Zań qabyldandy, oryndalýy qalaı?

Bul baǵytta eń aldymen aıtarymyz, qol­danysqa engizilgen zań tórt baǵytty qamtyǵany. Birinshiden, pedagogterdiń quqyqtaryn keńeıtýge jáne olardy ózderine tán emes jumystardan bo­satýǵa, onyń esesine júktemesin keńeı­týge basymdyq berilgen. Sondaı-aq muǵalimniń qyzmetine qoıylatyn talaptar taıǵa tańba basqandaı aıqyn kórsetilgen. Buǵan qosa materıaldyq emes yntalandyrý tetikteri men mate­­rıal­­dyq turǵydan yntalandyrý zań­­nyń mańyzyn arttyra tústi. Qa­zirgi qol­da bar derekter Bilim jáne ǵy­lym mınıstrligi atalǵan zań aıasynda bir­qatar normatıvtik-quqyqtyq qu­jattar (NQQ) ázirlep iske qosqanyn kór­se­tedi. Soǵan sáıkes birinshiden pe­da­gog­ter tarapynan júrgiziletin is-qu­jat­tardy meılinshe ońtaı­landyra túsý kóz­del­gen. Ári shamadan tys eseptilikti azaı­týǵa kóńil bólingen.

Ekinshiden, iske qosylǵan NQQ-da pedagogterdi materıaldyq jaǵynan qol­­­daý sharalary naqty kórinis tapqan. Aıta­lyq, elimizde pedagogterdiń jala­qysy bıylǵy jyldyń basynda 25 pa­ıyzǵa óskeni málim. Buǵan qosa aldaǵy 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap taǵy da osynshama kólemde ósedi dep kútilýde. Sonyń ishinde magıstranttarǵa 10 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde ústemeaqy tólenedi. Ǵylym kandıdattary 17 jáne ǵylym doktorlary 34 AEK kóleminde aılyq alady. NQQ-ǵa sáıkes synyp jetekshisine jáne dápter tekserýge tólenetin qosymsha aqy da eki ese­ge óskeni materıaldyq turǵydan ájep­táýir qoldaý ekeni kámil.

Sonymen birge tálimgerlik qyzmet atqar­ǵandar da qur qalmaıdy. Olar­ǵa qosymsha 17697 teńge tólenedi. Bu­ǵan qosa NQQ-da úzdik ustazdardy kóter­meleý, soǵan sáıkes olarǵa syı­aqylar berý jaǵy qarastyrylǵan. Sonymen bir mezgilde marapattaý men áleýmet­tik qoldaý sharalary belgilengen. Bul rette pedagogıkalyq sheberligi qosym­sha aqysy barlyq pedagogterge laýa­zym­dyq jalaqynyń 30 paıyzynan 50 paıyzǵa deıingi mólsherde tólenetini de «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń tıgizgen shapaǵaty dep túsingenimiz jón. Tek qosymsha aqynyń bul túri attes­tattaýdyń nátıjesi boıynsha tólene­tinin eskergen jón.

Kásiptik qyzmetin júzege asyrý ke­zinde buǵan deıin muǵalimder men peda­gogterdiń quqyqtary óz deńgeıinde qor­­­ǵal­maı qalǵan jaǵdaılary jıi kez­des­keni belgili. Mundaı jaıttar olar­dyń kásiptik qyzmetin qamtamasyz etý ke­zinde de oryn alǵany málim. Aıtalyq peda­gogterdi kásiptik qyzmetke tán emes ju­mystarǵa tartý zańdy belden ba­sý ekeni aıtpasa da túsinikti emes pe? Son­daı-aq pedagogter qyzmetine negizsiz tekserýler júrgizý isi de jalǵasyp kelgeni málim.

Jańa zańda onyń bárine tyıym salý arqyly jeke normalar qarastyrylǵan. Iаǵnı osy atal­ǵan normalar buzylǵan jaǵdaıda quqyq buzylýynyń sýbek­tisine baılanysty 20-120 AEK-ke de­ıin aıyppul salynady. Mysaly, Aq­tóbe oblysynda joǵaryda aıtylǵan jaıt­tar sheńberinde bilim salasynda sapany qamtamasyz etý departamentine «Pedagog mártebesi týraly» zań talaby buzylyp, ata-ana muǵalimniń is-áreketine zańsyz aralasyp, onyń kásibı qyz­metine kedergi keltirgeni úshin pedagog tarapynan aryz-sha­ǵym túskeni jónin­de atalǵan depar­tament basshysynyń oryn­basa­ry Ja­nar Muhambetalına ha­barlady. So­ǵan sáıkes departament tara­py­nan júrgizilgen tekserýler qo­ry­­tyn­dysyn­da pedagogtiń jazǵan sha­ǵymy tolyqtaı rastalyp, ata-anaǵa 30 AEK kóleminde, ıaǵnı 84 340 teńge aıyp­pul salynypty.

Tutastaı alǵanda bilim salasynda sapany qamtamasyz etý jónindegi Aq­tóbe oblystyq de­par­tamenti tarapynan pedagogterdiń quqyq­taryn qoldaý men mártebesin arttyrý jónindegi is-sharalar júıeli túrde júrgizile bas­taǵany aıqyn ańǵarylady. Bul is óz kezeginde olardyń óz isine degen qul­shynysy men ynta-yqylasyn kóterýge ári kásibı turǵydan tolyǵa túsýine al­ǵy­­shart qalamaq. Bilim berý sapasy tek osyndaı jaǵ­daıda ǵana tolyqqandy bola túsetini anyq.

Sóz joq, barshaǵa ortaq zań talap­tary men normalary eshkimge artyq­shylyq bermeıdi ári eshkimdi orynsyz kemsitpeıdi. Bul rette «Pedagog már­tebesi týraly» zańnyń pedagogterdiń ádep-normalaryn da qosa qarastyrǵany onyń taǵy bir ómirsheń ózgesheligi bol­maq. Qazirgi kezde joǵaryda aıtylǵan zań aıasynda bekitilgen normatıvtik-qu­qyqtyq qujattarǵa sáıkes eli­miz­degi bilim berý uıymdary janynan peda­go­gıkalyq ádep keńesteri qurylǵany da – qol­daýǵa ábden turarlyq is.

Jasyratyny joq, bilim men tárbıe berý isi kezinde pedagogter tarapynan da ádep nor­malarynyń buzylý derekteri kezdesip qalady. Muny aqtap alýǵa múl­dem kelmeıtin oǵash qylyq deýge áb­den bolady. Osy oraıda pedagogter óz qu­qyqtarynyń qorǵalýyn talap etip qana qoımaı, sonymen birge óz taraptarynan ádep normalarynyń saqtalýyn udaıy nazarynda ustasa, moraldyq bilim bolmystary odan ári bıikteı bermek.

Túıip aıtqanda, ótken jyldyń jel­­­toqsan aıynda Parlament qabyr­ǵa­synda qabyldanǵan «Pedagog már­tebesi týra­ly» zańnyń aıasy óte keń eke­nin aıta ketkenimiz jón. Ony jer­gi­likti atqarýshy bılik pen quqyq qor­ǵaý or­gandarynyń jáne bilim berý uıym­­da­rynyń ókilderi qoıan-qoltyq óz­ara bir­lese otyryp jú­zege asyratyn bolsa, zańnyń oryndalýy da soǵurlym nátı­jeli bolary talassyz.

AQTО́BE