Táýelsizdiktiń bastapqy jyldarynda «aldymen ekonomıka, odan keıin saıasat» qaǵıdasyn ustanǵan memleketimiz adamzat úshin syn – indet merziminde óz halqynyń densaýlyǵyn saqtaý máselesin ekonomıkadan da, saıasattan da joǵary turatyndyǵyn myzǵymas qaǵıdat retinde ustanyp otyr.
Mine, osyndaı kezeńde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń málimdemesi jarııalandy. Prezıdent búginde árbir qazaqstandyqty tolǵandyratyn barlyq saýalǵa tolyqqandy ári naqty jaýap berdi. Eń aldymen tótenshe jaǵdaı rejimin osy jyldyń 11 mamyryna deıin sozý sheshimi qabyldandy. Bul oryn alyp otyrǵan qazirgi qıyndyqtardan týyndaǵan jaıt. О́kinishke qaraı indettiń sharyqtaý shegi áli ótken joq. Sondyqtan karantındik sharalardy alyp tastaýǵa bolmaıdy.
Resmı bılik tarapynan der kezinde shynaıy aqparat halyqqa jedel jetkizilýde. Degenmen, karantın jaǵdaıyndaǵy halyqtyń emosııalyq jaı-kúıine aıla-sharǵy jasap otyrǵan túrli baǵyttaǵy toptar men múddelerdiń konglomeraty baıqalady. Olardy qazirgi tańda biriktirip otyrǵan másele – bılikti synaý jáne saıası jańǵyrý jolyndaǵy reformalardy joqqa shyǵarý. Sondyqtan Prezıdent bos sóz ben jalǵan málimetke jol bermeýge shaqyryp otyr.
Qazir álem elderi qaýipti indettiń ekonomıkaǵa, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyna tıgizgen áserin eskerip, kóptegen is-sharany qolǵa alýda. Prezıdent «eshkimdi qıyn jaǵdaıda qaldyrmaımyz» dep aıtqandaı, ár adam, ár qazaqstandyq, ár otbasy umyt qalǵan joq. Qasym-Jomart Kemeluly óziniń saılaýaldy baǵdarlamasyn «Sabaqtastyq. Ádildik. О́rleý» dep atap, negizgi úsh ustanymyn jarııalaǵan bolatyn. Memleket basshysynyń eldiń áleýmettik jaǵdaıyn kóterýge, túrli salany qoldaýǵa baǵyttalǵan birqatar keshendi tapsyrmalar júkteýiniń ózi osy baǵdarlamanyń el azamattarynyń suranysyna negizdelgen, barlyq býyn ókilderiniń jańa sapaly ómir súrý deńgeıine jetý úshin quralǵanyn dep bilemiz. Sonyń biri tabysynan aıyrylǵan azamattarǵa eń tómengi jalaqy mólsherinde qoldaý kórsetilgenin aıtýǵa bolady. О́tinishterdi qabyldaý áli de jalǵasýda. Eń tómengi aılyq kórsetkishtegi 42 500 teńgelik áleýmettik kómek berilýi olardyń tyǵyryqtan shyǵýyna septigin tıgizedi dep oılaımyz.
Elbasy bastamasymen qurylǵan «Birgemiz» qoǵamdyq qorynan halyqtyń áljýaz toptaryna kiretin azamattarǵa 50 myń teńgeden taratýǵa sheshim qabyldandy. Eń mańyzdysy, elimizdegi atymtaı azamattardyń qarjylaı qamqorlyǵy eldiń bereke-birligin taǵy bir márte dáleldeı túskendeı.
Shaǵyn jáne orta kásiptiń damýy elde jumyssyzdyqty boldyrmaýdyń birden-bir kepili. Buǵan deıin shaǵyn jáne orta kásip ıeleriniń 1 maýsymǵa deıin salyqtan bosatylatyny týraly aıtylǵan bolatyn. Endi Prezıdentimiz bul merzimniń 1 qazanǵa deıin uzartylatynyn jetkizdi. Sondaı-aq Qasym-Jomart Kemeluly osy jaǵdaıdan kóbirek zardap shekken bıznes ókilderin salyqty tóleýden ǵana emes, salyqtyń eseptelýinen de bosatý qarastyrylyp jatqanyn málimdedi. Osynyń bári saıyp kelgende Úkimettiń jáne jedel qurylǵan memlekettik komıssııamen arnaıy túzilgen jol kartasy boıynsha atqarylyp jatqan sharalardyń durys baǵytta órbigenin kórsetedi.
Qazaqstan Prezıdentiniń málimetinshe, kóktemgi egis naýqanyna jáne ónimdi aldyn ala satyp alýǵa 200 mlrd teńge bólindi. Sonyń 70 mlrd teńgesi tuqym óndirisin damytýǵa, tyńaıtqyshtar satyp alýǵa jumsalady. Jalpy, azamattar men bıznesti qoldaý úshin 6 trln teńgege jýyq qarjy bólinip otyr. Sol sııaqty egin egýmen aınalysatyn sharýa qojalyqtaryna janar-jaǵarmaı 15 paıyzdyq jeńildikpen berilmek. Al munyń ózi «Kóktemniń ár kúni jylǵa azyq» degendi qaperge ustaıtyn sharýa adamyn alda qarbalas sharýa kútip turǵanyn taǵy bir eske salǵandaı. Osynyń barlyǵy bıznesmender men halyqtyń ál-aýqatyn kóterý úshin memleket tarapynan jasalyp jatqan zor qoldaý dep esepteımiz.
Qazir tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty ýnıversıtetter men mektepter qashyqtan oqytý tehnologııasyna kóshýde. Onlaın oqytý – bilim berý júıesiniń ǵalamdyq jańa betalysy, ony álemniń aldyńǵy qatarly kóptegen oqý orny dáıekti túrde júzege asyryp keledi. Sol arqyly kóptegen azamat úılerinde otyryp, aldyńǵy qatarly ýnıversıtetterdiń sabaqty qalaı uıymdastyratynyn, leksııany qalaı oqıtynyn, sabaqty qalaı júrgizetinin kórip, oı-óristerin keńeıtip jatyr. Bul jalpy karantındik jaǵdaı qazaqstandyq ýnıversıtetter úshin synaqtan ótýdiń de ári osy baǵyttaǵy jetistikterdi kórsetýdiń de jaqsy múmkindigi bolýǵa tıis. Endeshe, evolıýsııalyq damý qaǵıdasy árbir qazaqstandyqtyń jeke basynyń derbes baǵdaryna aınalýǵa tıis.
Prezıdent XXI ǵasyrdy postındýstrııalyq-aqparattyq kezeń ekenin eske sala otyryp, ǵylym men bilimniń analıtkalyq jolmen qaryshtaý ýaqyty ekenin eske salatyn dúnıe júzin jaılaǵan vırýsty aýyzdyqtaıtyn ǵylymı málimetter men ǵylymı boljamdardyń qajettiligin aıtty.
Prezıdenttiń málimdemesin qoldaı otyryp, M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ ǵalymdary DDU-nyń jalpy erejelerine sáıkes GOST R 58151. 21-2018 antıseptıkter men zararsyzdandyrý suıyqtyqtaryn zerthanalarda daıyndap, qalalyq zararsyzdandyrý mekemelerine usyndy. Ǵalymdarymyz týyndaǵan ahýalǵa baılanysty ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyndaǵy zerthanalar men ǵylymı ortalyqtarynda ımmýnobıologııalyq preparattardy, bıologııalyq belsendi zattar men qospalardy, shóptik preparattardy ázirleý úshin qosylystar men zattardy zertteýge kiristi. Ýnıversıtet ǵylymnyń bul salasyna basym-baǵyttar berýde.
Qaı ýaqytta bolsyn indettiń aldyn alýdyń birden-bir joly – salamatty ómir salty. Bul oraıda ár adam óz densaýlyǵyna durys mán berip, densaýlyǵyn kútý mádenıetin qalyptastyrýǵa nazar aýdarǵany jón. О́ıtkeni adam kapıtalynyń sapasy men sany onyń densaýlyǵyna tikeleı baılanysty ekeni sózsiz. Iаǵnı deni saý ult qana ómirsheń memleket qura alady.
Darııa Qojamjarova,
M. Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory,
tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor