Beldi teatr – Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynyń mańdaıaldy akterlarynyń qataryna bir demmen qosylǵan Maqsat Sábıtovtyń qanjyǵasynda salmaqty rólder bar. Bul kúnderi rejısser Aqan Sataevtyń «Baýyrjan Momyshuly», rejısser Talǵat Temenovtyń «Sýdaǵy iz» kartınalaryna qatar túsip jatqan akterdy sáti túskende sózge tartqan edik.
– Bizdiń ult talanttarǵa kende emes. Alaıda, betke ustar teatrdyń birden belgili akterlaryna aınalý akter bitkenniń bárine buıyra bermeıtin baq. Bul oraıda jolyń bolǵan sııaqty?
– T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasyn támamdar tusta rejısser Murat Ahmanov bizdiń dıplomdyq jumysymyzdy kórgen eken.
Beldi teatr – Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynyń mańdaıaldy akterlarynyń qataryna bir demmen qosylǵan Maqsat Sábıtovtyń qanjyǵasynda salmaqty rólder bar. Bul kúnderi rejısser Aqan Sataevtyń «Baýyrjan Momyshuly», rejısser Talǵat Temenovtyń «Sýdaǵy iz» kartınalaryna qatar túsip jatqan akterdy sáti túskende sózge tartqan edik.
– Bizdiń ult talanttarǵa kende emes. Alaıda, betke ustar teatrdyń birden belgili akterlaryna aınalý akter bitkenniń bárine buıyra bermeıtin baq. Bul oraıda jolyń bolǵan sııaqty?
– T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasyn támamdar tusta rejısser Murat Ahmanov bizdiń dıplomdyq jumysymyzdy kórgen eken. Ol kisi birqatar stýdentterdiń oıynyna kóńili tolyp, Ǵ.Músirepov atyndaǵy qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynyń dırektory Talǵat Temenovke aıtyp barypty. Sodan keıin ile-shala ustazymyz Darıǵa Turanqulova da teatr basshysyna habarlasyp, talantty birneshe stýdenti bar ekenin kórýdi suraıdy. Biz jataqhanada jatyr edik, «Otello» qoıylymynda Otellony oınaǵan menimen birge Dıego rólindegi Darhan Súleımenovti shaqyrtty. Sodan Temenov bizdi jańa jylǵa deıin synaq merzimimen jumysqa alatynyn aıtty. Osy tórt aı ishinde biz ózimizdi kórsetýimiz kerek boldy. Dál osy kezde Talǵat aǵa Sh.Aıtmatov shyǵarmasynyń jelisimen «Teńiz jaǵalaı júgirgen tarǵyl tóbetti» qoıýǵa kirisken kezi. Sol kezde maǵan balyqshynyń róli buıyrdy, oǵan qosa «Bolashaq» teleserıalyna túsip júrgem. Eki ortada shapqylap júrgende, sol róldi shyǵartty. Bul tragedııalyq qoıylymdaǵy balyqshy jigittiń róli maǵan teatrdaǵy baspaldaq boldy. Kishkentaı ǵana keıipkerimmen kózge tústim. Kóp uzamaı jańa jyl qarsańynda balalarǵa arnalǵan «Er kójek» spektaklinen maǵan laqtyń, Darhanǵa qozynyń róli tıip, teatrda qalatyn boldyq. Kóp uzamaı Talǵat aǵa Prosper Merımeniń «Karmen» povesiniń jelisimen «Karmensıtany» sahnalaýdy qolǵa alyp, barlyq akterlardy Hose-serjanttyń róline synap kórdi.
– Mahabbaty úshin ózimen qosa úsh adamdy qurban etken essiz ǵashyq serjantty somdaýǵa akterǵa qandaı qasıet kerek edi?
– Bizge bul róldiń jeńil tıgeni – Maman Baıserkenovtiń mektebinen ótkendigimizden shyǵar. Máselen, men oınaǵan Otello qara násildi, óte qyzýqandy, ystyq jaqtyń adamy. Osy róldi tórt jyl boıy meńgerdim. Kez kelgen keıipkerdiń qasıeti akterǵa juǵady. Mende de qyzýqandylyq paıda bolǵan sııaqty. О́mirdi keıde belden basyp jiberetin kezderimdi baıqaımyn. Biraq, Hoseni shyǵarýyma Otellonyń kóp septigi tıdi. Ispandyqtar da qany qyzý halyq. Osy minez maǵan endi kerek boldy. Qyz kórmegen jas jigit syǵan sulýyna qalaı essiz ǵashyq bolǵanyn bilmeı, ózimen birge úsh birdeı adamdy jer jastandyrady.
– Hoseni túsinýge bola ma?
– О́mirde Hose jasaǵan qadamǵa bara almas edim. Úsh birdeı adamnyń qanyn júkteýge júz jerden ǵashyq bolsam da dátim jibermes edi. Pesadaǵy Hoseni bir jaǵynan túsinýge bolady.
– Keıin men seniń Hose-serjantqa múlde qarama-qarsy Jákýla bolysty beınelegenińdi kórdim. Bul derekti fılmge qalaı keldiń?
– Bizdiń Semeı óńirinde «Jákýlanyń qyzyltasy» degen tas bar. Men ózi Aqsýattyń jigitimin. Týǵan aýylym «Qyzyl esikke» kele jatqanda osy tas ótken-ketken jolaýshylardyń kózine shalynady. Bala kúnimizde Jákýla Kúshikuly – halyqtyń sanaly tobynan shyqqan belgili tulǵa ekenin emis-emis estıtinbiz. Sonaý HIH ǵasyrdyń 90-jyldarynda Ombydaǵy medınstıtýtqa baryp oqyǵan, kózi ashyq adam. On jyldan astam bolys bolǵan bilimdar Jákýla halyqqa jasaǵan jaqsylyǵymen, ádildigimen qurmetke bólengen.
Jákýla kampeske kezinde jer-jerde burq ete qalǵan sharýalar kóterlisine ishtartty dep aıyptalyp, ustalatyn bolǵan soń amalsyz shekara asyp, Sháýeshek jaqqa boı tasalaıdy. Alaıda, ańdyǵan oq Jákýla Kúshikovty bul jaqtan da izdep tabady...
Keıin urpaǵy Asqar elge oralyp, atasyna as bermek bolady da, jýrnalıst Bolat Mursálimge habarlasady. Oılasa kele, Jákýla bolys týraly derekti fılm túsirmekshi bolyp akter izdestire bastaıdy. Bolat Múrsálimniń oıyna sol kezde men sap ete qalyppyn. Ol kisi meni stýdent kezimnen tanıdy, qolynda turǵanym bar. Sýretimdi Jákýla bolystyń sýretimen qatar qoıǵanda uqsastyq taýyp, meni osylaısha taýyp aldy.
– Akterdyń sátti tańdalǵanyna rızashylyq aıtýǵa tıispiz. Al qazir rejısser Aqan Sataev túsirip jatqan «Baýyrjan Momyshuly» kartınasynda general Sabyr Rahımovty oınap jatqanyńnan habardarmyz.
– Buǵan deıin de Aqan Sataevtyń «Bolashaq» fılmine tústik. Jalpy rejısser, assıstentter ózderiniń tanıtyn, jaǵdaıyn biletin akterlardy kastıngke shaqyrady. Bastapqyda Sataev meni Esenov deıtin soldattyń róline bekitken. Jumystyń bastalýyna birneshe kún qalǵanda túsirý alańyna barsam, osy kartınaǵa tapsyrys bergen «Habar» telearnasy general Sabyr Rahımovtyń róline meni bekitkenderin aıtty. Sabyr Rahımov – Baýyrjan Momyshulynyń oń qoly bolǵan, tarıhı tulǵa.
– Seni Sabyr Rahımovtyń róline «Jaýjúrek myń bala» fılmi birtindep jetektep alyp kelgen sııaqty? Sataevpen jumys isteýdiń ereksheligi qandaı?
– «Myń baladaǵy» epızodtyq rólimmen Sataevpen áriptestigim bastaldy. Eń bastysy bul kisi akterlarǵa erik beredi. Tártip bolmaǵan jerde talanttyń da esh mán-maǵynasy bolmaıdy. Rólińdi durystap oınamaýdyń ózi kúpirlik. Sataev akterlardyń janyn da túsinedi, jaǵdaıyn da jasaıdy. Tóbeńde shatyryń, janyńda sháıiń qaınap, astyńda oryndyǵyn daıyn turady. Bas-basyńa – bir assıstent.
– Sataev tártipti jaqsy kóredi deısiz. О́nerdiń tártipke baǵynbaıtyn kezderi de bolady ǵoı?
– Ol kisi óner adamdarynyń keıbir erkelikterine keshirimmen qaraı alady. Bir baıqaǵanym, akterlardy óte syılaıdy, bárinen joǵary qoıady. Eger akterǵa senim artyp, kótermelemese ol kútken deńgeıden qalaı shyǵady?! Men basqa da serıaldarǵa túsip júrmin, barlyq rejısser akterlaryna mundaı jaǵdaı týǵyza almaıdy.
– Túrikterdiń de bir serıalyna túsip jatqan joqsyń ba?
– О́tken jyly Nurıddın О́zel degen túrik rejısseri «Áke serti» degen fılmdi túsirdi. 16 bólimdi bul kartınanyń basy jap-jaqsy bastaldy da, sońy suıylyp ketti. Túrik rejısseri qazaq prodıýserlerimen qarajat jaǵyna kelise almaı, 4-5 serııasyn túsirgen soń ketip qaldy. Arǵy jaǵyn Vıdjıhı Ener degen operator túsirip, aqyry kartına ońbady. Bul serıalda men basty rólderdiń birin oınadym. Degenmen, sol rejısser arqyly Túrkııaǵa tartyp kettim. Esińizde bolsa, buryn «Qazaqstan» ulttyq telearnasynda túrik rejısseri Abýl Kadyr Jaılan Edeniń «Asaý júrek» degen fılmi jaqsy júrdi. Basty rólde Kenan Imırzaoglý oınady. Osy fılmdi túsirgen rejısser qazaqtar men túrikterdiń baılanysy, týystyq qarym-qatynasy týraly «Shynaıy ómir» degen kóp serıaly kartına túsirip jatyr. Qazirge 16 bólimi túsirildi. «Áke serti» maǵan túrik serıaldaryna jol salyp berdi.
– Akterlyq mamandyqty – óner dep te, bir jaǵynan taǵdyr dep te aıtýǵa bolar. Osy soqpaqty tańdaǵanyńa ókinbeısiń be?
– Ákem aýyldyń oqymaǵan ártisi. Dombyrasy, baıany, gıtarasy bar. Barlyq mýzykalyq aspapta oınaı alady. Biz dúnıege kelmegen, ákem úılenbegen tusta Aqsýat jaqqa Almatydan teatr keledi. Qaı teatrdyń gastroli ekenin bilmedim. Olar aýyldaǵy kórkemónerpazdar ujymyndaǵy meniń ákemniń ónerin kórip, Almatyǵa alyp ketip bara jatqan jerinen ájem qýyp kelip, ártistiń ómiri qurysyn dep, keri alyp qaıtady. Sonda ákem aıtady. Ákem, ájem jáne Almatydan kelgen rejısser otyr deıdi. Ájem: «Balamdy ózime qaıtaryp ber». «Nege? Bul balanyń bolashaǵyn kórip turmyn, taǵdyryn bilip turmyn, akter bolady» dese, ájem: «Bul meniń jalǵyz ulym» depti. Rejısser ákeme qarap shynymen jalǵyzsyń ba dese, ájem ákemniń sanynan shymshyp alady. Qudaıǵa shúkir, ájemniń bes uly, eki qyzy bolǵan ǵoı. Biraq, ákem amalsyz basyn ızeıdi. Alaıda, ájem osy isine ókinip ótti. Qaırattyń jolyn kesken menmin dep aıtyp otyratyn. Sonymen ákem aýylda traktorıst bolyp qaldy. Odan keıin ol kisi ishteı bir balasy akter bolsa dep armandaıdy. Ony bizge aıtpaıdy. Biraq, men óz yntammen Almatyǵa óner izdep attandym. Eshkim jolyma kese kóldeneń turǵan joq. Osydan bes jyl buryn anam ómirden ozdy. Ákem ekeýi áńgimelesip otyryp, aıtady eken: «Qaırat-aý, armanyń oryndaldy ǵoı» dep. Akter bolǵanyma ókinbeımin.
– О́nerge kelý úshin aldymen oǵan ǵashyq bolý kerek. Ol da bir sulý qyz sııaqty, artynan eresiń, ómirińdi arnaısyń. Biraq, onymen baqytty bolar-bolmasyń belgisiz...
– Bastapqyda «Has sulýdyń kóz jasyndaı móldir óner – teatr» degendi bilmeımiz. 2002-2003 jyldary «Baýyrjan-shoýdy» kórip, máz bolyp, solar sııaqty sahnalyq sketchterde oınaýdy ǵana kóksep júrgen kezimiz boldy. Keıin 11-synypta júrgende sheshemmen qosylyp oraza ustadym. Sonda ımam ýaǵyz aıtady. Alladan, ásirese Qadir túninde, jańbyr jaýyp turǵanda shyn surasań oryndalmaıtyn tilegiń bolmaıdy deıdi. Jańbyrdyń árbir tamshysymen perishteler túsedi, mindetti túrde tilegiń qabyl bolady dedi. Dáp sol jyly Qadir túninde jańbyr jaýdy, nóserlegen jaýyn astynda aspanǵa qolymdy sozyp turyp: «E Allam, men akterlyq ónerdi meńgersem eken!...» dep tiledim. Aqıqatynda, Qudaıdan shyn tileseń, qaıtarylmaıdy eken. Áıtpese, mende ol kezde alyp bara jatqan óner de joq edi, óte buıyǵy, uıalshaq bala boldym.
– Qazir de Baýyrjan-shoýda oınaýdy armandaısyń ba?
– Adam ózgeredi. Maman Baıserkenovtiń kýrsyna kelgen soń ustazym ustanymymdy ózgertti. Taza ónerge baýlydy.
– О́zińmen syralǵy emes adam, seni Otellonyń da Hoseniń de rólinde elestete almaıdy. Birtoǵalyǵyń bar. Bul saýaldy qoıyp otyrǵanym, tyǵylyp jatqan qabiletińdi Talǵat Temenov te ashty dep oılaımyn.
– Biz Maman aǵamyzǵa úırenip qalǵanbyz ǵoı. Jastar teatryna kelgen soń Temenovtyń tezinen ótýge týra keldi. Qarym-qabiletimizdi ashty. Úlken róldi senip tapsyrdy. Ol kisi múláıimsip turǵandy unatpaıdy. Aldynda almas qylyshtaı jalańdap turýyń kerek. Eki-úsh spektaklge qatysqan soń Talǵat aǵanyń da jumys tásiline beıimdelip aldyq.
– Eń bolmasa bir rólińdi ákeń kórdi?
– «Karmensıtanyń» premerasy júrip jatqanda ákem Almatyǵa keldi. Meniń teatrdaǵy tuńǵysh basty rólim – Hoseni kórdi. Oǵan deıin meniń úlken qalada qandaı tirshilik keship, ne tyndyryp júrgenimdi bilmeıtin. Spektakl bitken soń kelip, mańdaıymnan ıiskep, rızashylyǵyn ún-túnsiz bildirdi. Kózine jas kelgendeı boldy. Men muny «balam alǵa júre ber!» degen ıshara sııaqty qabyldadym.
Áńgimelesken
Aınash ESALI.
ALMATY.