Kongresstiń ashylý barysynda sóz sóılegen Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary-Hatshylyq meńgerýshisi J.Túımebaev «Bul jıyndy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaq tili barshany biriktiretin, jastardy jaqyndastyratyn tatýlyq tiline aınalýǵa tıis» degen sózimen bastaǵym kelip otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy jyly halyqqa arnaǵan Joldaýynda «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin» deı kele, memlekettik til mundaı dárejege jetý úshin bárimiz dańǵaza jasamaı, jumyla jumys júrgizýimiz kerektigin qadap aıtty. Osy tapsyrmalardy júzege asyrý maqsatynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń memlekettik tildi damytýǵa arnalǵan Uly dalanyń ultaralyq tili» respýblıkalyq forýmyn turaqty uıymdastyryp keledi. Nur-Sultan qalasynda júzege asqan alǵashqy forýmǵa barlyq oblystan qazaq tilin jatyq biletin, kúndelikti turmysta qoldanyp, memlekettik tildiń damýyna ózindik úles qosyp júrgen júzden astam delegasııa keldi. Nátıjesinde, ult ókilderi jastarynyń arasynda qazaq tilin jetik meńgergenderdiń kóptigine kóz jetkizdik», dep atap ótti.
Kelesi kezekte sóz alǵan Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri M.Ázilhanov «Ultaralyq tatýlyqtyń qazaqstandyq modeli týraly aıtqanda Tuńǵysh Prezıdent-Elbasy, Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń eren eńbegin erekshe atap ótýge tıispiz. Sondaı-aq Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev halyqqa Joldaýynda «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi» degen bolatyn. «Tili birdiń – tilegi bir» degen halqymyz. El birliginiń negizi – til birliginen bastaý alatyny belgili» dep atap ótip, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi elimizdegi etnomádenı birlestiktermen qashanda tyǵyz qarym-qatynasta baılanys ornatýǵa múddeli ekendigin jetkizdi. M.Ázilhanovtyń aıtýynsha, 2014 jyldan beri etnomádenı birlestikter janynda memlekettik til men ár etnostyń óz ana tilin oqytý kýrstary uıymdastyrylyp keledi. Kúni búginge deıin etnos ókilderiniń 81 paıyzy oqytý kýrstarynan ótse, 2011 jyldan bastap memlekettik til oqytý ortalyqtarynda jarty mıllıonnan astam el azamattary til úırengen.
Respýblıka óńirlerinen kelgen etnos ókilderiniń jastary qazaq tiline degen qurmetin bildire otyryp, til úırenýdegi ózindik tájirıbelerine toqtaldy. О́zin «Ázerbaıjan otbasynda dúnıege kelgen qazaqpyn» dep tanystyrǵan Almaty oblystyq «Ognı Alataý» gazetiniń tilshisi Emıl Kýrbanov Taldyqorǵan qalasynyń týmasy. «Bala kezimnen qazaqsha sóılep, qazaqtardyń ortasynda óskendikten, ózimdi ázerbaıjan sezingen joqpyn. Suraǵan adamǵa únemi «qazaqpyn» dep jaýap beretinmin. 3 jasymda qazaq balabaqshasyna bardym. Joǵary oqý ornyna túserde qujattarymdy qazaq tobyna tapsyrdym» degen E.Kýrbanov atasynyń jer jánnaty Jetisýǵa baýyr basyp, búgingi urpaǵymen Qazaqstanǵa qyzmet etip jatqanyn jetkizdi.
«Til meńgerýde ádistemelik toptamalardy jınaqtaý kerek» degen usynysyn ortaǵa salǵan Almaty oblysy, Qarasaı aýdany, Qoshmambet mektebiniń bastaýysh synyp muǵalimi, «Qazaq tili sabaǵyn meńgerýde ústel oıyndaryn qoldaný» ádistemelik nusqaýlyǵyn daıyndaǵan Elnara Tashtanova til tóńireginde onlaın toptardyń qajettigin usyndy. Al Aqsý aýdany Qapal aýyldyq okrýgi ákimi apparatynyń bas mamany Vladımır Chepel «Memlekettik qyzmetshilerdi til úırený úshin aýylǵa jiberý kerek» degen usynysymen bólise kele, «Týǵan eldiń memlekettik tilin bilý mindet. Al qazaq tili – uly dalanyń ultaralyq tili bolatynyna senimdimin. Halqymyzdyń «Yntymaqty elde baq turady» degen maqaly uly Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» aıtqanymen ushtasyp jatyr» dep atap ótti.
Taraz qalasynan kelgen jýrnalıst Vıktorııa Tregýbova «Abaıdyń óleńinsiz ómirimdi elestete almaımyn» deıdi. «О́zimdi udaıy «orystyń qazaq qyzymyn» dep tanystyramyn. Qazaq aýylynda ósip, qazaq mektebin bitirgendikten, memlekettik tildi jetik bilemin. Ana tilimizdiń mártebesin arttyrýda Assambleıa músheleri bolyp qazaq tili arqyly jetken jetistikterimizdi kórsetkende til úırenýshilerdiń qatary kóbeıedi» dep senim bildirdi. Sonymen qatar Taraz qalasyndaǵy №34 orta mekteptiń dırektory Dınara Nuralıeva, «Kaspıı» ýnıversıtetiniń rektory, «KÝIаB» etnomádenı birlestiginiń múshesi Zýlfııa Taıpova, Almaty oblystyq «Týǵan til» tatar-mádenı ortalyǵynyń jetekshisi, «Jańǵyrý joly» respýblıkalyq jastar qozǵalysy aımaqtyq shtabynyń tóraǵasy Rýfına Ýsanova, Túrkistan oblysy, Koreı etnomádenı birlestiginiń múshesi Sabına Pak, Ile aýdany, №18 Qaraoı orta mektebiniń muǵalimi Valentına Talıýs, ózin Qyzylorda oblysynyń qyzymyn dep tanystyrǵan Svetlana Krıýger, «Qazaqstan halqy Assambleıasy janyndaǵy Nur-Sultan qalalyq «Jańǵyrý joly» RJQ shtaby tóraǵasynyń orynbasary Nargızam Mahmýdova, taǵy basqalar til úırenýdegi ádis-tásilderin ortaǵa saldy.
Jas delegattardyń júrekjardy pikirlerine rızashylyqtaryn bildirgen jazýshy, S.Elýbaı, «Qazaq úni» gazetiniń bas redaktory Q.Isa, «Almaty» telearnasynyń bas dırektory N.Jalaýqyzy, taǵy basqalar memlekettik tildiń qoldaný aıasyn keńeıtý, til mártebesin arttyrý joldary týraly usynystaryn ortaǵa saldy.
Kongress qatysýshylary arnaıy úndeý qabyldap, qazaq zııalylaryn Qazaqstan halqy Assambleıasynyń memlekettik tildi nasıhattaý jónindegi qyzmetin ilgeriletýge, onyń osy baǵyttaǵy jobalaryn – «Danalyq álippesi» jáne «Abaı» ınteraktıvti keshenderin engizýge, «Qazaqtaný» jáne «Myń bala» respýblıkalyq mádenı-aǵartý jobasy, «Mámile» qazaq tili klýbtary jáne taǵy basqa jobalardy iske asyrýǵa atsalysyp, qoldaý kórsetýge shaqyrdy.
ALMATY