Biz úlkenge uıyǵan ulttyń urpaǵymyz. Sol úlkenniń tobylǵy sapty qamshynyń minsiz órimindeı sózi sot úkimindeı, mirdiń oǵyndaı, sekseýildiń shoǵyndaı bolǵan bir zamandary. Ondaı sóz aıladan emes, daladaı darhan aqyldan shyǵatyny da belgili. Aqyldan shyqqan sózde aqaý da, kemdik te bolmaıdy, tek keńdik, taza tabıǵattaı tamyljyǵan kemeldik qana saltanat quryp turady.
Iá, babalardan qalǵan baılyqtyń biri – qarttar úlgisi. Jańa zaman, jańa zań, urpaq ózgerdi, jas jańardy dep qarttaryn qadirlemegen ult rýhyn óshirip alady. Mundaı tirlik uıalasyn qorǵamaıtyn, «Bóri qutyrsa birin-biri talaıdy», – dep urpaqtardy jetesizdikke jeteleýi múmkin. Dala zańynyń kepili sol qarııalar bolǵan. Oǵan arǵy-bergi tarıhqa kóz júgirtseń, taıǵa basqan tańbadaı aldyńnan shyǵady. Otbasynyń ıesi sekildi, olarda eliniń ıesi bola bilgen.
Ǵasyrlar jelisine qarasań ultymyzdyń bolat tuǵyry sanalǵan qazynaly qarııalar «Qunanbaı – ol qazaqtyń Ivan Groznyıy», dep halyq batyry, uly Báýkeń – Momyshuly aıtpaqshy, ár aýyldyń óz «Groznyıy» sóz ustap otyrǵan. Ol bıligin bura tarpaı ádil, aq, adal júrgizgen. Teli men tentek asyp-tasyp ketse «groznyılardyń» qaharyna ilinip, jan saýǵalaýǵa májbúr bolǵan.
Osy kúni bar kináni zamanǵa telip, qarııalyq qalypty ysyryp bara jatqandaımyz. Burynǵy el úlkenderi berekeni buzbaıyq, yntymaqty kúıretpeıik, kóńil kúıdiń ekpinimen, jalǵan namystyń jeteginde ketip, qur sózdiń soıylyna jabyspaı, adamdyqtyń aldynda teń turaıyq, osyǵan bet buraıyq dese, qazirgi keıbir aldyńǵy tolqyn jastar til almaıdy, tilekti oryndamaıdy, ózderi bilermen deıdi. Qaı zamanda da urpaqtar arasynda bir-birine osyndaı kóńil tolmaýshylyq bolǵan. Keıingi tolqynnyń da óz aıtary joq emes, bar. Muny aqyl tarazysynda oılastyrmasaq, ultqa sor bop jabysýy múmkin. Iаǵnı, ata jolyn qysqartpaı, ana ónegesin «óltirip» almaı jalǵasaq, bir kezderi shaqshadaı bas sharadaı bola qoımaıdy.
Endeshe, álemdik úrdiske saı ómir súre otyryp, «Qazaq halqy – azbaǵan halyq, onyń talaby bireý salyp bergen tar sheńberdiń qyspaǵyna syıa almaıdy... Zaman osylaı bolǵan soń, amalyn taýyp, múmkindigi bolǵan jerde, qazaq halqynyń eldigin buzyp, bolashaǵyn búldirip jatqan jaýyzdyqqa qarsy kúrese berý kerek. Sýǵa batyp bara jatqan kisini kóre turyp, qolushyn bermeý aramdyq bolar edi», degen Y.Altynsarın sózin esten shyǵarmaı, urpaqtar sabaqtastyǵyn saqtasaq, atalardyń sara joly jalǵasady. Sonda ǵana dala zańymen ómir súrgen babalar rýhyn túletip, bar qalybyn joǵaltyp almaı jaqsy jaǵynan jalǵastyramyz. Iаǵnı olardyń ónegesimen maqtana otyryp, urpaqtar boıyndaǵy saqtalǵan sarqytyn úzbeı, oılana bilý muhıtyna aılandyrsaq, utylmaımyz, hantalapaı zamanda jutylmaımyz. Bul qazaqty joǵaltpaýdyń joly ǵana emes, altyn arqaýdy úzbeýdiń de tásili. Osy jahandaný úrdisinde qazaq bolmysyn búldirmeı saqtaıtyn qaǵıdanyń myqty altyn qazyǵy ekenin ár qaısymyz esten shyǵarmasaq eken. Osyndaı ult isinde: «Al endi, qudaı basyma ne salsa da, men kúshimniń jetkeninshe týǵan elime paıdaly adam bolaıyn degen oımen, talabymnan eshýaqytta da qaıtpaımyn» (Y.Altynsarın) dese jastar, úlkender jaǵy B.Momyshuly qaǵıda etip ketken aýyl tutqasy aqsaqal, ulttyq rýhy, izgi qasıetteri mol abyz el birliginiń uıytqysy bolsa, «Bul jalpyadamzattyq ári dala demokratııasynan bastaý alatyn, ata-babamyzdan daryǵan, ejelden qanymyzǵa sińgen qundylyq bolatyn. Ony joǵaltyp alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin ózi joǵaltyp alýmen birdeı» (Qasym-Jomart Toqaev) bolary shúbásiz shyndyq.
NUR-SULTAN