Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýdy mindettegen bolatyn. Osy maqsatta Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev jumys saparymen oblystyń barlyq aýdandaryn aralap shyqqan edi. Sol kezde sarysýlyqtar birqatar máselelerdi kótergen. Nátıjesinde Prezıdenttiń bul tujyrymdamasy turǵyndar tileginiń tasada qalmaıtynyn kórsetti.
Saýdakent aýylyndaǵy aýrýhananyń jaıy talaı jyldan beri ózekti. Toqsanynshy jyldardyń orta shenine deıin aýdan ortalyǵy bolǵan aýylda búginde 6007 adam turady. Biraq paıdalanýǵa berilgen 1987 jyldan osy ýaqytqa deıin aýyldaǵy aýrýhana jóndeý kórmegen. Aýyldaǵy densaýlyq saqtaý nysany tozǵan, búlingen. Alaıda Prezıdenttiń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý negizinde atalǵan aýrýhana oblystyń damý josparyna enip, jóndeletin boldy. «Allaǵa shúkir deıik, memlekettiń qarapaıym halyqqa jasap otyrǵan jaǵdaıy kóp. Biraq sonyń ishindegi uzaq jyldan beri sheshimin tappaı kele jatqan másele – Saýdakent aýyldyq aýrýhanasy osy kúnge deıin jóndeý kórmegen eken. Memleket qoldaýynyń nátıjesinde aýrýhana jóndeletin boldy. Ákimshilik te nysannyń qazirgi paıdalanyp otyrǵan bóligin kúrdeli jóndeýden ótkizip, jylý júıesin jańartý máselesin kótergen halyqtyń únine qulaq asty», deıdi Saýdakent aýylynyń turǵyny Oryntaı Dúısenov.
Al búgingi aýdan ortalyǵy – Jańatas qalasy úshin turǵyn úı máselesi kún tártibinen túspeıtin máseleler qatarynda. Sebebi munda jumys orny artqan saıyn adam sany da kóbeıip, turǵyn úı kezegi artýda. Osy oraıda, jarty ǵasyrlyq tarıhy bar qalada memlekettik baǵdarlamalar aıasynda kópqabatty turǵyn úıler qaıta jańǵyrtylyp, ony paıdalanýǵa berý jyldan-jylǵa iske asyp kele jatqan júıeli jumystardyń biri. Búgingi tańda kommýnaldyq menshiktegi turǵyn úılerden páter alý kezeginde jalpy sany 1586 adam tizimde tur eken. Qazir atalǵan máseleni sheshý, turǵyndardy, ásirese jaǵdaıy tómen otbasylar men múmkindigi shekteýli azamattardy turǵyn úımen qamtý úshin barlyq múmkindik qarastyrylýda. Bul Jańatas qalasynyń turǵyndary úshin qýanarlyq jaǵdaı. Bıyl qalpyna keltiriletin 2 shaǵyn aýdandaǵy 90 páterlik eki úıge jóndeý jumystary júrgiziledi. Eger eki úı qalpyna keltirilse, kezekte turǵan 180 otbasy baspanaly bolady.
– Jańatas qalasyndaǵy qalpyna keltirýge jaraıtyn úıler jyldan-jylǵa jergilikti, oblystyq jáne respýblıkalyq bıýdjetten bólingen qarjyǵa jóndelip, osyndaǵy kezekte turǵan halyqqa berilýde. Bul jergilikti halyqqa úlken úmit pen senim syılaıdy. Berdibek Saparbaevtyń aqpan aıyndaǵy aýdanǵa sapary kezinde men kóp balaly ana retinde qaladaǵy kópqabatty úılerdi jóndeý jumystaryn jalǵastyrý týraly usynys bildirgen edim. Rahmet, sózimiz jerde qalmapty. Bıliktiń halyqpen etene jumys isteýi Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelulynyń salıqaly saıasaty dep bilemiz, – deıdi Jańatas qalasynyń turǵyny, kóp balaly ana Nursaıa Esjanova.
Jalpy, Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Jambyl oblysynyń damý josparyna Sarysý aýdanynan birtalaı nysan enip otyr. Atalǵan jospar aıasynda aýdannyń Jańatalap aýylyndaǵy 104 jáne Uıym aýylyndaǵy 133 abonentke «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda sý qubyry tartylyp, aýyl turǵyndarynyń aýyz sý boıynsha máselesi tolyq sheshiledi. Aýdan ákimdiginiń málimetinshe, aýyz sý júıesiniń jańartý jumystary bıyl 31 jeltoqsanǵa deıin júrip, paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde. Jalpy, búgingi tańda Sarysý aýdanyndaǵy 25 aýyldyń 15-i taza aýyz sýmen qamtylǵan. Jergilikti bılik kelesi jyly aýyz sý máselesi túbegeıli sheshiletinin jetkizdi. Sondaı-aq «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy boıynsha Aqtoǵaı aýylyndaǵy Aqtoǵaı orta mektebi 2003 jyly paıdalanýǵa berilgen. Alaıda sol ýaqyttan beri atalǵan bilim oshaǵy jóndeý kórmegen. Sondyqtan 380 oryndyq tıptik ǵımarat kúrdeli jóndeý jumystaryn qajet etedi. Qazir jobalyq-smetalyq qujaty daıyndalyp, saraptama qorytyndysy shyqqan. Bul da Jambyl oblysynyń damý josparyna enip otyr. Sol sııaqty, aýdannyń Toǵyzkent aýylyndaǵy «Janna» balabaqshasy da kúrdeli jóndeýden ótetin boldy.
Sarysý aýdany búginde sý tapshylyǵyn kórip otyrǵan oblystaǵy birden-bir aýdan. Ári oblys ortalyǵynan shalǵaıda ornalasqan. Búginde óńirdegi alqaptardy tıimdi paıdalanýǵa sý qoımalarynan shyǵatyn toǵandar men sýjetekteriniń tozyǵynyń jetýi sharýalarǵa úlken qolbaılaý bolyp otyr. Jalpy, aýdanda 2 sý qoımasy men 16 ishki sý júretin kanal jáne 8 bóget bar. Aýdan aýmaǵynan 6 ózen aǵyp ótedi. Biraq sý tapshy. «Jańa Káritoǵan» arqyly sý ótetin «Saryózek» kanalynan 5 aýyl egistikke sý alady. Kanaldyń basynan 600 lıtrlik sý salynsa, sý paıdalanýshylarǵa deıin 200 lıtr sý áreń jetedi. Kanaldy kalyń qamys, tabıǵı shóp basyp, burynǵy beton aryq ábden eskirgen. Sonyń saldarynan 400 lıtr sý shyǵyn bolady. Bul máseleni joıý úshin kanaldyń tabany men erneýlerin betondaý qajet eken. «Saryózek» kanaly arqyly Uıym aýylynyń egistik alqaptaryn sýlandyrý úshin qazir kanaldyń sý ótkizý múmkindigi boıynsha qıyndyq týyndaýda. Uzyndyǵy 2500 metr «Saryózek» kanalyn betondaý boıynsha Jańatalap aýyldyq okrýgi tarapynan jobalyq-smetalyq qujaty jasalyp, «QazSýShar» respýblıkalyq memlekettik mekemesine usynys berilipti.
– Saýdakent aýylynyń mańyndaǵy halyqtyń nápaqasyn aınaldyrýǵa septigi mol baqsha sýyna baılanysty kótergen máselemizdiń oblystyń bas josparyna kirgeni qýantyp otyr. Kezinde 45 gektarǵa deıin baqsha ekken Uıym aýylynyń turǵyndary «Saryózek» toǵany aryǵynyń betondalatynyn estip qýanýda. Kezinde bul toǵannan Uıym aýylynyń eki shetine de baqsha egilip, osy aýdandy pııaz, sábiz, qııar, qyzanaqpen qamtyp qana qoımaı, sonaý soltústik oblystarǵa deıin jóneltetin. Myna 30 mln tekshe metr sý jınalatyn «Yntaly» qoımasynan alynatyn sý Uıym, Jańatalap, Igilik, О́ndiris, Saýdakent aýyldarynyń barlyǵyna qara kúzge deıin jetetin. Alaıda toǵan betondarynyń tozyǵy jetken soń kanal basynan shyǵatyn 600 lıtr sýdyń 200 lıtri ǵana Uıym aýylyna áreń jetedi. Endi «Saryózek» sý toǵanynda kezeń-kezeńimen betondaý jumystarynyń iske asatynyna aýyl bolyp qýanyp otyrmyz, deıdi Uıym aýylynyń turǵyny Saılaýbek Qalybekov.
Sonymen qatar Jaıylma aýyldyq okrýgin sýmen qamtamasyz etip otyrǵan «Búrkitti» sý qoımasynyń «Búrkitti» sýaǵar kanaly bar. Biraq ábden tozyǵy jetken sýaǵardyń otyrǵan, jalǵanǵan jerleri ashylǵan. Sol úshin «Búrkitti» sý qoımasynyń jaǵalaýyn bekitip, jańadan betondaý kerek. Al uzyndyǵy 1548 metr bolatyn kanaldyń sýaǵaryn aýystyrý da basty másele. Degenmen bul sý qoımasynyń da jobalyq-smetalyq qujaty daıyndalǵan. Bul rette Jaıylma, Qyzyldıqan, Maıatas aýyldarynyń sharýalary memleketke alǵystaryn bildirýde.
Sarysý aýdanynyń ákimi Qanatbek Mádibektiń tikeleı bastamasymen «Kúltóbe» kanaly tazalanyp, Saýdakent aýylynyń 6 kóshesine baqsha sýy kelgenin de jergilikti jurtshylyq Prezıdenttiń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń sharapaty dep biledi. Aýyl turǵyndarynyń kúshimen munda 3 ret senbilik uıymdastyrylyp, oǵan 500-den astam adam tartylǵan. Nátıjesinde 15 kósheniń turǵyndary aýlasyndaǵy baqshaǵa sý alyp, esik aldyndaǵy jerge baý-baqsha men jemis taldar egýde. Sol sııaqty, aýyldardaǵy joldardyń jóndelýi de turǵyndardyń qýanyshyn eseleýde. Sarysý aýdany boıynsha aǵymdaǵy jyly jóndelýi josparlanǵan kósheler kóp. Aýdan ortalyǵy Jańatas qalasyndaǵy 11 kósheniń jol jabyndysyna orta jóndeý jumystaryn júrgizý úshin aýdandyq bıýdjetten qarjy bólingen. Sondaı-aq Toǵyzkent aýylyndaǵy Sańyryq batyr kóshesiniń jol jabyndysyna orta jóndeý, Ábilda aýylyna kireberis joldyń jabyndysyna orta jóndeý, Kókdala-1, Igilik, О́ndiris, Maıatas, Uıym aýyldarynyń kireberis joldarynyń jabyndysyna orta jóndeýler júrgizý úshin qarjy bólinip otyr. Munyń bári de memleket qoldaýynyń nátıjesinde múmkin bolýda.
Jambyl oblysy