Osydan dál 40 jyl buryn, anyqtap aıtsaq, 1980 jyldyń 3 tamyzynda KSRO-nyń astanasy – Máskeýde XXII jazǵy Olımpııa oıyndarynyń alaýy sóndi. Aıtýly dodada 80 memleketten kelgen 5179 sportshy óner kórsetti. 16 kúnge sozylǵan baıraqty báseke barysynda sporttyń 21 túri boıynsha 203 júlde jıyntyǵy sarapqa salyndy. Jarystyń tusaýyn KOKP-nyń bas hatshysy Leonıd Brejnev kesse, dańqty basketbolshy Sergeı Belov alqyzyl alaýdy tutandyrdy. Al gımnasshy Nıkolaı Andrıanov pen erkin kúres sheberi Aleksandr Medved sportshylar men tóreshiler atynan ant berdi.
Kezekti Olımpııa oıyndaryn Máskeýde uıymdastyrý jóninde sheshim 1974 jyldyń 23 qazanynda Aýstrııanyń astanasy – Venada ótken Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń (HOK) arnaıy sessııasynda qabyldandy. KSRO-nyń astanasy óziniń basty qarsylasy – Los-Andjelesten 19 daýys artyq jıyp, aıqyn jeńiske qol jetkizdi. Sodan sosıalıstik rejimniń kapıtalıstik qoǵamnan artyqshylyǵyn dáledeý maqsatynda Keńes Odaǵy basshylary uıymdastyrý jumystaryna erekshe yjdahattyqpen kiristi. Bas-aıaǵy bes jyl aralyǵynda eldegi sporttyq keshender kúrdeli jóndeýden ótti. Qosymsha 78 nysan salynyp, olar jańa úlgidegi quraldarmen jabdyqtaldy. Kóptegen keremet ǵımarattar boı kóterip, Máskeýdiń shyraıyn asha tústi. Qaýipsizdik máselesin túbegeıli sheshý maqsatynda birqatar sharalar júzege asyryldy. Atap aıtsaq, Máskeýge issaparmen kelýshiler sany kúrt qysqartyldy. Ekskýrsııalar men túrli mádenı sharalar ótkizýge shekteý qoıyldy. Jeke kólikter bas qalany aınalyp ótýge tıis boldy. Buryn sottalǵandar, úıi men kúıi joqtar jáne bos sendelip jumyssyz júrgender KSRO-nyń astanasynan 101 shaqyrymǵa alystatyldy. Quzyrly organdar 20-dan asa «uryny» tutqyndady. KSRO-nyń Ishki ister mınıstri Nıkolaı Shelokov qylmys álemniń serkelerimen jeke-jeke jolyǵyp, olardan Olımpııa oıyndary kezinde keleńsiz oqıǵalardy boldyrmaýǵa qolǵabys etýdi talap etti.
1979 jyly Keńes áskeri Aýǵanstanǵa basa-kóktep kirip, Ońtústik Azııa aýmaǵynda ornalasqan memlekette soǵys oty órshidi. Soǵan narazylyq bildirgen kapıtalıstik baǵyttaǵy memleketterdiń birazy Olımpıadaǵa qatysýdan úzildi-kesildi bas tartty. Boıkot jarııalaǵandar arasynda AQSh, Kanada, Qytaı, Japonııa, Germanııa, Túrkııa, Ońtústik Koreıa syndy myqty sporttyq derjavalar bar edi. Keıbir elder Máskeýge sanaýly ǵana sportshylaryn jiberdi. Sonyń ózinde olar atalǵan jarystyń ashylý saltanatynda ózderiniń memlekettik týlaryn emes, HOK-tyń týyn ustap shyqty.
Básekeler Máskeýde ǵana emes, taǵy birqatar qalalarda ótti. Máselen, jelkendi sporttyń ókilderi Tallınde jınaldy. Biraz fýtbol matchy Kıev, Lenıngrad jáne Mınskide uıymdastyryldy. Nysana kózdeýshiler Mytıshıde saıysqa tústi. Olımpııa oıyndaryna tuńǵysh ret Angola, Botsvana, Iordanııa, Laos, Mozambık, Kıpr, Seıshel araldary syndy elder qatysty.
Máskeý Olımpıadasynyń jalpy komandalyq esebinde KSRO aldyna jan salmady. Jarys qojaıyndary 80 altyn, 69 kúmis jáne 46 qola medaldi oljalady. Germanııa Demokratııalyq Respýblıkasynyń ókilderi ekinshi tuǵyrǵa kóterildi. Nemister 47 altyn, 37 kúmis jáne 42 qolaǵa qol jetkizdi. Úshinshi oryndy oljalaǵan Bolgarııa komandasy 8 altyn, 16 kúmis jáne 17 qolany enshiledi. Sondaı-aq úzdik ondyqtyń qatarynda Kýba (8 altyn+7 kúmis+5 qola), Italııa (8+3+4), Majarstan (7+10+15), Rýmynııa (6+6+13), Fransııa (6+5+3), Ulybrıtanııa (5+7+9) jáne Polsha (3+14+15) quramalary bar. Olımpııa oıyndary barysynda barlyǵy 25 memlekettiń ánurany shyrqalyp, 36 eldiń týy kókte jelbiredi.
XXII jazǵy Olımpııa oıyndarynda Qazaqstannyń 20 óreni óner kórsetti. Solardyń 16-sy oljaǵa keneldi. Naqtylap aıtsaq, 6 altyn, 3 kúmis jáne 7 qola medaldi ıelendik. Ásirese biz klassıkalyq kúresten ótken jarysta kúsh synasqan Jaqsylyq Úshkempirov pen Shámil Serikovtyń teńdessiz ónerine tamsandyq. Bozkilemde batyldyqtyń úlgisin kórsetip, asqan sheberlik tanytqan qazaqtyń qos balýany altyn tuǵyrdan qol bulǵady. Biri – 48 kılo, ekinshisi – 57 kılo salmaq dárejesinde qarsylas shaq keltirmedi. О́kinshike qaraı, aıtýly azamattardyń ekeýi de qazir aramyzda joq. Taǵdyr taýqymetin molynan tatqan Shámil 1989 jyly naǵyz kemeldengen shaǵynda kóz jumdy. Ol nebary 33 jasta edi... Jeke kásibin órge domalatyp, jomarttyǵymen tanylǵan Jaqsylyq aǵamyz kúni keshe ǵana 70 jasqa qaraǵan shaǵynda baqılyq boldy.
Sporttyq gımnasshylardyń básekesinde Nellı Kım eki márte altynnan alqa taǵyndy. Ol erkin jáne komandalyq saıysta aldyna jan salmady. Aýyr atletter aıqasynda 60 kılo salmaqtaǵy Vıktor Mazınge teń keler eshkim tabylmady. Jerlesimiz qossaıystyń qorytyndysy boıynsha 290 (130+160) kılolyq ziltemirdi eńserdi. Jelaıaqtardyń estafetalyq jarysynda Vladımır Mýravev shashasyna shań juqtyrmady. Sý doby sheberi Sergeı Kotenko men basketbolshy Nadejda Olhova da bas júldeni oljalady.
Boksshylar básekesinde Serik Qonaqbaev pen Vıktor Demıanenko jáne klassıkalyq kúreste Anatolıı Bykovqa kúmis júlde buıyrdy. Sharshy alańnyń shynaryna aınalǵan syrminez Serik jartylaı fınalda kýbalyq qabylan Hose Agılardy utyp, fınalda ıtalııalyq Patrısıo Olıvamen kúsh synasty. Bul jekpe-jekte bizdiń jigit basym bolǵan edi. Biraq báseke taǵdyry saıası turǵydan sheshildi. О́ıtkeni Italııa úkimeti Olımpııa oıyndaryna boıkot jarııalaǵany belgili. Biraq bıliktiń bul talabyna qulaq aspaǵan er minezdi jigit Máskeýdegi dodaǵa qatysýdy qup kórdi. Aıtýly sportshynyń azamattyq ustanymyn KSRO-nyń sport basshylary joǵary baǵalap, onyń Olımpıadanyń altyn tuǵyryna kóterilýine qolqabys etti. Nátıjesinde Olıva altyn alsa, Qonaqbaev kúmis medaldi qanaǵat tutty. Al Vıktor Demıanenkonyń sheshýshi tusta qabaǵy jarylsa, Anatolıı Bykov aqtyq aıqasta Majarstannyń maqtanyshy Ferens Kochıshke ese jiberdi.
Qola medaldi moınyna ilgender qatarynda Farıd Zıgangırov, Mıhaıl Nıchepýrenko, Mınneýlla Azızov, Aleksandr Mıasnıkov, Sos Aırapteıan, Aleksandr Goncharov syndy kógaldaǵy hokkeıdiń has sheberleri men dısk laqtyrýshy Tatıana Lesova syndy sportshylar bar. Mine, Máskeý Olımpıadasy degen ataýmen tarıhta qalǵan sol aýqymdy sporttyq shara osydan 40 jyl buryn dúrkirep turyp ótken edi.
Dereknama
- Máskeý Olımpıadasy barysynda 36 álemdik, 39 eýropalyq jáne 74 olımpıadalyq rekordtar tirkeldi. Kórermender kóptegen jan alysyp, jan berisken aıqastardyń kýási boldy.
- Kógaldaǵy hokkeıden áıelder arasyndaǵy jarys tuńǵysh ret uıymdastyryldy. Dzıýdo men aýyr atletter saıystarynda jańadan salmaq dárejeleri qosyldy. Jeńil atletter 50 shaqyrymdyq sporttyq júriste alǵash ret baq synady.
- Máskeýde eń kóp júlde alǵan sportshy – KSRO ókili Aleksandr Dıtıatın. Segiz sport túri boıynsha óner kórsetken aıtýly gımnasshy sol jarystardyń barlyǵynda jeńis tuǵyryna kóterildi. Ol 3 altyn, 4 kúmis jáne 1 qola medaldi ıelendi.
- 1980 jyly bes birdeı sportshyǵa úsh dúrkin Olımpıada chempıony ataný baqyty buıyrdy. Olar – GDR-diń júzýshileri Rıka Raınısh, Barbara Kraýze, Karen Mechýk jáne KSRO júzýshisi Vladımır Salnıkov pen baıdarka esýshisi Vladımır Parfenovıch.
- Júzýshilerdiń 100 jáne 200 metrlik básekesinde 13 jasar angolalyq Jorj Lıma sheberlik baıqasty. Jelkendi sportty serik etken sańlaqtar arasynda 70 jastaǵy bolgarııalyq Krasımır Krystev óner kórsetti.
- Olımpıadanyń jabylý rásimi kezinde Aleksandra Pahmýtovanyń sózi jáne Nıkolaı Dobronravovtyń ánine jazylǵan «Qosh bol, Moskva!» áni oryndalǵanda jarystyń boıtumary qonjyq «Mıshka» qol bulǵap, aspanǵa ushyp, kózden ǵaıyp bolǵanda Ortalyq stadıonǵa jınalǵan ondaǵan myń jankúıer jáne kógildir ekranǵa kóz tikken san mıllıon kórermen kózine jas aldy.
- Ár Olımpıadadan keıin múgedek jandar arasynda Paralımpıada ótetini belgili. Alaıda Máskeýdegi oıyndardan soń atalǵan doda ótkizilgen joq. О́ıtkeni KSRO basshylary «Bizdiń elde múgedekter joq» dep málimedi.