Bazalyq mólsherleme: Ony ózgertý sheshimi birqatar faktorǵa baılanysty aıqyndalady

Qazir onyń mólsheri 7-8 paıyz arasynda qubylyp tur. Son­dyq­tan sarapshylar bazalyq mólsher­lemeni tómendetý ınflıasııanyń kóterilip, teńgeniń quldyraýyna ákeletinin aıtyp otyr. Inflıa­sııanyń joǵary deńgeıde bolýy bazalyq mólsherlemeni tómen­detýge múmkindik bermeıtini bel­gili boldy. Budan bylaı aqsha-kre­dıt­tik saıasatty qatańdatý mu­naı baǵasynyń quldyrap, Reseı rýb­liniń qunsyzdanýyna baıla­nysty aıqyndalatyn kórinedi.

26 qazanda mamandar aldyn ala boljaǵandaı, Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni sol 9 pa­ıyzdyq deńgeıde qaldyrdy. Ja­ýapty organ paıyzdyq mólsher­lemeniń naryqtyq qural ekenin jáne kóptegen faktorǵa negizdel­genin osyǵan deıin talaı ret aıt­qan. Al ekinshi deńgeıdegi bankter pa­ıyzdyq mólsherlemeni ózderi anyqtaıdy.

«2020 jyly tamyzda zańdy tulǵalarǵa teńgemen beriletin nesıeler boıynsha mólsherlemeniń ortasha kólemi 11,9 paıyzdy qurady. Al 2016 jyly aqpanda bazalyq mólsherleme 17 paıyz bolyp turǵanda bıznestegi nesıe mólsherlemesi 19,1 paıyzǵa deıin barǵan. Sodan beri ınflıasııanyń aıtarlyqtaı tómendeýimen baza­lyq mólsherleme de aǵym­daǵy 9 paıyzǵa deıin tústi. Osy­laı­sha, aqsha-kredıt talaptaryn jeńildetý mólsherlemesin tó­men­detýge múmkindik berdi», delingen bank jaýabynda.

Sarapshylar bank paıyzynyń deńgeıine áser etetin faktor kóp ekenin aıtady. Bank nesıesiniń paıyzdyq mólsherlemesine tikeleı yqpal etetin taǵy bir eń mańyzdy másele – banktiń qarjylyq jaǵdaıynyń turaqtylyǵy. Bank paıyzynyń deńgeıine sonymen birge ınflıasııa da áser etedi. Iаǵnı ınflıasııa ósip otyrsa, soǵan sáıkes paıyzdyq stavka da ósip otyrady.

Ulttyq bank nesıeler boıynsha syıaqy mólsherlemesiniń salystyrmaly túrde joǵary deńgeıi birneshe faktormen túsindiriletinin ashyp aıtty. Syıaqy mólsherlemesiniń kólemi tek bankterdiń marjasynyń deńgeıin ǵana emes, sonymen qatar óteý ústemesin, qarjylandyrý qunyn, qaryz alýshymen baılanysty nesıelik táýekelderdi, ınflıasııa deńgeıin jáne basqa da faktorlardy eskeredi. Bul bankterge jaǵdaıǵa beıim­delýge, nesıelik táýekelderdi na­ryqqa shyǵaryp, sińirýge múmkindik beredi.

«Eger qazirgi jaǵdaıda bankter barlyq nesıe boıynsha mólsherlemeni 7-8 paıyzǵa deıin tómendetse, bul táýekelderdiń jınalýyna jáne bank sektoryndaǵy júıelik teńgerim­sizdik­terge ákelip soqtyrady, aktıvterdiń sapasy nasharlaıdy jáne qarjylyq turaqtylyqqa keri áser etedi», dep túsindirdi Ulttyq bank.

Qarjyger Beısenbek Zııabekov bank nesıesi úshin paıyzdyń joǵarǵy shegi naryqtyq talaptarǵa qaraı aıqyn­dalatyn bolsa, tómengi shek banktiń qyzmet kórsetý ahýalyna baılanysty bolatynyn aıtty.

«Qazaqstanda aqsha kóleminiń kóp­tigine qaramastan, nesıe úshin berile­tin paıyzdyq mólsherleme ózge eldermen salystyrǵanda nege sonsha joǵary degen saýalǵa jaýap berý úshin joǵaryda aıtylǵan eki baǵytty tereń zerttegen jón. Ásirese tómengi shekke, ıaǵnı bank qyzmetiniń ózindik qunyna erekshe nazar aýdarylýy tıis der edim», deıdi B.Zııabekov.

Bul joly ótimdilikti qamtamasyz etý úshin turaqty qol jetkizý operasııalary boıynsha mólsherleme 10,5 paıyzben shektelip tur. О́timdilikke turaqty qol jetkizý operasııalary úshin – 7,5 pa­ıyz. Bul sheshim aıtarlyqtaı joǵary bel­gi­sizdik deńgeıinde qabyldanǵa­nyn Ult­tyq bank aıtyp otyr. Sebebi álem­degi ekonomıkalyq belsendilik­tiń qashan qal­­pyna keletini belgisiz. COVID-19 indeti rekordtardy jańartýda, el­der jańa shek­teýler engizip, munaı nary­­ǵynda turaq­­syzdyq joǵarylap, geosa­ıa­sı táýe­kelder ósip jatyr. Munyń bári ishki faktorlarmen birge bazalyq mól­sher­lemeni tómendetý múmkindigin kórsetedi.

Ulttyq banktiń aqparatyna sáıkes, ınflıasııa ekinshi aı qatarynan turaq­tandy. Qyrkúıek aıynyń sońynda jyldyq ınflıasııa kútkennen tómen bolyp, 7 paıyzben tuıyqtalypty. Azyq-túlik jáne azyq-túlik emes ınflıasııa sáıkesinshe, 10,8 jáne 5,5 paıyzdy qurady. Aqyly qyzmetterdiń quny 3,6 paıyzǵa ósti.

«Azyq-túlik ınflıasııasynyń qury­lymynda et jáne nan ónimderi naryqtaryndaǵy baǵanyń jyldyq ósý qarqynynyń báseńdeýi baıqaldy. Sol sekildi ımporttyq quramdas bóligi bar taýarlar tobyna baǵanyń ósýi tirkeldi. Jyldyq baǵanyń ósýine toqtalsaq, nan ónimderi jáne jarma – 13,4 paıyz, et jáne et ónimderi – 10,3 paıyz, maı men sút ónimderi – 9,8 paıyz, shaı men kofe – 9,4 paıyz, alkogoldik sýsyndar – 7,7 paıyz», delingen Ulttyq banktiń habarlamasynda.

Jalpy, ınflıasııany turaqtan­dyrýdyń sebepteri kóńil kónshiterlikteı emes. Halyqtyń naqty kiristeriniń tó­men­dep, iskerlik belsendiliktiń qal­pyna kelýi baıaý júrip jatyr. Naqty aqshalaı kiristiń jyldyq quldyraýy 2,5 paıyzdy qurady.

«2020 jyldyń qańtar-tamyz aılarynda halyqtyń nomınaldy kiristeriniń qurylymynda ózin-ózi jumyspen qamtýdan túsken kirister úlesiniń tómendeýi jáne jumyspen qamtýdan túsken kirister men transfertter túrindegi kirister úlesiniń ósýi baıqalypty. Bul respýblıkalyq bıýdjettiń áleýmettik kómekke jáne áleýmettik qamsyzdandyrýǵa arnalǵan shyǵystarynyń turaqty ósýimen qatar júredi (2020 jylǵy qańtar-tamyzdaǵy ósim 17,6 paıyz). Tamyz aıynda naqty jalaqynyń ósýi (shaǵyn kásipkerlikti qospaǵanda) – 3,5 paıyzdy, qyrkúıekte 3 paıyzdy qurady», dedi bank ókilderi.

Syrtqy faktorlarǵa qatysty senim­diliktiń tómendep ketýine ımport­tyń eksporttan asyp túskeni sebep bolǵan. Sebebi Halyqaralyq valıýta qory qazan aıynda álemdik ekonomıkanyń 2020 jylǵa arnalǵan damý boljamyn 4,9 paıyzdan 4,4 paıyzǵa deıin jaqsartty. Sonymen birge 2021 jylǵa arnalǵan mejeni 5,4 paıyzdan 5,2 paıyzǵa deıin tómendetti.

Ulttyq bank málimeti boıynsha, álemdik munaı naryǵyndaǵy jaǵdaı barreline 40 dollar bolatyn bastapqy ssenarıı boıynsha damyp keledi. 2020 jyldyń qyrkúıeginde Brent markaly munaı baǵasy barreline 40 dollardan tómendedi, keıinnen qalpyna keltirildi. Buǵan álemde koronavırýstyń birneshe ret órshýi sebep boldy. Halyqaralyq uıymdardyń baǵalaýy boıynsha munaıǵa degen suranys 2020 jyldyń sońyna deıin jáne 2021 jylǵa deıin qalpyna keledi.

Bıylǵy 9 aıdyń qorytyndysy bo­ıynsha tólem balansynyń aǵymdaǵy shoty teris aımaqqa aýysady dep kútilýde. Munaı baǵasynyń tómendeýine jáne munaı óndirý kólemine baılanysty naýryz-sáýir aılarynda saýda sharttarynyń nasharlaýy úshinshi toqsandaǵy tólem balansynyń kórset­kishterine áser etti.

Qarjy retteýshi organnyń málimetine súıensek, tólem balansynyń teris aǵym­daǵy shoty sońǵy 20 jyldaǵy alǵashqy saýda tapshylyǵyna baılanysty. Buǵan taǵy da eksporttyń ımportqa qaraǵanda tómendeýi yqpal etken.

Qazaqstan qarjygerler qaýymdas­tyǵynyń (QFQ) sarapshysy Ramazan Dosov Ulttyq banktiń málimetterine silteme jasap, osy jyldyń basyndaǵy jaǵdaımen salystyrǵanda teńgeniń ortasha alynǵan mólsherlemesi áli de shamamen 100 pýnktke joǵary ekenin aıtty. «2019 jyldyń sońynda ınflıasııa sáıkesinshe 5,4 paıyzdy quraǵanyn atap ótkim keledi. Jyldyń basynda naqty kiris 3,4 paıyzdy qurady, al qazirgi ýaqytta ol 2,7 paıyzǵa teń», dedi sarapshy.

Munaı naryǵynda álemdik suranys­tyń qalpyna kelýine baılanysty qubylmalylyq kúsheıip keledi. Geosaıası táýekelder ósip jatyr.

ALMATY