Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Senim. Dıalog. Bolashaqqa nyq qadam» partııa jumysyn qaıta jańǵyrtý baǵdarlamasy halyqtyń bastaýysh partııaǵa degen senimin nyǵaıta tústi. Ásirese, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń tapsyrmasy negizinde bastaý alǵan Nur Otan praımerızi arqyly el taǵdyryna beıjaı qaraı almaıtyn belsendi otandastarymyzdyń belin býýǵa múmkindik paıda boldy. Mundaǵy maqsat – aldaǵy Májilis pen barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýyna partııalyq tizimderge engizý úshin qoǵamnyń senimi men qoldaýyna ıe bolǵan bedeldi partııa kóshbasshylaryn anyqtaý.
Memlekettiń partııalyq-saıası damý tarıhyndaǵy partııaishilik saılaýdyń bul jańa formatyn elimizdiń zııaly qaýym ókilderi de oń baǵalap otyr. Osy oraıda «Egemen Qazaqstan» gazeti aqyn-jazýshylar men óner maıtalmandarynyń basyn qosyp, praımerızdiń basymdyǵy men artyqshylyǵy týrasynda onlaın konferensııa uıymdastyrdy. Keleli jıyndy Nur Otan partııasy Saıası keńes bıýrosynyń múshesi, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli ashyp, júrgizip otyrdy.
– Elimizde alaman báıge, baısaldy báseke bastaldy. Buǵan qazir qujat tapsyryp jatqandar óte kóp. Olardyń ishinde jastar da, kópbalaly analar da, elimizge belgili qaıratkerler de, zııaly qaýym ókilderi bar. Búgingi jıynǵa qatysyp otyrǵan ózderińizdi de sol tizimnen baıqap otyrmyz. Sondyqtan aldaǵy partııaishilik saılaý Májilisti jáne barlyq máslıhattardyń quramyn sapaly ózgeriske alyp keledi dep oılaımyz. Aldaǵy doda eń úzdikterdi anyqtap, bolashaqta Parlament minberinde eldiń sózin sóıleıtin halyq qalaýlylarynyń iriktelýine múmkindik ashylady degen úmittemiz, – dep bastady sózin D.Qydyráli.
Keleli keńeste sóz alǵan Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy, aqyn Ulyqbek Esdáýlet praımerızge qatysty pikirin ortaǵa saldy.
– Partııaishilik praımerız arqyly Parlamentke depýtattar saılaý, soǵan irikteý degen másele shynyn aıtqanda birinshi ret júrgizilip otyr. Men ózim bastaýysh partııanyń qatarynda bolmasam da, memlekettiń rýhanı sharýasyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń biraz mindetterin atqaryp júrgennen keıin, bul konferensııaǵa «men partııada joq edim, men buǵan qatyspaımyn» dep aıtýǵa aýzym da barmady, arym da jibermedi. Bir aýyz sózimdi, pikirimdi aıtaıyn dep otyrmyn. О́tken joly áleýmettik jelilerde «Parlament qatarynda nege aqyn-jazýshylar joq?» degen úlken bir másele kóterildi. «Myna aqyn, myna jazýshy nege depýtattardyń qataryn tolyqtyrmaıdy?» dep usynystar da jasalyp jatty. Sondyqtan osy praımerızdiń jarııalanǵanyna ishim jylyp, qýanyp qaldym. Bul – demokratııaǵa bir qadam jaqyndaý degen sóz. Aınalyp kelgende, bir otandasymyzdyń «biz seni saılaǵan joqpyz ba, sen ózińniń depýtattyq paryzyńdy nege oryndamaısyń?» degen saýalyna «meni sender saılaǵan joqsyńdar. Sen meni saılaǵan joqsyń. Men tizimmen ótkenmin» dep shyqqan Parlamenttiń bir múshesiniń de sózin estidik. Sondyqtan keıbir depýtattardy halyqtyń qalaýlysy dep aıtýǵa aýyz barmaıdy, – dedi U.Esdáýlet. Onyń aıtýynsha, naǵyz depýtat halyqtyń qalaýlysy bolý úshin eń aldymen osyndaı partııaishilik saılaýdan iriktelip, kóptiń ishinen top jaryp ozyp shyǵýy kerek.
Bul irikteýdiń úlken tarıhı oqıǵa ekenin eske salǵan Qazaqstan aıtys aqyndary men jyrshy termeshilerdiń halyqaralyq odaǵynyń tóraǵasy Júrsin Erman da bastamanyń artyqshylyǵyna toqtaldy.
– Partııaishilik irikteýdiń úlken tarıhı oqıǵa ekenin ańǵaryp otyrmyz. Qoǵamdaǵy ozyq oıly, kózqarasy qalyptasqan, baıypty, azamattyq ustanymy berik, osy eldiń taǵdyryna jany ashıtyn, júregi aýyratyn azamattardy irikteý degen buryn-sońdy dál osyndaı qarqynda júrgizilgen emes. Halyqtyń sózin sóılep, únin jetkizip júrgen aıtyskerlerdiń arasynda da praımerızge qatysyp jatqan azamattar bar. Olardy júzdegen janashyry qoldaıdy. Osyǵan deıin aıtysta aıtyp kelgen oılaryn endi is júzinde kórsetkileri keledi. Olardyń ustanymy – ulttyń múddesi, keshegi Alash arystarynyń ıdeıalary, jer, til, salt-dástúr taǵdyry. Kezinde 90-jyldary halyq saılaǵan Parlamentte shyǵarmashylyq zııaly qaýymnyń ókilderi otyrdy. Halyqtyń sózin sóıleı alatyn azamattardyń pikiri sheshýshi ról atqardy, – dedi ol.
Belgili aqyn J.Erman sol joldy jalǵastyrýǵa nıettenip otyrǵandarǵa sát sapar tilep, praımerızdiń naǵyz myqtylardy anyqtaýǵa kómektesýi kerek ekenin basa aıtty.
– Partııa Tóraǵasy halyqqa jaqyn bolý, partııany jańǵyrtý máselesin byltyr kótergen edi. Praımerız – sonyń kórinisi. Bastaýysh partııa qazaqtyń ulttyq óneri sanalatyn aıtysty da halyqqa jaqyn bolýdyń bir pishini retinde qarap jatqanyna súısinemiz, jaqsy yrymǵa balaımyz. Tek shyǵarmashylyq zııaly qaýym ǵana emes, halyqtyń ishinde de naǵyz asyl azamattar kóp. Praımerız solardy anyqtaýǵa kómektesýi kerek, – dedi J.Erman.
Saıası dodaǵa qatysýǵa nıet bildirgen M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Kenjehan Matyjanov partııanyń shyǵarmashylyq ortaǵa erekshe kóńil bólýin jaqsylyqqa balap, praımerızdiń halyqtyń kóńilinen shyqqanyna senim bildirdi.
– Praımerız jarııalanǵaly beri Nur Otan partııasy shyǵarmashylyq uıymdarǵa erekshe kóńil bólip keledi. Munda úlken mán bar. Shyǵarmashylyq orta – qoǵamnyń barometri sekildi. Kez kelgen jańalyqqa, jaqsylyqqa eleń etip, qoǵamnyń kóńilin soǵan buryp otyrady. Partııanyń bıylǵy jarqyn jańalyǵy praımerız bolyp otyr. Jalpy, bul jańa formattyń halyqaralyq tájirıbeden alynǵanyn da bilemiz. Elimizdegi bastaýysh partııanyń osyndaı ishki irikteýdi júrgizýi otandastarymyzdyń údesinen shyqty dep oılaımyn. Sebebi saılaý – qaı kezeńde bolsyn halyqqa etene jaqyn, barynsha belsendi, uıymdastyrýshylyǵy sheber mamandardy irikteýge túrtki bolady. Bul rette praımerız – sol irikteýdi sapaly ótkizýdiń álemdik tájirıbede synalǵan joly. Kez kelgen saıası bastamaǵa syrttan baqylaýshy bolý, syn-pikir aıtý ońaı. Sol sebepti osy dodanyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp, básekelestiktiń básin óz kózimmen kórýdi uıǵardym. Baǵymdy synap kóreıin dep, qujatymdy tapsyrdym. Otandastarymyzdy osy naýqanǵa belsendi qatysýǵa shaqyramyn, – dep túıindedi sózin K.Matyjanov.
Nur Otan partııasy jarııalaǵan praımerızde áıelder men jastarǵa basymdyq berilgeni belgili. Osy rette dodada baq synaýǵa bel sheshkender qatarynda M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ rektory Darııa Qojamjarova da bar. Ol bul bastamany ashyqtyqqa, demokratııanyń turlaýly bolýyna jeteleıtin sátti qadam dep biledi.
– Partııa praımerız arqyly el arasynan búgingi kún talabyna saı keletin myqtynyń myqtysyn, halyqtyń muń-muqtajyn jetkizetin naǵyz kóshbasshylaryn tańdap alýdy kózdep otyr. Genderlik saıasat máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Oǵan da úlken mán berilýde. Sondyqtan Shymkenttiń 30 myńǵa jýyq stýdenti bar irgeli joǵary oqý ornyn basqaryp otyrǵan azamat retinde baǵymdy synap kórýge nıet bildirdim. Bul óńir – qaımaǵy buzylmaǵan qazaqtyń dástúrin dáripteıtin, urpaǵyn úkileıtin aımaq qoı. Sol óskeleń urpaqtyń, jas órken jastardyń qoldaýyna úmit artyp, belimdi bekem býdym. Zaman talaby bizdi osyndaı úlken demokratııalyq qadamǵa bastap otyr. Bastaýysh partııamyz, mine, osyndaı saıası doda jarııalady. Bul bastama ashyqtyqqa, demokratııanyń turlaýly bolýyna jeteleıtin sátti qadam dep bilemin. Qazaqstannyń qarqyndy damýy, jastarymyzdyń básekege qabiletti bolýy úshin osyndaı dodalar qajet-aq. Bul praımerız belsendi azamattardy adaldyqqa jeteleıtin, halyq arasynan shyqqan myqty kóshbasshylardy anyqtaıtyn joba bolmaq, – dedi D.Qojamjarova.
«Almaty aqshamy» gazetiniń bas redaktory Qalı Sársenbaı jobanyń sátti júrgizilýi Parlament, jergilikti máslıhattardyń sapalyq quramyna ózgeris alyp kelýge jol ashatynyn aıtty.
– Praımerız degen qanymyzda bar nárse dep oılaımyn. Baıaǵy bıler, sheshender mektebinen qalyptasqan sabaqtastyq bar. Bizge anaý aıtqan jańalyq bolmaǵanymen, álemdik deńgeıde moıyndalǵan tásil ǵoı. Barlyǵy salystyrý arqyly anyqtalatyny belgili. Praımerız óz deńgeıinde ótip, halyq tarapynan jaǵymdy pikir qalyptastyrsa, aldaǵy ýaqytta Parlament, máslıhattyń sapalyq quramy kúrt ózgeredi dep oılaımyn. Osyǵan deıin praımerızge myńnan astam adamnyń ótinish tapsyrǵany týraly aqparat oqydym. Al sonyń 300-ge jýyǵy – jastar. Bul derek kóńilge qonady. О́ıtkeni ýaqyt talap etip otyrǵandaı ozyq oıly azamattardyń ıgi iske jumyldyrylýy mańyzdy. Jalpy, praımerız sol múmkindikterge jol ashady dep senemin. Bıik mádenı sana qalyptasqan jerde ǵana biz úlken jetistikterge jetemiz. Praımerız osy ólshemge, osy talaptarǵa jaýap berse, biz kóptegen máselede alǵa jyljıtyn edik, – dedi Q.Sársenbaı.
Konferensııa jumysyna qatysqan M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń rektory Mahmetǵalı Sarybekov, qalamger Meırambek Tólepbergen, aqyn, Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Teleradıo jáne qoǵammen baılanys kafedrasynyń meńgerýshisi Serikzat Dúısenǵazy, aıtys aqyndary Bekarys Shoıbek, Muhtar Nııazov, Aıtbaı Jumaǵulov ta oramdy oılaryn ortaǵa salyp, paıymdy pikirlerimen bólisti. Jıyn sońynda tyń bastamaǵa qatysty aqyn-jazýshylardyń jáne óner maıtalmandarynyń pikirin muqııat tyńdaǵan Nur Otan partııasy hatshysy Arman Qyryqbaev halyqtyń sózin sóıleıtin shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderin elimizdiń saıası ómirine, partııanyń qyzmetine belsendi atsalysýǵa shaqyrdy.
– О́zge elderdiń tájirıbesin elekten ótkize otyryp, qazirgi praımerızdi usyndyq. Qandaı da bir reforma, tyń dúnıeni júzege asyrarda alqalaǵan áleýmettiń qoldaýy, el aǵalarynyń batasy bolmasa, eshqandaı istiń ónbeıtinin jaqsy bilemiz. Biz usynǵan dodaǵa kez kelgen azamat qatysa alady. Al daýysty tek partııa músheleri beredi. Búgingi tańda partııa qataryndaǵy azamattardyń sany 840 myńnan asady. Mıllıonnan astam adamdy qaıtadan elep-ekshep, partııamen baılanysy úzilgen, ne qandaı da bir sebeppen partııadan shyqqan azamattardy eskerip, osy sanǵa toqtadyq. Jergilikti ákimderge naqty tapsyrma berildi. Bıýrokratııalyq turǵydan shekteýler bolsa, qatysýshylarǵa qysym kórsetilse, partııanyń baqylaý organdaryna habarlasýǵa bolady. Praımerızdi ádiletti ótkizýdi partııa Tóraǵasy da qadap aıtty. Neǵurlym el aldynda júrgen, halyqtyń joǵyn joqtaı alatyn, sózi ótimdi azamattar qatyssa, doda soǵurlym tartysty ári ashyq bolady. Eldiń jaǵdaıyn sizder aıtpasańyzdar, sizder talap etpeseńizder «baıaǵy jartas sol jartas» kúıinde qala beredi. Osy múmkindikti paıdalanyp, aralasyp, zańdy jolmen memlekettiń, jurttyń pikirin, oıyn, sanasyn ózgertýge bolady. Talap etetin, teńdik suraıtyn, halyqtyń jyrtysyn jyrtatyn azamattar qatysyp, jeńiske jetip jatsa, al qatyspaǵandary partııaishilik saılaýdy muqııat qadaǵalap, úkilep ortaǵa qosqan azamattyń báıgede birinshi kelýine jaǵdaı jasasa naǵyz damýdyń, reformanyń sátti kórinisi osy bolar edi, – dedi A.Qyryqbaev.
Jıyn qorytyndysynda qatysýshylar jańa bastamaǵa uıytqy bolyp otyrǵan partııa jumysyna sáttilik tilep, úzdikter iriktelip, dodadan halyqtyń sózin sóıleıtin, eldiń joǵyn joqtaıtyn azamattar shyǵady degen senim bildirdi.
Raýan QABIDOLDA,
Merýert BÚRKITBAI,
«Egemen Qazaqstan»