Baıypty bastamalar men naqty nátıjeler

Keleli jıynda memlekettik basqarý reformasy, áleýmettik jáne ekologııalyq máselelerdi sheshý, balalardyń quqyǵyn qorǵaý, erekshe muqtajdyǵy bar adamdardy qoldaý jáne qoǵamdaǵy ózge de ózekti máseleler qaraldy. Jumys toptarynyń músheleri saıası, ekonomıkalyq, mádenı jáne rýhanı máselelerdi tarazylap, birqatar usynysyn jetkizdi.

Memleket basshysy sóılegen sózinde Ulttyq keńestiń bılik pen qoǵam arasynda syndarly dıalog ornata alatyn tıimdi ınstıtýsıonaldy qurylymǵa aınalǵanyn jáne onyń músheleri elimiz úshin mańyzdy sheshimder ázirlep, solardyń júzege asýy­na kúsh salyp kele jatqanyn atap ótti.

Qazaqstan Prezıdenti Keńeste pande­mııaǵa qaramastan elimizdi damytýdyń ózekti máseleleri turaqty túrde talqyla­natynyn, birneshe mańyzdy bastama júzege asyryl­ǵanyn, sondaı-aq qazir­gi tańda memle­kettik saıasattyń túrli sala­laryn reforma­laýǵa qatysty jańa usy­nystar ázirlenip jatqanyn aıtty. Sondaı-aq Ke­ńes sheteldik sarapshy­lar­dyń qyzyǵý­shy­lyǵyn týdyryp otyrǵany belgili boldy. 

– Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi qoǵam ókilderi men sarapshylardyń jabyq klýby emes. Bul – udaıy jańaryp otyratyn ashyq dıalog alańy. Azamattarymyz júr­gi­zilip jatqan memlekettik saıasattyń ıgili­gin ke­leshekte emes, qazirden bas­tap kórip, sezi­nýi kerek. Halyqaralyq reıtıng­ter mańyz­dy bolǵanymen, halqymyz­dyń áleýmet­tik hal-ahýalyna onyń aıtar­lyqtaı áseri joq ekenin túsingen jón, – dedi Prezıdent.

Q.Toqaev memlekettik basqarýdyń tıim­diligin kúsheıtý ıdeıasy – Joldaýdyń negizgi ózeginde turǵan másele ekenin basa aıtyp, memlekettik basqarý júıesin reformalaý óz aldyna keń aýqymdy mindet ekenine toqtaldy.

– Biz bul reformany memlekettik jos­parlaý júıesin qaıta qurý isinen bastaýdy uıǵardyq. Osy maqsatta Strategııalyq jos­parlaý jáne reformalar agenttigi quryldy. Agenttik óz jumysyn bastap ta ketti. Bul qurylym qara bastyń qamy úshin jasalǵan joq. Jańa agenttik – alǵa qoıylǵan mindetterdi sheshýge arnalǵan negizgi qural, – dedi Memleket basshysy.  

Qasym-Jomart Toqaev sóılegen só­zin­de aýyl ákimderin saılaý máse­le­sine qatysty elimizdi odan ári saıası jań­­ǵyr­týdyń, Parlamentke jáne jergi­likti óki­letti organdarǵa áıelder men jas­tar­dy tartý tetikterin jetildirýdiń mańyz­dy ekenine toqtaldy.

Memleket basshysy menshiginde mem­lekettiń úlesi bar kompanııalarda basshy­lyqtyń 30 paıyzy áıelder bolýyn min­detteý qajettigi týraly Ulttyq keńes músheleriniń usynysyna nazar aýdardy. 

– Biz bul bastamany birtindep júzege asyrý joldaryn qarastyrýymyz kerek dep oılaımyn. Mundaı qadam áıelderdiń bıznes salasyna degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrady, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent otandastarymyzdyń eńbek mıgrasııasyna qatysty máseleni de kóter­di. Onyń pikirinshe, azamattarymyz tir­kelý kezinde, kúndelikti turmysta jáne basqa da máseleler boıynsha ártúrli qıyn­dyqtarǵa jıi ushyraıdy.

– Munyń paıdaly qyrlary da bar. Mysaly, bul – biliktilikti arttyrýǵa, jańa is­ke mashyqtanýǵa, óz kásibin bastaý úshin qa­jetti qor jınaýǵa, jer kórip, el tanýǵa jaqsy múmkindik. Sondyqtan memle­ket óz azamattarynyń, sonyń ishinde, shet elderde jumys istep júrgen adamdar­dyń áleýetin paıdalanýǵa bar kúshin salady. Úkimet osy máseleniń bárin muqııat zert­tep, usynys engizýi kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar Prezıdent azamattarymyzdy elimizdiń ońtústiginen soltústigine kóshirýge qatysty ahýaldy jaqsartýdyń, kóship kelýshilerge barynsha qolaıly jaǵdaı jasaýdyń mańyzdy ekenin aıtty. Mysal retinde Soltústik Qazaqstan oblysyn atap ótti.

– Munda kóship kelýshiler úshin jańa turǵyn úıler salynýda, kommýnaldyq ınfraqurylym damyp, ártúrli áleýmettik nysandar boı kóterýde. Yntalandyratyn qosymsha shara retinde olarǵa beriletin járdemaqynyń mólsherin eki ese, ıaǵnı 35 aılyq eseptik kórsetkishten 70-ke deıin kóbeıtken jón dep sanaımyn, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev «Serpin» jáne «Dıplommen – aýylǵa!» jobalaryn sa­ralaý qajettigine toqtaldy. Bul baǵdar­lamalardyń tıimdi júzege asyrylýy nátıjesinde soltústik óńir jastar úshin meılinshe tartymdy aımaqqa aınalady.

Qazaqstan Prezıdenti bilim berý júıesindegi máselelerge arnaıy toqtaldy. Ol joǵary oqý oryndarynyń uıymdyq qurylymyn ózgertý jumystary boıynsha tapsyrma bergenin aıtty.

– Kóptegen joǵary oqý orny kommer­sııalyq emes aksıonerlik qoǵamǵa aınaldy. Bul el ishinde ártúrli áńgime týǵyzýda. Sondaı-aq iri memlekettik joǵary oqý oryndary keıin jekemenshikke satylýy múmkin degen de kúdik bar. Osyǵan oraı ulttyq jáne memlekettik joǵary oqý oryndarynyń satylmaıtynyn málim­deı­min. Bul másele aıryqsha nazarda, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent mektepterdegi sıfrly ınfra­qurylymdy damytý, sondaı-aq oqýshy­lardy pandemııa kezinde kompıýter­men jabdyqtaý máselelerine toqta­lyp, mektepterde sapaly bilim berýdi qamtamasyz etý úshin memleket tarapynan barlyq qajetti sharalardyń birtindep qabyldanyp jatqanyn aıtty. Osy rette mektepte bilim berýdiń mazmunyna da erekshe kóńil bóldi.

– Bedeldi halyqaralyq zertteý qorytyndylary bizdiń oqýshylardyń oqý saýattylyǵy boıynsha daǵdylary jetkilikti deńgeıde damymaǵanyn kórsetip otyr. Sondyqtan oqý mádenıetine baýlý, oqý saýattylyǵyn damytý elimizdegi orta bilim berý isiniń basym baǵytyna aınalýǵa tıis. Balanyń oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵy, qorshaǵan ortany kitap arqyly tanýy mektep qabyrǵasynda qalyptasý kerek. Al kitaphana oqýshynyń sol yntasyn oıatyp, ony qyzyqty kitap álemine jeteleýi qajet, – dedi Prezıdent.

Sonymen qatar Memleket basshysynyń aıtýynsha, otandyq kitaphanalar  ózderiniń aǵartýshylyq rólin joǵaltpaı, zamanaýı talaptarǵa saı bolýy tıis.

Qasym-Jomart Toqaev balalardyń quqyǵyn qorǵaý máselelerine de nazar aýdardy.  Prezıdent 2022 jyldan bastap ulttyq monıtorıng júrgizý mehanızmin – Balalardyń amandyǵy ındeksin ázirlep, engizý qajettigin aıtty. Indeksti engizý óńirler boıynsha túrli salada balalardyń jaǵdaıyn jaqsartý jónindegi ulttyq saıasattyń tıimdiligin baqylap otyrýǵa múmkindik beredi.

Prezıdent erekshe muqtaj jandardy qoldaý máselesine de toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, memleket osyndaı adamdar úshin ınklıýzıvti bilim berýge, kedergisiz orta qalyptastyrýǵa, sondaı-aq qoljetimdi ınfraqurylymmen qamtamasyz etýge jáne jumyspen qam­tý múmkindigin keńeıtýge basa mán berip otyr. Degenmen, atalǵan sharalar erek­she muqtajdyǵy bar adamdardyń qajetti­likterin qamtamasyz etýge áli de jetki­liksiz.

Memleket basshysy adam saýdasymen kúres máselesin kóterdi.

– Adam saýdasyna baılanysty aldyn alý jumystarynyń tıimdiligin arttyrý jáne osy salaǵa qatysty qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy anyqtaý jóninde naqty sharalar qabyldaý qajet. Adam saýdasy men májbúrli eńbekke dýshar bolǵan barlyq adamǵa, sonyń ishinde, shetel azamattaryna kómek kórsetý kerek, – dedi Prezıdent.

Sondaı-aq ekologııalyq týrızmdi damytýdyń mańyzy týraly da aıta kele, mem­lekettik ulttyq tabıǵı parkterdi da­mytýdyń josparyn únemi jurtshy­lyq­tyń talqysyna salý úrdisin engizýdi mindettedi.

Memleket basshysy sózin qorytyn­dylaı kele, aldaǵy táýelsizdiktiń 30 jyl­dyǵy saıası jáne ekonomıkalyq reformalar, sıfrlandyrý, adam quqyqtaryn qorǵaý, densaýlyq saqtaý jáne bilim berýdi damytý, ekologııany qorǵaý aıasynda ótýi kerek ekenin aıtty. Bul rette táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy – táýelsiz­diktiń máni men qundylyǵyn sezinýge zor múmkindik beretinin atap ótti.

Otyrys barysynda Prezıdenttiń kómekshisi Erlan Qarın Ulttyq keńes aıasynda atqarylǵan jumys týraly esep berdi. 

«Mamyr aıynda ótken Ulttyq keńes­tiń úshinshi otyrysynan keıin Keńes aıasyn­da birneshe baǵytta aýqymdy jumys júrgizildi. Eń aldymen hatshylyq tarapynan Memleket basshysynyń Ulttyq keńes­tiń sheńberinde aıtylǵan bastamalaryn tıisti túrde júzege asyrý baqylaýǵa alyn­dy. Atap aıtqanda, ekinshi otyrys­ta ja­rııalanǵan saıası-ekonomıkalyq, áleý­met­tik reformalar paketiniń júzege asy­rylýy erekshe nazarǵa alyndy», dedi E.Qarın.

Prezıdent kómekshisiniń aıtýynsha, Qazirgi kezde Ulttyq keńestiń aıasynda jarııalanǵan saıası reformalar paketi tolyq iske asyp, mamyr-maýsym aılarynda jeti zań qabyldandy. Bul zańdar kóppartııaly júıeniń damýyna, saıası partııalar mártebesiniń artýyna, jastar men áıelderdiń ókiletti bılik organdaryna belsendi tartylýyna, adam quqyǵyn qorǵaýǵa septigin tıgizedi.

«Sonymen birge qazirgi ýaqytta hatshylyq ekonomıkalyq, áleýmettik refor­malar paketiniń júzege asyrylýyn ba­qylaýda ustap otyr. Máselen, ústimiz­degi jyldyń 2 qazanynda Senatqa Qazaq­stan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes, paıdalanylmaıtyn aýyl sharýa­shy­lyǵy maqsatyndaǵy jerge jer saly­ǵynyń bazalyq mólsherlemelerin 10-nan 20 esege deıin ulǵaıtýdy qarastyratyn zań jo­basy qaraýǵa engizildi. Sondaı-aq  paıda­la­nylmaǵan aýyl sharýashylyǵy jerlerin májbúrlep qaıtarý merzimin eki jyldan bir jylǵa qysqartý normasyn qamtıtyn zań jobasy jyl sońyna deıin Májilis qaraýyna ótkizilýi josparlanyp tur», dedi E.Qarın.

 Sondaı-aq kólik ıelerinen júrgizýshi kýáligin talap etpeıtin, tek qana jeke kýálikti qoldaný múmkindikterin qaras­ty­ratyn jol júrý normalary boıyn­sha zań jobasy Májilis qaraýyna usynylǵan. Budan bólek Ulttyq keńestiń úshinshi otyrysynda bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryn jetildirý boıynsha usynylǵan bastamalardyń biraz bóligi júzege asqan. Sonyń ishinde pedagogıkalyq baǵyttar boıynsha oqýǵa túsýshi úmitkerler úshin irikteý talaptary kúsheıtildi. Osy ba­ǵytta bilim alatyn bakalavrıat stýdent­teriniń shákirtaqysy 60 paıyzǵa, al dok­toranttardyń shákirtaqysy 46 paıyzǵa ulǵaıdy. Joǵary oqý oryndarynda profes­sorlyq-oqytýshylyq quramnyń orta­sha eńbekaqysy 2019 jylmen salys­tyr­ǵanda 27 paıyzǵa ósken.

Densaýlyq saqtaý salasyna keler bolsaq, bas memlekettik sanıtar dárigerdiń mártebesi men quzyrettiliginiń keńeıýin qamtıtyn «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodeks qabyldandy. Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti qurylyp, «Bıologııalyq qaýipsizdik týraly» zań jobasy daıyndaldy.

Odan bólek Erlan Qarın memlekettik organdar men Ulttyq keńes músheleri arasynda ózara áreket etý kúsheıtilgenin málimdedi. Osy oraıda jańa onlaın formatta Ulttyq keńes músheleri Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınmen, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetovpen, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıevpen, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetovpen, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarovpen, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soımen kezdesý ótkizgen. Jalpy alǵanda, mundaı segiz talqylaý men kezdesý uıymdastyryldy.

«Buǵan qosa Memleket basshysy men Ulttyq keńes músheleriniń jeke kez­desýlerin ótkizý tájirıbesi jalǵas­ty­ryldy. Bıyl osyndaı 8 kezdesý ótti. Jal­py, ótken jyldan beri mundaı 24 kezdesý uıymdastyryldy. Jeke kez­desý­lerde Ulttyq keńes músheleri tarapy­nan aıtylǵan usynystar erekshe nazarǵa alyn­ǵan. Atalǵan jumystardyń barlyǵy Ult­tyq keńestiń tıimdi qyzmet etýine yqpal etedi jáne ári qaraı da bul ba­ǵyt­tarda jumys júrgizý jalǵas­ty­rylady», dedi E.Qarın.

Jıynda jumys toptary atynan sóılegen Keńes músheleri túrli saladaǵy ózek­ti máselelerge toqtalyp, olardy sheshý boıynsha óz usynystaryn ortaǵa saldy. Alǵashqy bolyp Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi Saıası reformalar jónindegi tobynyń múshesi Maksım Spotkaı sóıledi. Ol sózin jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý úshin bes jylǵa arnalǵan tujyrymdama jasaý týraly usynystan bastady.

«Saıası reformalar jónindegi top jan-jaqty talqylaı kele, birqatar usy­nys ázirledi. Sol usynystarǵa jeke toq­talaıyn. Birinshiden, bizdiń oıymyzsha jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý úshin bes jylǵa arnalǵan tujyrymdama qajet. Sonymen birge arnaıy zań ázirlep, qabyldaǵan durys. Jergilikti deńgeıdegi jıyn­dardy ótkizýdiń jańa tártibin engi­zetin ýaqyt jetti dep sanaımyz. Mysaly, qazir ol úshin aýdan ákiminiń kelisimi qajet. Biz aýyl azamattarynyń keminde 10 paıyzy jıyn ótkizý týraly másele kóterse, oǵan sol aýyl ákiminiń kelisimi jetkilikti dep esepteımiz», dedi M.Spotkaı. Ol turǵyndar osyndaı jıyndar ar­qyly ákimderdiń jumysyna qoǵamdyq baqylaý ornatatynyna senimdi.

Jumys tobynyń múshesi Prezıdenttiń halyqqa Joldaýyndaǵy aýyl ákimderin saılaý máselesine de toqtaldy. «Aýyl ákimderin saılaýda jalpyǵa teń jáne tóte saılaý ótkizý kerek. Daýys berý jasyryn túrde bolýy tıis. Kelesi jyly kent, aýyl jáne aýyldyq okrýg ákimderin saılaý kerek. Eger saılaý oń nátıje berse, ony kezeń-kezeńmen basqa deńgeıde de júzege asyrý múmkin dep sanaımyz. Bul jerde kez kelgen azamattyń saılaný quqyǵyn shektemeý kerek dep esepteımiz», dedi M.Spotkaı.

Ol óz sózinde aýyl ákimi laýazymyna úmit­ker­lerge qoıylatyn talap ta jeńil bolýy kerek ekenin atap ótti. Ol úshin úmitker­diń 25 jasqa tolýy, tıisti eldi meken aý­ma­ǵynda sońǵy úsh jylda turaqty turýy, j­oǵary nemese orta arnaýly bilimi bolýy shart.

Sondaı-aq keńeste ózge elderdiń ult­tyq jobalaryn qaıtalamaý máselesi de sóz boldy. «О́zge elderdiń ulttyq jobala­ryn qaıtalaýdan bas tartýymyz kerek. Elimizdiń erekshelikteri eskerilmeı jasal­ǵan sheteldik tájirıbeler árdaıym sátsiz bolady. Sondyqtan jobalar «jabyq esik» jaǵdaıynda daıyndalmaýy tıis. Qazaqta «kelisip pishken ton kelte bolmas» degen sóz bar. Sondyqtan mundaı jumystarǵa táýelsiz sarapshylar, azamattyq qoǵam ókilderi, ásirese jastardyń atsalysqany jón», dedi Maksım Spotkaı.

Ulttyq jobalardyń ekonomıka jáne ınfraqurylym boıynsha, sondaı-aq qorshaǵan ortany qorǵaý, jastardy qoldaý, rýhanı jańǵyrý, ulttyq birlik, aǵartý salalaryn da qamtýy tıis ekeni aıtyldy. Keńes múshesi Memleket basshysynyń «Qazaq tili – etnosaralyq qarym-qatynas tili» degen ıdeıasyn damytý úshin arnaıy joba ázirleýdiń mańyzdy ekenin de tilge tıek etti.

Saıası reformalar jónindegi top adam quqyqtaryn qorǵaý, ınternet arqyly ótinish berý mehanızmi jáne aqparatqa qol jetkizýge qatysty da birneshe usy­nysty Keńes quramyna tanystyrdy. M.Spotkaı bul usynystardyń Jol­daý­da kóterilgen bastamalardy júzege asy­rýǵa jáne demokratııalyq ózgeris­ter­di jalǵastyrýǵa múmkindik beretinine senimdi.

Odan bólek Keńes otyrysynda halyq­tyń áleýmettik máselesi de kóterildi. Jıyn barysynda sóz alǵan keńes múshesi – Lázzat Qojahmet halyqtyń nesıe alýy, aýyl balalaryna arnalǵan bilim grant­tary men jastardyń jumysqa ornalasý máselesin qozǵady. «Pandemııa jaǵdaıynda Qazaqstanda ǵana emes, álemde kóptegen eldi jumyssyzdyq máselesi alańdatyp otyr. Osy oraıda halyqtyń áleýmettik turmysy ýshyǵyp, nesıe men joqshylyqtyń qamytyn kıgen otbasylar kóbeıýde. Pandemııa kezinde turmystyq zorlyq-zombylyq kúsheıip jatyr, balalarǵa qatysty zorlyq faktileriniń ózi halyqtyń ashý-yzasyn týdyrýda», dedi L.Qojahmet.

Sonymen qatar Keńes múshesi korona­vırýstyń birinshi kezeńinde daǵdarys ortalyqtaryna júgingen áıel men bala kóbeıgenin alǵa tartty. «О́kinishke qaraı, daǵdarys ortalyqtary olardan koro­navırýsqa qatysty test anyqta­masyn surap, qabyl­damady. Indettiń jańa tolqyny sal­qyn mezgilge dóp keletin­dikten, osy máse­le­lerdiń keleshekte qaras­tyrylǵanyn ári eskerilgenin qalaımyz», dedi ol.

Odan ári L.Qojahmet respýblı­kanyń barlyq aımaǵynda kópbalaly analardy qoldaıtyn «Baqytty otbasy» jáne «Januıa» ortalyqtarynyń ashylýy týraly aıta kele, olardyń jumysyn jolǵa qoıý qajettiligine toqtaldy. «Bul ortalyqtar tek konsýltasııa berý deńgeıinde qalyp otyr. Qazir konsýltasııany ákimder de, basqarma basshylary da, mınıstrler de tikeleı efırge shyǵyp, ózderi berýde. Iаǵnı, bul ortalyqtardyń jumysyn keleshekte qaıtadan qarastyrýdy suraımyz», dedi L.Qojahmet.

Onyń sózine qaraǵanda, kópbalaly otbasylarǵa kásipkerlik negizderin úıretetin «Atameken» palatasynda «Bastaý Bıznes» kýrstary bar. Bıyl bul kýrstarǵa suranys kóp boldy. Biraq tamyz aıynda atalǵan kýrstarǵa qabyldaý toqtap qalǵan. Osy oraıda kýrstarǵa baılanys­ty oryn sanyn kóbeıtý týraly usynys jasaldy. «Oqyǵan adamdar kásipker bolýǵa, masyldyqtan arylýǵa, ataýly áleýmettik kómek pen járdemaqylardan bas tartýǵa degen qulshynys ári ynta paıda bolady. Kýrstar ótkizgen kezde «Atameken» palatasynyń túsindirý tili óte aýyr. Sondyqtan osy jaǵyna jáne testilerge nazar aýdarsa deımiz», degen oıyn jetkizdi. 

Sóz barysynda aýyl turǵyndarynyń nesıe máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Lázzat Qojahmet «QazAgro» holdıngine qarasty aksıonerlik qoǵamdar aýyldaǵy múlikterdi óte tómen baǵalaıtynyn eske saldy. «Mysaly, olar bir úıdiń sharshy metrin alty myń teńgege baǵalaıdy, sonda 6 mıllıon teńge nesıe alý úshin birneshe bas­pana bolý kerek. Aýyldaǵy turǵyndarǵa 6 paıyzdyq nesıeni berý sharttaryn jeńildetip, baǵalaıtyn múlik qunyn joǵarylatýdy suraımyz», dedi ol.

Ulttyq senim keńesiniń otyrysynda kóptiń kókeıinde júrgen turǵyn úı máselesi de sóz boldy. «Turǵyn úı saıasaty salasynda 7 memlekettik operator jumys isteıdi. Biraq osy ýaqytqa deıin baspana kezeginde turǵan adamdardyń tizimin ashyq jarııalaıtyn respýblıkalyq saıt jasalǵan joq. Iаǵnı kim kezekke turyp úı aldy? О́z kezegimen alyp jatyr ma? Jemqorlyq faktileri oryn aldy ma? Osynyń barlyǵy ashyq túrde saıtta kórinýi kerek. Byltyr úı alǵandar qazir de kezekte tur, ıaǵnı kezek jańarmaı jatyr», dep túıindedi.

Budan bólek ol qazir Qazaqstanda 30 myńǵa jýyq kópbalaly otbasy baspana kezeginde turǵanyn jetkizdi. «Olarǵa arendalyq baspana beredi. Biraq jalǵa beriletin páter muraǵa qaldyrylmaıdy, atyna jazylmaıtyndyqtan halyq ıpoteka alyp, óziniń atynda qalatyn menshik úı bolǵanyn qalaıdy. Buǵan baılanys­ty Qazaqstanda «7-20-25», «5-10-20» de­gen baǵdarlamalar iske asyrylýda. Bular óte tıimdi baǵdarlamalar. Alaıda osy baǵdarlamamen úı alýdyń ózindik qıyn­dyqtary bar. Máselen, osy eki baǵdarlama boıynsha tek jańa úılerge ǵana ıpoteka beriledi. Jańa úılerdiń baǵasy qymbat, 15 mln teńgege bir bólmeli ǵana páter alýǵa bolady. Tórt-bes balasy bar otbasyna bir bólmeli páterdi 20 jylǵa ıpotekaǵa alý tıimsiz», dedi Keńes múshesi. Osy oraıda «5-10-20» baǵdarlamasymen ıpotekany qaıtalama naryqtaǵy, ıaǵnı arzan ári jóndeýden ótken úılerge berý usynysy aıtyldy.

Sonymen qatar L.Qojahmet jyl sa­ı­yn 21 myńǵa jýyq mektep túlegi joǵary oqý ornyna túse almaıtynyn eske saldy. Olardyń basym bóligi aýyldan shyqqan balalar. Keńes múshesiniń oıynsha, aýyldaǵy bilim men qaladaǵy bilim teń emes. «Biraq ýnıversıtetke túsetin kezde aýyl men qala oqýshysyna birdeı talap qoıylady. Osyǵan baılanysty aýyl túlekterine 30 paıyz kvota qarastyrylǵan. Biz óz tarapymyzdan aýyldyq túlekterge arnalǵan kvotany 50 paıyzǵa deıin arttyrýdy suraımyz», dedi L.Qojahmet.

Odan ári jastar praktıkasy baǵdarla­masyna toqtaldy. Jastardyń eńbek ótili bolmaýyna baılanysty jumysqa tura almaıtyny aıtyldy. Osy oraıda túlek­terdiń jastar praktıkasy kez kelgen ult­tyq kompanııaǵa, memlekettik mekemege jumysqa turyp, 6 aı boıy jumys­pen qamtý ortalyǵynan jalaqy alatyny sóz boldy. L.Qojahmet  jalaqy dep belgilen­gen 60 myńnyń jas mamanǵa az ekenin eskertti. «Oqýdy bitirip kelgen jas jigit 60 myń teńgege ómir súre almaıtyn­dyqtan, bul baǵdarlamamen jumysqa barmaıdy. Sol sebepti jastar praktıkasy arqyly tólenetin jalaqy kólemin kóbeıtýdi suraımyz», dedi Keńes múshesi.

Otyrys barysynda ajyrasqan azamattardyń 70 paıyzy alımentterin tólemeıtini málim boldy. Keńes músheleri olarǵa qatysty jazany qatańdatýdy surady.

Ulttyq senim keńesiniń taǵy bir múshesi Ashat Sadyrbaı memlekettik til máselesin kóterdi. «Keıbir memlekettik organdar men kvazımemlekettik kompanııalar ınternet saıttarynyń qazaqsha nusqalaryna basymdyq bermeıtinin, tipti áleýmettik jelilerdegi paraqshalarynda da qazaqsha jazýǵa kelgende qulyqsyz ekenin kóp baıqap júrmiz. Keıbir memlekettik organdardyń domendik ataýy memlekettik tilde jazylmaǵan. Odan basqa, elimizdegi ártúrli iri halyqaralyq jáne jergilikti kompanııalardyń ınternet saıttarynan da, áleýmettik jelilerdegi paraqshalarynda da memlekettik tilge jetkilikti kóńil bólinbegenin ańǵarýǵa bolady», dedi A.Sadyrbaı.

Ol qazirgideı elektrondy gadjetter men ınternetke táýeldi zamanda bul máseleniń nazardan tys qalmaýy kerektigin alǵa tartty.  «Bul máseleni ınternette «Qazaqsha Jaz» jastar qozǵalysynyń da kóterip, belsendilik tanytyp júrgenin ataǵym keledi. Sondyqtan ınternettegi til máselesine kóńil bólinip, memlekettik tilge qatysty talap kúsheıtilip, atalǵan saıttar memlekettik tilde de jumys istese, tildiń qoldaný aıasy áldeqaıda keńeıip, ana tilimizdiń damýyna oń áserin berer edi», dedi ol.

Sonymen qatar nesıesin óteı almaı júrgender máselesi de Keńes otyrysynda talqylandy. Lázzat Qojahmet «Pandemııa kezinde sot oryndaýshylary men kollektorlar halyqqa qysym kórsetip, aldaý men arbaý faktileri kóbeıip jatyr. Barlyq esepshottary buǵattalǵan otbasylar bar. Árıne negizsiz nesıe alǵan turǵyndardyń da kinási joq emes. Biraq osyǵan baılanysty problemalyq nesıesi kóp bankterdi anyqtaýdy suraımyz. Sebebi Qazaqstanda keıbir bankter jumys istemeıtin, zeınetaqy jarnasy aýdarylmaıtyn, tólem qabileti joq, basqa bankterde birneshe nesıesi bar adamdarǵa joǵary paıyzben nesıe taratqan. Iаǵnı halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń ýshyǵýyna sebepker bolyp otyrǵan bankter men qarjy uıymdary bar»,  dedi.

Osy oraıda ol indetke baılanysty jumyssyz qalyp otyrǵan adamdardyń nesıege baılanysty problemalary ýshyqqanyn atap ótti. «Mundaı jaǵdaıǵa ákelip otyrǵan bankterdiń de jumysyna saraptama júrgizilip, olar da jaýapqa tartylýy qajet dep esepteımiz», dedi Lázzat Qojahmet.

Aıta keterligi, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi qurylǵannan beri Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev keńes múshelerimen 24 (2019 jyly – 16, 2020 jyly – 8) kezdesý ótkizdi. Sonymen qatar Ulttyq keńes aıasynda jarııalanǵan saıası reformalar toptamasy tolyǵymen júzege asyrylyp, 7 zań qabyldandy. Mınıstrlermen onlaın-formatta 8 kezdesý ótkizildi.

 

Merýert BÚRKITBAI,

Svetlana ǴALYMJANQYZY,       

«Egemen Qazaqstan»