Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúnine oraı jasaǵan úndeýi osy baǵytta qansha jyldan beri eńbektenip júrgen zertteýshi ǵalymdardyń jumysyna úlken serpin berdi.
Prezıdent «Biz jazyqsyz jazalanǵandardyń árqaısysyn este saqtaý arqyly ǵana kemel keleshekke jol ashamyz. Bolashaqtyń berik negizi Táýelsizdikten bastaý alady. О́tken ǵasyrdaǵy eń qıly kezeńniń birinde jazyqsyz japa shekkenderdiń rýhyna taǵzym etý – barshamyzdyń perzenttik boryshymyz» dep atap ótti.
Rasynda, saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý jumystarynyń áli anyqtalmaǵan, zerttelmegen tustary kóp. Mysaly, sol kezdegi bılikke qarsy kóterilister óz baǵasyn alǵan joq. Onyń kóbi keńestik termınologııa boıynsha «bandylar qozǵalysy» dep sıpattaldy. Resmı túrde 372 kóterilis boldy deıdi, biraq odan da kóp bolýy múmkin. Sondaı kóteriliske qatysqandardyń birazy sottaldy, atyldy, joǵaldy. Áli kúnge deıin aqtalmaǵandar óte kóp.
Memleket basshysy tarıhı ádildikti qalpyna keltirý úshin arnaıy memlekettik komıssııa qurýdy tapsyrdy. Osy rette 1993 jylǵy «Jappaı saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» zańdy qaıta qaraý kerek dep oılaımyn. Sondaı-aq atalǵan komıssııa 1920-1950-jyldardaǵy burmalaýlardy ǵana emes, keńestik kezeńdegi aqtańdaqtardy tutas zertteý kerek. О́ıtkeni qýǵyn-súrgin kúlli keńestik kezeń boıy júrgizildi. Bertin kele oryn alǵan Temirtaýdaǵy, Selınogradtaǵy tolqýlar, buǵan qosa 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisi – bular da Keńes kezindegi qýǵyn-súrginder.
Sonymen qatar asharshylyq qasiretin qýǵyn-súrginniń aıasynda qaldyrmaı, onyń birinshi kezekte qarastyrý kerek. Asharshylyq bizdiń tarıhtaǵy ulttyq apat boldy. Táýelsizdiktiń basynda asharshylyqqa mán berilgenimen, keıin kele tasada qalyp qoıdy. Sondyqtan buǵan bólek baǵasyn berý óte mańyzdy.
Beıbit QOIShYBAEV,
jazýshy, pýblısıst