Group» kompanııasy stra­te­gııalyq depar­tamenti­niń dırektory Tahır Aslıa­lıevtiń pa­ıymynsha, karantınde jáne áleý­mettik oqshaýlaný jaǵdaıyn­da shal­ǵaıdaǵy qyzmet­kerlerdiń úlesi ós­keni­men, shekteýli shar­alar alynyp tastalǵannan keıin olardyń qatary azaımasyna eshkim kepildik bere almaıdy. Al optımıstik boljamdarǵa sensek, oqshaý­laný jaǵdaıynda qashyqtan jumys isteý táji­rı­besi jumyspen qamtýdyń ıkemdi formasy degen atpen tájirıbege enedi, olardyń úlesi 8-9%-ǵa jetedi.

HeadHunter Kazakhstan sarapshylary karan­tınnen keıingi kezeńde resmı jumys oryn­darynyń eńbek sharttarynda túbegeıli ózge­rister enedi dep úmittenetinin aıtyp otyr. О́zgeriske beıimdele alatyn, jańa tehnologııalardy biletin mamandarǵa degen suranys artýy ábden múmkin. Qazirgi jaǵdaı kóptegen múmkindikti ártaraptandyrdy. Tek jeke sektor emes, memlekettik qyzmetshilerdiń 70%-y qa­shyq­tan jumys isteýge kóshti.

Halyq ta, mekemeler de karantınde ótken bir aıda qashyqtan jumys isteýge aýysýdyń artyq­shylyqtaryn sezindi. Bul júıe jumys berýshige de, jumyskerge de tıimdi. Eki tarap ýaqyt pen qarjy únemdeıdi.

«Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ Eńbekti josparlaý departamentiniń dırektory Dmıtrıı Shýmekov Qazaqstanda qashyqtan ju­mysqa aýysatyn qyzmetkerler buryn da bol­ǵanyn aıtty. Adamdar­dyń áleýmettik jaǵ­daıy durystalsa, sıfr­­ly tehnıkalardyń múm­kindikteri barlyq segmentte qoldanylsa, bul óte tıimdi bolar edi. «Biraq Qazaqstanda onyń ázirge múmkin emes ekenin kórip otyrmyz. Aýyl­da qarapaıym noýtbýgy joq otbasylar kóp. Muǵalimimen onlaın sabaqty talqylaý úshin balalar uıaly telefondaryn ustap úıdiń shatyryna shyǵyp ketetinin kórip júrmiz. Bizdegi bilim júıesi qashyqtan jumys isteý júıesine kóshýge daıyn emes ekeni kórindi», deıdi D.Shýmekov.

Alaıda spıkerdiń aıtýynsha, buryn jınalystarsyz, issaparsyz kóz aldyńa elestete almaıtyn memlekettik qyzmet qashyqtan jumys isteýge beıimdelip jatyr. «Karantın sıfrlandyrýdy tezdetýi múmkin. Karantın merzimi uzarsa, memlekettik qyzmetterdiń barlyǵy onlaın júıege kóshse, bizge HQKO mekemesiniń qajeti bolmaı qalady. Karantın qalalyq, oblystyq, aýdandyq deńgeıdegi ákimdikterdiń shtaty shekten tys «úrlenip» ketkenin, olardyń kúni boıy keńsede isteıtin jumystaryn qashyqtan isteýge bolatynyn kórsetti», deıdi ol.

Qazaqstan halyq sanyna shaq­qanda memle­ket­­tik qyzmet­kerler kóp elderdiń biri sanala­dy. KSRO quramynda bolǵan elderde bul kór­­set­kish Eýroodaq elderimen salys­tyrǵanda 9 ese kóp eken. D.Shý­mekovtiń paıymdaýynsha, sıfr­ly tehnologııalardyń múmkindikteri basy ar­tyq qyzmet túrlerin de shekteıtini aqı­qat. «Ja­qyn arada mınıstrlik­ter ǵana emes, kva­zısek­tordaǵy qyzmet túriniń 50%-y elektrondy formatta kórsetile bastaıdy. Keńsede otyratyn memlekettik qyzmetkerler sanyn kóbeıte berýge qajettilik bolmaıdy», deıdi ol.

ALMATY