Dzıýdodan Azııa chempıonaty 1966 jyldan beri úzdiksiz uıymdastyrylyp keledi. Qazaqstan bul dúbirge toqsanynshy jyldardyń basynda, ıaǵnı táýelsizdik alǵannan keıin qosyldy. Sol sebepti de biz búgingi maqalamyzda 1993-2019 jyldar aralyǵynda ótken jarystarǵa toqtalyp, ár eldiń erler quramasynyń sol kezeńde qol jetkizgen jetistikteri men otandyq dzıýdoshylarymyzdyń baǵyndyrǵan belesteri jaıynda baıandaýdy qup kórip otyrmyz.
Kósh basynda – koreıler men japondar
Atalǵan aralyqta dzıýdodan Azııa chempıonatynyń jalaýy 20 márte jelbiredi. Osy jarystardyń jalpykomandalyq esebinde bas júlde úshin tartys kóbine-kóp Japonııa men Ońtústik Koreıa quramalary arasynda órbıdi. Iá, Sary qurlyqtyń saıypqyrandary jınalǵan dodasynyń erler saıysynda eń kóp júldeni japondardyń oljalaǵan ras. Olar 127 márte jeńis tuǵyryna kóterildi. Koreıler 119 ret úzdikter sanatynan kórindi. Árıne oǵan tańdanýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni Japonııa – dzıýdonyń otany. Osy kúres túrin oılap taýyp, ony órkendetip jatqan da – solar. Al eger tek altyn medaldardyń sanyn esepke alsaq, onda koreılerdiń kóshi ilgeri ekenin ańǵaramyz. Naqty derekterge súıensek, joǵaryda kórsetilgen merzim aralyǵynda uıymdastyrylǵan Azııa chempıonattarynda Ońtústik Koreıanyń ánurany 52 márte shyrqalsa, japondar 48 ret dál sondaı qurmetke bólendi. Iаǵnı medaldardyń sapasy jaǵynan koreıler ozyp tur.
Alyp Azııanyń úzdik úshinshi komandasy ataný úshin tartys Qazaqstan men О́zbekstan dzıýdoshylary arasynda ótedi. Osy kúnge deıin qos komanda da 14 altynnan oljalady. Al júldelerdiń jalpy sany jaǵynan kórshilerimizge qaraǵanda bizdiń mysymyz basym. Otandastarymyzdyń qorjynynda taǵy 18 kúmis pen 49 qola medal bar. «Ala shapandy» aǵaıyndarymyz 16 kúmis pen 41 qolany ıemdendi.
Dál qazir «Dzıýdo kúresinen Azııa qurlyǵynyń aldyńǵy legindemiz» dep qazaqtar men ózbekterge arqany keńge salyp, esh bosańsýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni Mońǵolııa men Iran quramalary ókshelep keledi. Ázirge olar 12 altynnan oljalady. Atalǵan memleketterde dzıýdonyń damý júıesi durys jolǵa qoıylyp, qazirgi kezde ol keremet qarqynmen damyp kele jatqanyn esten shyǵarmaǵan jón. Sondyqtan da aldaǵy ýaqytta mońǵoldar men Parsylardyń qorjyny ájeptáýir tolyǵatyny anyq.
Bir aıta keterligi, 1966 jyly tusaýy kesilgen Azııa chempıonatynyń erler saıysynda nebári toǵyz memlekettiń ánurany shyrqalǵan eken. Bastapqy kezeńde japondardyń tegeýrinine shydaý múmkin emes edi. Kóp keshikpeı koreıler qatty ósti. Toqsanynshy jyldary qazaq pen ózbek, mońǵol men ırandyqtar eńse tiktedi. Ara-tura Qytaı (1996, 1999 jyldary), Soltústik Koreıa (1999, 2007) jáne Tájikstannyń da (2016, 2017) tatamı sheberleriniń teńdessiz dep tanylǵany esimizde. Olardyń da órenderi qos altyndy ıemdendi. Al Sary qurlyqtaǵy ózge kóptegen memlekettiń balýandaryna Azııa chempıonatynyń altyn tuǵyryna kóterilý baqyty ázirge buıyrǵan joq.
Qazaqstandyqtardyń qarqyny qalaı?
Qazaqstan dzıýdoshylarynyń Azııa chempıonattaryndaǵy tabysy jaıynda biz joǵaryda qysqasha baıandadyq. Endi keıbir qyzyqty derekterge toqtalaıyq. Alyp qurlyqtyń apaıtósteri bas qosqan baıraqty básekede 81 júlde alý, árıne az olja emes. Jalpy 1993-2019 jyldar aralyǵynda 20 márte jalaýy jelbirgen jarysta barlyǵy 14 márte Ánuranymyz shyrqaldy. Keıbir dodadalarda bas júlde buıyrmaǵanymen, kúmis pen qolaǵa qaryq boldyq.
Jerlesterimiz óziniń eń zor tabysyna 2004 jyly qol jetkizdi. Almatydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda ótken jarysta 3 altyn, 2 kúmis jáne 1 qola medaldy enshilep, jalpykomandalyq esepte ekinshi orynǵa kóterildik. Ázirge eń úzdik nátıjemiz – osy. Al 1993, 1995 jáne 1997 jyldary úzdik úshtiktiń qatarynan kórindik. 2011-2017 jyldar aralyǵynda ulttyq quramalar arasynda komandalyq saıystardyń uıymdastyrylǵany esterińizde shyǵar. Sol alty jarystyń beseýinde Qazaqstannyń dzıýdoshylary úshinshi oryndy ıelendi.
Jekelegen balýandarǵa toqtalatyn bolsaq, otandastarymyzdyń arasynan Sergeı Shákimov (1995, 1996, 1997) pen Ashat Jıtkeev (2003, 2004, 2008) úsh retten Azııa chempıony atandy. Ivan Karazelıdı (1993), Bazarbek Donbaı (2004), Muratbek Qypshaqbaev (2004), Maksım Rakov (2009), Sergeı Lım (2012), Eldos Smetov (2016), Maksım Rakov (2017) jáne Erlan Serikjanov (2019) syndy sańlaqtardyń da Sary qurlyqtyń teńdessizi atanýǵa qarym-qabiletteri jetti.
Igor Peshkov (1993), Sergeı Álimjanov (1995), Aqat Áshirov (1996), Ashat Shaharov (2000), Rýslan Seıilhanov (2000), Vıacheslav Berdýta (2000), Erkin Tuıaqov (2001), Saǵdat Sadyqov (2004), Eldos Yqsanǵalıev (2004), Aıdar Qabımollaev (2005), Ashat Jıtkeev (2005), Rınat Ibragımov (2008), Islam Bozbaev (2011, 2017), Maksım Rakov (2015), Dıdar Hamza (2016), Eldos Jumahanov (2017, 2019) sheshýshi tusta ǵana utylyp, kúmis medaldy moıyndaryna ildi.
Al Serik Ádiǵanov (1993), Sergeı Álimjanov (1993), Sergeı Shákimov (1993), Ahat Áshirov (1995), Erjan Omarbaev (1996), Rýslan Seıilhanov (1996, 1997), Musa Zaıpýllaev (1997), Vıacheslav Berdýta (1997 – eki salmaqta, 1999), Alekseı Alıapın (1999), Eldos Yqsanǵalıev (2000, 2001, 2003 – eki salmaqta, 2004, 2005), Raýan Inatýllaev (2001), Dastan Pirimqulov (2001), Erlan Slámbaev (2003), Salamat Otarbaev (2005, 2008), Bazarbek Donbaı (2007), Maksım Rakov (2007, 2016), Tımýr Bolat (2009, 2011), Ulan Rysqul (2009), Erkebulan Qosaev (2011), Erjan Shynkeev (2011, 2013, 2015, 2016), Vıktor Demıanenko (2012), Eldos Smetov (2013), Azamat Muqanov (2013), Islam Bozbaev (2013, 2019), Eldos Jumahanov (2015, 2016), Ázız Qalqamanuly (2016), Jansaı Smaǵulov (2017) jáne Ǵusman Qyrǵyzbaev (2019) qola medaldy moıyndarynda jarqyratty. Sonymen qatar Qazaqstan quramasy Azııa chempıonatynyń komandalyq saıysynda bes ret úshinshi orynǵa taban tiredi.
Qazirgi kezde Qazaqstanda dzıýdonyń damý barysy kóńil kónshiterlik. Elimizdiń birqatar óńirinde kúrestiń bul túri qaryshtap damyp keledi. Sonyń arqasynda jasóspirimder men jastar býyny jáne eresekter arasyndaǵy dúbirli dodalarda jerlesterimiz jaqsy nátıje kórsetip júr. Olaı bolsa, Aıdyn Smaǵulov baptaǵan bizdiń balýandar aldaǵy jarystarda da jankúıerlerin jerge qaratpaıdy dep úmittenemiz.