Májilis depýtaty Aıqyn Qońyrov úkimettiń nazaryn ekonomıkany qarjylandyrý problemalaryna aýdardy. Memlekettik holdıngter, qorlar túrindegi ýaqytsha shemalardyń ornyna salalyq bankter qurý qajettigin aıtty.
Búgin Almatyda vebınar jıynda bas qosqan sarapshylar salalyq bankterge mán berýdiń mańyzyn talqylap jatyr. Sarapshylardyń paıymynsha, Qazaqstannyń nesıe qaıtarý reıtıngi jaqsy bolǵanymen, eldiń bank júıesi áli de álsiz. 2000-2007 jyldary qarqyndy damyǵan eldiń qarjy ındýstrııasyna ǵalamdyq qarjy daǵdarysy tipti aýyr tıdi. Bankter jappaı qarjylaı kómek suraǵan 2009 jyldan keıin bankter aktıvteriniń basym kópshiligi – 22 mıllıard dollar – jumys istemeıtin problemalyq nesıe dep tanyldy. Sarapshylar Ulttyq bank pen iri bankter arasynda jumys istemeıtin nesıelerdiń úlesin aldaǵy bes-alty jylda 10 paıyzǵa deıin qysqartýdy kózdeıtin jeke kelisimderdiń sol kezde bekitilgenin aıtady. Táýelsiz sarapshy Aleksandr Iýrın Ulttyq banktiń jańa saıasaty qazaqstandyq bankterge nesıeleýdi ulǵaıtýdyń jańa kezeńin bastaýyna múmkindik bergenin aıtty. Bul úkimettiń ekonomıkany ártaraptandyrý men ónerkásipti qarqyndy damytýǵa qatysty josparyn iske asyrýyna kómekteser edi. «Biraq olaı bolmady. Endi qadaǵalaýǵa negizdelgen tásil men iskerlik qyzmetti jalǵastyrýǵa múmkindik arasyndaǵy tepe-teńdik saqtalǵany mańyzdy», – dep sózin túıindedi ol.
Sarapshylar aldaǵy ýaqytta, Qazaqstanda bar bolǵany onshaqty ǵana banktiń qalýy múmkin ekenin aıtyp otyr. Sebebi bankterdi qoldan ústemeletip qarjylandyrý múmkindigi 2019 jyly aıaqtalǵan. 2020 jyldan bastap álemdik qarjy sektory ıntegrasııasymen betpe-bet qalamyz. «Qazaqstanǵa salalyq bankter qajet degen pikirler kóptep aıtylady. Bul pikirdi men de qoldaımyn. Endi bankterdiń múmkindigi de, qajettiligi de básekelestik jaǵdaıynda synalady», – deıdi Aleksandr Iýrın.
Ol bank sektory tartymdylyǵyn arttyrǵanda ǵana sheteldik bankterdiń keletinin aıtady. Aldaǵy birer jylda jabylyp jatqan bankterdiń ornyn sheteldik bankter ıelenedi dep dámelenýdiń qajeti joq.
IJО́ mólsheriniń azaıyp ketýi ishki naryqtyń múmkindiginiń shekteýli ekenin taǵy da kórsetti. Odan bólek, bizge kelýge nıettengen sheteldik bankter tarapynan berilgen nesıeniń úshten biriniń qaıtpaı qalýyna nazar aýdarmaı qoımaıdy. «ShOB jaqsy jumys istese, ekonomıkanyń kúretamyryna qan júgiredi. Bul bankter úshin ashyq naryqty qalyptastyrady», – deıdi Aleksandr Iýrın.
Sońǵy jyldary bankterdiń birazy ShOB-tyń áleýetin sátti paıdalanyp, daǵdarystyq ssenarıılerin jaqsy júzege asyrdy. Biraq qoǵamnyń nazary bıliktiń bank problemalary týraly málimdemesine kóbirek aýyp ketti. Bul bankterge qatysty keıbir problemalardy naryq jolymen emes, ákimshilik jolmen sheshilýine alyp keldi. «Munyń sońy bankterdiń br-birine jutylýyna nemese joıylýyna alyp keldi. Basqasha aıtqanda keıbir bankter aqparattyq soǵystyń tutqynyna aınaldy», – deıdi A. Iýrın.
Buǵan deıin birqatar reıtıngtik agenttikter pandemııa jaǵdaıynda Qazaqstanda nesıeleý sapasynyń nasharlaýyn boljap otyr dep habarlaǵan bolatyn.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń (QQQ) taldaýshysy Mereı Isabekov ekonomıkalyq belsendiliktiń tómendeýine baılanysty qaryz alýdyń báseńdeýin kútýge bolatyndyǵyn aıtty. Alaıda máseleniń sońǵy shkalasyn esepteý múmkin emes. Alaıda, eger koronavırýspen baılanysty jaǵdaıdy baqylaýǵa alýǵa bolatyn bolsa, onda Isabekovtyń pikirinshe, bul naryqqa teris áser az bolýy múmkin.
AFK sarapshysy daǵdarys kezinde tólemge qabiletti qaryz alýshylar úshin kúres kúsheıe túsýi múmkin, bul nesıeler boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerge qysym jasaıdy.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń (QQQ) taldaýshysy Mereı Isabekov ekonomıkalyq belsendiliktiń tómendeýine baılanysty qaryz alýdyń báseńdeýin kútýge bolatyndyǵyn aıtty. Alaıda máseleniń sońǵy shkalasyn esepteý múmkin emes. Alaıda, eger koronavırýspen baılanysty jaǵdaıdy baqylaýǵa alýǵa bolatyn bolsa, onda Isabekovtyń pikirinshe, bul naryqqa teris áser az bolýy múmkin.
QQQ sarapshysy daǵdarys kezinde tólem qabiletti qaryz alýshylar úshin kúres kúsheıe túsýi múmkin, bul nesıeler boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerge qysym jasaıdy. «Bul energııa resýrstaryna suranysty qalpyna keltirgennen keıin qolaıly deńgeıge oralýy múmkin munaı baǵasyna qatysty. Mundaı jaǵdaılarda, úkimet sharalarynyń tıimdiligimen nesıeleý mólsherlemesinde aıtarlyqtaı ózgerister boldyrmaıdy», - dedi ol.
Esterińizge sala keteıik, Moody's Qazaqstanda tutynýshylyq segmenttegi aktıvter sapasynyń nasharlaý qaýpi joǵary dep sanaıdy. Fitch joǵary jumyssyzdyq pen tabystyń azdyǵy bólshek nesıelendirý jaǵdaıyn kúrdelendiretinin atap ótti. S&P-de olar qarjylyq ınstıtýttardyń taza paıyzdyq kirisiniń azaıýyn boljaıdy, sebebi karantın kezeńinde korporatıvti jáne bólshek klıentterdiń nesıege degen suranysynyń tómendeýi jáne ol karantın aıaqtalǵannan keıin de jalǵasýy múmkin ekenin aıtqan.