Qıdyń qyzýy men kómirdiń shoǵyna jylynatyn ýaqyt kelmeske ketti. Búgingi álem otyn energetıkasynyń qaldyqsyz ári shyǵynsyz túrin tutynýǵa tolyq kóshti deýge bolady. Alaıda osy tusta Qazaqstanda áli de tabıǵı gazdyń ıisi jetpegen aımaqtar bar ekenin moıyndaýymyz kerek.
Tipti kógildir otyn tutyný jóninen aldyńǵy orynda turǵan Almaty qalasy mańynda da bul másele tolyq sheshimin tapqan joq. Iаǵnı turǵyn úı sektory men óndiris oryndarynyń áli kúnge deıin ortalyq gaz jelisine qosylmaýy qorshaǵan ortanyń lastaný qaýpin joǵarylatyp, áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan da syn bolyp tur. Bul jaǵdaı memleket aldyndaǵy ótkir máseleniń biri ekeni taǵy anyq. Osy jerde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev buǵan deıin Almaty oblysy aýmaǵyndaǵy tabıǵı gazben qamtý jumysyn synǵa alyp, tıisti eskertý jasaǵanyn eske túsirgen abzal. Qazir Prezıdent tapsyrmasynan týyndaǵan mindetter irkilissiz júzege asyp, aımaqtaǵy jumys birshama ilgeriledi. Biraq kógildir otynǵa qosylý baǵasynyń qymbat bolýy jurttyń jappaı gaz tutynýǵa degen yntasyn basyp otyrǵan sııaqty.
Derekke júginsek, Almaty oblysynda 144 eldi meken gazdandyrylǵan eken. Iаǵnı tabıǵı gazǵa 1,1 mln adam nemese turǵyndardyń 56 paıyzy qol jetkizgen. Saralap aıtqanda, aımaqtaǵy 5 aýdannyń turǵyndary úshin kógildir otyn áli arman kúıinde qalyp otyr. Biraq bul baǵyt boıynsha jergilikti bılik qol qýsyryp otyrǵan joq. Qazir oblys ákimdiginde uzyndyǵy 224 shaqyrym bolatyn «Taldyqorǵan-Úsharal» jáne uzyndyǵy 118 shaqyrym bolatyn «Shelek-Kegen» magıstraldy gaz qubyrynyń qurylysyn qolǵa alýdyń qamy jasalyp jatyr. Osy maqsatqa oblystyq bıýdjetten 149,1 mln teńge bólinipti. Joba iske assa, qazir gaz qubyry jetpegen 5 aýdandaǵy 91 eldi mekenniń tabıǵı otynǵa qol jetkizý múmkindigi artady. Al bul degenińiz 300 myń turǵyn úı gazǵa qosylady degen sóz.
Ras, bul – bolashaqtyń jospary. Al qazirgi mindet megapolıs mańyndaǵy aýdandardyń turǵyndaryn tolyqtaı kógildir otynmen qamtý bolyp otyr. Mysalǵa, Ile aýdanynyń turǵyndary úı irgesinde turǵan gaz qubyryna qosylýdyń quny qymbat ekenin aıtady. Gaz tasymaldaýshy kompanııalardyń qyzmeti úshin tóleıtin artyq aqsha tappaǵan adamdar nesıe alýǵa májbúr bolady. Al Ile aýdany aýmaǵyndaǵy aýyldarda gaz jelisine jalǵaý men qujat rásimdeý quny 300 myń teńgeden 450 myń teńgege deıin barady-mys. Máselen, osy aýdannyń Baıserke aýyldyq okrýgine qarasty Qoıanqus aýylynda gazǵa qosylý jumysy 400 myń teńgege baǵalanǵan.
– Bizdiń aýylymyz qala shekarasynan 1 shaqyrym ǵana qashyqta ornalasqan. Mundaǵy turǵyn úıler baý-baqshalyq maqsattaǵy jerge salynyp jatyr. Aty aıtyp turǵandaı, baý-baqshalyq maqsattaǵy jerge jergilikti atqarýshy bılik tarapynan kommýnıkasııa júrgizý mindettelmegen. Qol sozym jerden gaz magıstrali ótip jatyr. Osydan 4 jyl buryn turǵyndar ortaq aqsha shyǵaryp, gazǵa qosylý úshin kelisim aldyq, kógildir otyn ár otbasyna 400 myń teńgege tústi. Qazir bizdiń qarjymyzǵa tartylǵan jeli «QazTransGazdyń» ıeligine ótti. Al kóbimiz sol úshin alǵan nesıemizdi áli tólep otyrmyz, – deıdi «Qoıanqus» baý-baqsha seriktestiginiń tóraıymy Gúljııan Nurǵalıeva.
Aıtpaqshy, Almaty oblysynda halyqtyń áleýmettik áljýaz toptaryna qoldaý kórsetý maqsatynda abonentterdi gazben jabdyqtaýǵa qosý qyzmetteriniń qunyn arzandatý boıynsha «Taldyqorǵan qalasy men Almaty oblysynyń eldi mekenderindegi turǵyn úılerdi gazdandyrýdyń» qarjylyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlengen. Bul baǵdarlamanyń negizgi maqsaty biz aıtyp otyrǵan máseleni sheshý eken. Iаǵnı gazben jabdyqtaý júıesine abonentterdi qoljetimdi baǵamen jáne bólip tóleý múmkindigin qoldana otyryp qosý jaıy sheshimin tappaq. Osy sharýa úshin oblystyq bıýdjetten 500 mln teńge kóleminde qarajat ta bólingen. Isti júrgizýdi, basqasha aıtqanda bólingen qarjyǵa ıelik etý «Jetisý-OblGaz» kompanııasyna júktelgen. Qazir bul mekeme abonentterdi gazǵa qosý jumysyn júrgizetin seriktestiktermen konsorsıým jasaý ústinde. Osy konsorsıýmǵa sáıkes bir abonentti tolyq qosý quny ortasha eseppen 250-300 myń teńge bolady. Bul rette qurylys materıaldary men jabdyqtarynyń barlyq túrleri abonentterge 8 aı merzimge paıyzsyz bólip tóleý arqyly beriledi eken.
Alaıda bul jobadan biz Ile aýdanynyń turǵyndaryna kelip keterlik paıda joq eken. Ashybulaq aýyldyq okrýgine qarasty Tóle bı aýylynyń turǵyndary gazǵa qosylý qunynyń qymbat ekenin aıtyp, aýyl, aýdan ákimderiniń tabaldyryǵyn tozdyryp bolǵanyn aıtady. Aýyl turǵyny atynan bizge habarlasqan kópbalaly ana Dına Dostybaeva halyqtyń áleýmettik áljýaz toptaryna qoldaý kórsetý maqsatynda bólingen qarjyǵa kimderdiń qol jetkize alatynyn túsindiretin bılik ókilin tappaı júrgenin aıtady.
– Biz «Jetisý» telearnasynyń jańalyqtarynan oblystaǵy kópbalaly otbasylardyń úıin gazǵa jeńildikpen qosý maqsatynda úlken qarjy bólingenin estidik. Biraq onyń ıgiligi kimge buıyratynyn bilmeımiz. Men ózim kópbalaly anamyn. Janarmaı quıý beketinde operator bolyp jumys istep júrmin. Bul jerde jumys kezekpen, asa qıyn emes. Al kúıeýimniń turaqty jumysy bolmaǵandyqtan ataýly áleýmettik kómek alýǵa ótinish berip úlgermedik. Soǵan qaramastan eshkimge alaqan jaıyp otyrǵan joqpyz. Jerdi nesıege alyp, úı saldyq. Endi gazǵa qosylýdy armandap júrmiz. Onyń quny 350 myń teńge shamasynda. Mundaı qarjyny bizge bank te bermeıdi. Endi kópbalaly otbasylarǵa jeńildik bolady degen soń, aýyl ákimine barsam, naqty jaýap joq. Gaz tartatyn kompanııalardyń telefonyn berip, «О́zderiń sóılesip, jaǵdaılaryńdy aıtyp, jeńildik surańdar...» dep shyǵaryp saldy, – deıdi kópbalaly ana Dına Dostybaeva.
Osy jerde gaz jelisine qosylýdyń qunyn naryqtaǵy suranystyń belgileıtinin eskerý kerek. О́ıtkeni megapolıspen shektesetin aımaqtardaǵy jańa eldi mekenderdiń jyldam boı kóterýi turǵyndardyń kógildir otynǵa degen suranysyn jyl saıyn arttyryp keledi. Mysaly, qazir qala mańy aýdandarynyń esebine kiretin 187 eldi mekende 993,8 myń turǵyn bar. 134 aýyl ǵana tabıǵı gazǵa qosylǵan. Kórsetkish 71,6 paıyz shamasynda eken.
– Almaty qalasy mańyndaǵy aýdandarda da gazdandyrý jumysy jalǵasyp jatqanyn aıtýymyz kerek. Al turǵyn úılerdi tolyqtaı tabıǵı otynmen qamtý isi Ile aýdanynda da júzege asýda. Aýdandaǵy 29 eldi mekenniń 27-i tabıǵı otynǵa qosylǵan. Kún tártibinde Jetigen aýyldyq okrýgi aýmaǵyn gazdandyrý tur. Bul úshin 6,5 shaqyrym gaz qubyryn tartýǵa 1,1 mlrd teńge qarjy qarastyrylypty. Nátıjesinde, taǵy 41 eldi meken gazǵa qol jetkizbek, – deıdi oblystyq energetıka jáne TÚKSh basqarmasynyń basshysy Baǵlan Tánekenov.
Almaty oblysy