Eldi súısintken EKSPO qalashyǵynyń endigi ǵumyrynyń jalǵasy ne bolaryn ústirt boljap júrgender kóp-aq. Qoıdyń qumalaǵyndaı shashylǵan qyrýar qarjy árkimniń bir tabanyna taptalyp, jelge ushqanyn mysalǵa alady. Keıbir saıasattanýshylar sol pikirdi ústeı túsýde. Al biz astanamyzdyń aınasyna aınalǵan sáýletti ǵımarattarǵa «jańa ǵasyrdyń adamy» retinde kóz tastaımyz. Iá, táýelsiz urpaq bıiginde. Álemge aty áıdik kórmeniń Saryarqada saltanat qurǵany tarıhta qattalyp qalǵany anyq.
Qoǵamnyń mádenı ómirine ózgeris alyp keletinin sol ýaqytta Anglııanyń hanzadasy Alberttiń sezbeýi múmkin emes. Áıtpese aǵylshyn asyl tektisi qoıarda qoımaı kórme uıymdastyrýǵa kirise me. Bul qısapsyz qyrýar qarjyny qısynsyz ońdy-soldy shashýdyń reti bolsa da, erteńge qalar uly oqıǵalardyń bastaýhaty edi. Nesi bar, taqyrǵa tuqym sepkendeı tarıhqa tyń dúnıe qaldyrdy. Sóıtti de Londonnyń mańdaıyn jarqyratyp, atyn álemge tanytty.
Aqyry aǵylshynnyń álgi «áýmeser» hanzadasy álem tarıhynda tuńǵysh ret EKSPO uıymdastyrýshy esebinde qaldy. Dál osy kórmeden soń halyqaralyq arenada dızaın mektepteri, týrızm salasy jáne óndiris óneri paıda boldy. Olaı bolatyny da bar, sebebi kórmeniń taqyryby: «Barlyq ulttardyń ónerkásiptik jumystarynyń uly kórmesi». Osylaısha Gaıdparkte ótken kórme dúnıejúzilik saýdanyń damýyna erekshe áser etti.
Adamzat damýy men qoǵam ıgiligi úshin uıymdastyrylǵan bási bıik jıyn jahan nazaryn birden ózine aýdardy. Aýdaryp qana qoımaı, dástúrli dúnıege aınaldy. 1855, 1878 jyldary Parıjde ótse, munan ary 1939 jyly Nıý-Iorkte, 1985 jyly Sýkýba – Japonııada, 1992 jyly Sevılıa – Italııada shamyn jaqty. Bul tizimdi taǵy da ary qaraı úzdiksiz soza tússeńiz, týra bizdiń Nur-Sultannyń tórinen bir-aq shyǵasyz. Tarıhtan eptep sýyrtpaqtaǵanda altyn tindeı úzilmeı, búlinbeı jetken osy ómirsheń ıdeıanyń óz elińe bastap kelgenine súıinesiń. Súıinbeı kórińiz, baıaǵy zamanda toǵyz joldyń toraby – Uly Jibek jolynyń boıynda otyryp, jármeńke ashyp, jer dúnıeniń sońǵy jańalyqtaryn, tyń tehnologııasyn kóz aldynda saıratyp otyratyn Uly Dala eli endi taǵy da tarıh basyn teńedi.
Bul kórmeniń bizde ótýi de baba armanynyń bir jeńisi ispetti. Olaı deıtinimiz, atalǵan halyqaralyq kórmeni elordada ótkizý arqyly kóp qyrly áleýetke, damýdyń biregeı múmkindigine ıe boldyq. О́ıtkeni onda álem elderiniń sońǵy jyldardaǵy ekonomıkalyq, tehnologııalyq jáne mádenı jetistikteri tanystyrylyp, búginde ozyp shyqqan ozyq eldiń ıgiligi úshin qoldanylýda. Bul turǵydan kelgende, «Bolashaq energııasy» degen taqyryp óz mıssııasyn oryndaǵanyna kóz jetkizýge bolatyndaı.
Iá, aıtýly shara Uly Dala elin jatjurttyqtarǵa tep-tegin tanytty. О́ıtkeni bul – burynǵydaı «ónerkásiptiń uly kórmesi» ǵana emes, ámbebap kórme. Bylaıǵy jurtqa túsinikti tilmen aıtqanda, tek qaryshtap ketken tehnıka tetigi ǵana emes, qazaq degen halyqtyń ózi taza bolmysymen, turǵan boıymen tórtkúl dúnıege tanyldy. Mundaıda baıaǵydan bergi jylt etken jańalyqqa qarap, «Mine, ǵajap! Qazaqstan aty álemge tanylyp jatyr!» – dep shaǵyn aqparatty súıinshileı taratýdan bas tartasyz. Oǵan da alabóten sebep joq emes. Dúnıeniń tórt buryshynan kelgen qonaqtardyń kózqarasymen salmaqtap kórińiz. Qazaqy qısynǵa jyqsańyz, otyz tisinen taraǵan sózdiń otyz rýly elge taraıtyny bar. Endeshe aýyzdan aýyzǵa taraǵan berekeli sózdiń jeter jerine boljam jasap jatsaq, nesi aıyp?!
Búginde Nur-Sultannyń bir búıreginde teńiz merýertindeı tańǵajaıyp shaǵyn qalashyq paıda boldy. Otandyq kompanııalar kóptep tartylǵan qurylys nysandary álem sáýlet óneriniń saraptalǵan biregeı týyndylary retinde qaz-qatar boı túzedi. Sóıtip, Saryarqa tósinde tolyqtaı tabıǵı resýrstar esebinen energııa alatyn záýlim de zerli ǵımarattar paıda boldy. Máselen, Londondaǵy Hrýstal saraıy, Parıjdegi Eıfel munarasy, Monrealdaǵy Habıbat sııaqty aty áıgili keshenderdi aıtpaǵannyń ózinde, bergi kórshimiz 2000 jyly Shanhaıda ótken kórmeden túsken tabys pen ketken shyǵynnan buryn eshkim arqalap ákete almaıtyn ár alýan ǵımarattardy aıtyp maqtanady. Bizge nege sóıtpeske? Atalǵan nysandardyń bir bóligi ǵylymı zerthanalar, ǵylymı ortalyqtar, zertteý ınstıtýttary retinde qoldanylyp, endi bir bóligi el ıgiligine berilip jatyr. Ol az deseńiz, osy «Bolashaq energııasymen» túbegeıli qamtamasyz etilgen shaǵyn qalashyq astanamyzdy energııa túrlerimen shama-sharqynsha qamtamasyz etýde.
Jalpy, búkilálemdik kórme aty bar, daqpyrty hám aýqymy jaǵynan Olımpıada oıyndary men álemdik fýtbol chempıonatynan keıingi orynda turǵan «uly toıdy» ótkizý sanaýly ǵana memlekettiń mańdaıyna buıyrypty. Ári osy memleketterdi kól-kósir paıdaǵa kómip tastamasa da týrızm salasynda ne mádenı ómirinde aıshyqty oqıǵalarǵa jol salǵan eken. Alpaýyt AQSh-tyń ár qalasynda jıyrma ret, Parıjdiń ózinde segiz ret álemdik deńgeıde ártúrli dúbirli toı ótipti. Sodan ǵoı, álem halqynyń Amerıka men Eýropaǵa aǵylatyny. Bizdiń keıde qolda bar altynnyń qadirine jete almaı, ishtartyp qalatynymyz bar. Nege bizge, jas shahardyń shyraıyn keltirgen shaǵyn qalashyqty dáriptemeske. Bul aldymen áleýetimizdiń bıiktigin kórsetse, ekinshiden, qonaq tartýdyń táýir tásili bolar edi.