Zeınetaqy jınaǵyn paıdalaný tetigi túsinikti bolýy kerek

Birinshi kezekte salymshylardyń múddesi qorǵalady

Plenarlyq otyrysta Eýra­­zııalyq eko­nomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń eńbek­shi­lerin zeınetaqymen qamsyz­dan­dyrý týraly kelisimdi qarap, ony ratıfıkasııalaýdy maquldady. Kelisimge 2019 jylǵy 20 jeltoq­sanda qol qoıylǵan. Qujat – Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq tý­raly shart sheńberinde EAEO-ǵa qatysýshy elderdiń yntymaq­tastyǵyn tereńdetýdiń nátıjesi.

Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov óz sózinde máseleniń anyq-qanyǵyn tú­sin­dirdi. Onyń aıtýynsha, EAEO azamat­taryn bas­qa múshe memleketterde zeı­net­aqymen qam­syzdandyrý máse­le­­sin quqyqtyq retteý jumys kúshi­niń qozǵalýy jolyndaǵy qazirgi kedergini joıýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq eńbek qyzmetin zańdastyrýdy qosymsha yntalandyrady.

Kelisim kúshine engennen keıin EAEO-ǵa múshe memleketterdiń aza­mattary eńbek qyzmetin júzege asyrǵan mem­le­kettiń aza­mat­tary sııaqty zeınetaqymen qam­syz­­dan­dyrylýǵa quqyly bolady. B.Nurymbetovtiń aıtýyn­sha, EAEO-ǵa qaty­sýshy árbir el eń­bekkerine óz aýmaǵynda jınaq­talǵan jumys ótili úshin zeınet­aqy tóleıdi. Zeınetaqyny EAEO-nyń basqa elinde tura­tynyna qaramastan, eńbek etýshi aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrǵan EAEO-ǵa múshe memleket tóleıdi.

Biryńǵaı jınaqtaýshy zeı­net­aqy qory Qazaqstanda kelisimdi iske asyrý bo­ıynsha quzyretti organ bolyp belgi­lendi. Zeınetaqy tólemderin taǵaıyndaý boıynsha barlyq suraq jóninde Qa­zaq­stan jáne EAEO-ǵa múshe basqa memle­ketterdiń azamattary BJZQ-ǵa tikeleı júginedi.

EAEO-nyń basqa memle­ket­teriniń eńbekshileriniń keli­simi boıynsha Qazaq­standa jı­naq­taýshy zeınetaqy júıesinen tólenetin zeınetaqy tólemderi júzege asyrylady. О́ıtkeni olar Qazaq­stan­da turaqty turatyn azamattarmen já­ne sheteldiktermen teń jaǵdaıda Ulttyq zeınetaqy zańnamasynda belgilengen tártippen jáne sharttarda BJZQ-ǵa mindetti zeınetaqy jarnasyn aýdarady.

Otyrys barysynda Máji­lis Tór­aǵasy qoǵamda qyzý tal­qy­lanǵan ze­ınet­aqy jınaqtarynyń bir bóligin paıda­la­nýǵa múmkindik berýge baǵyttalǵan nor­malar týraly aıttty. Nurlan Nyǵ­­matýlın atalǵan zań jobasynyń qabyl­danýymen osy máseleni sheshý boıynsha zańnamalyq baza qurylatynyn atap ótti.

– 2021 jyldyń basynan bas­tap zeı­­netaqy qorynyń salymshylary óz jı­naqtarynyń bir bóligin turǵyn úı satyp alýǵa, emdelýge nemese qarjy kompa­nııalarynyń basqarýyna berý úshin paıdalana alady, – dedi Májilis Spıkeri.

Osy normany talqylaý kezin­de de­pý­tattar zań jobasynda kóz­delgen zeınet­aqy jınaq­ta­rynyń «jetkiliktilik shegin» bel­gileý ádistemesine qatysty má­se­leni kóterdi. Eńbek jáne ha­lyqty áleý­­­mettik qorǵaý mınıstr­ligi­niń ókil­­­deri túsindirgendeı, zeı­netaqy jınaq­­­tarynyń «jet­kilik­tilik shegin» aı­qyn­­daý ádis­temesin Úkimet anyqtaıdy. «Jet­kilik­tilik shegin» belgileýdiń basty maq­saty – azamattardy zeı­netkerlik jas­qa tolǵan kezde bolashaqta laıyqty zeı­net­aqymen qamtamasyz etý múmkindigi.

Sonymen qatar Májilis Spı­keri zeı­netaqy jınaqtaryn paı­dalaný tetigi qoljetimdi ári túsi­nikti bolýy tıis eke­nin atap ótip, aldaǵy ýaqytta memle­kettik or­gan­dar osy talaptar júzege asy­rý­dyń naqty tetikterin qa­lyp­­tas­­tyrýy qajet ekenin jetkizdi.

Jalpy otyrysta «Qazaq­stan Res­pýb­­­lıkasynyń keı­bir zańnamalyq akti­lerine ekono­mıkalyq ósýdi qalpyna kel­tirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań joba­sy birinshi oqylymda qaraldy. Osy má­sele boıynsha Ulttyq ekonomıka mı­nıstri Rýslan Dálenov baıandama jasady.

– Investısııa týraly kelisim dep ata­latyn jańa qural engi­zil­mek. Mem­­le­ket-jekeshelik árip­testigi tetik­terin jetildirý jáne rásimderi ońtaı­lan­dy­rylady. Bıznes sýbektilerine qolaı­ly jaǵ­daı jasaý úshin «Biryń­ǵaı tereze» qa­ǵı­daty boıynsha «Bızneske arnalǵan úkimet» veb-portalyn jáne bız­nes árip­testerdiń Tizilimin engizý jónin­degi tıisti fýnksııalardy bekitý jos­par­lan­ǵan. Tamaq jáne jeńil ónerkásip salalarynda jańadan qurylatyn obektiler úshin ınvestısııalar shegin 2 esege deıin tómendetý qarastyrylǵan. Sáıkestikti baǵalaý salasyndaǵy akkre­dıt­teý bo­ıynsha túzetýler usyny­lady. Bul rette akkredıtteý jónindegi or­ganǵa akkredıtteý shemalaryn, tizi­lim­derdi reglamentteý jónindegi quzy­retter bekitiledi, – dedi R.Dálenov.

Budan bólek, mınıstr IT salasyndaǵy eksportty damytý maqsatynda shyǵyn­dardyń bir bóligin óteý úshin aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar  sala­syn­daǵy ónimder tizbesin keńeıtý usy­­ny­­latynyn jetkizdi. Sonymen qa­tar zań­­na­malyq deńgeıde jasandy ın­tel­lek­tiniń ulttyq platformasyn qalyp­­tas­tyrýǵa jaǵdaı jasaıtyn túze­týler bekitilmek.

– Avtomobıl kóligi salasynda zııat­­kerlik kólik júıesin damytý, tasy­maldaý­shylar úshin ruqsat blankilerin berý prose­­sin avtomattandyrý, elder ara­­syn­daǵy qatynastar tranzı­tin monı­to­rıngteý úshin aqparat­tyq baza qurý boıyn­sha túze­týler usynylady. Bul kólik qujat­taryn basqarýdyń biryń­ǵaı júıe­sin engizýge múmkindik beredi. Sondaı-aq zań jobasynda derbes de­rek­terdi jınaýmen, óńdeýmen jáne qor­ǵaýmen baılanysty túzetý engizilmek. Aqsha-kredıt saıasatyn jetildirýge baǵyttalǵan birqatar túzetý bar. Zańnama normalaryn birizdendirý úshin qaıta qarjylandyrý mólsherlemesiniń ornyna bazalyq mólsherleme aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi quraly retinde eseptelmek. Qar­jy naryǵynyń turaqtylyǵy bo­ıyn­sha, sındıkattalǵan qaryz berý tetigin jetildirýge baǵyt­talǵan túzetý jasaý josparda bar», dedi vedmostvo basshysy.

R.Dálenovtiń sózine súıensek, bul birneshe banktiń, halyqaralyq qarjy uıymdarynyń bir shart sheńberinde qaryz alýshyǵa kredıt berýge múmkindik ja­saıdy. Beı­­rezıdent bankterdiń, saq­­tan­­dyrý (qaıta saqtandyrý) uıym­­da­­ry­nyń fılıaldaryna qarjy uıym­­daryna uqsas talap qoıy­lady.

– Mıkroqarjy uıymdarynyń qyz­meti qarjy uıymdaryna teńesti­riledi. Bul qarjy qyzmet­teriniń adal báse­­keles­tigin qol­daýdy jáne tutyný­shy­lar­dyń quqyq­taryn qorǵaýdy qamta­masyz etedi. Áleýmettik saıasat bo-ıynsha, azamat­tardyń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin turǵyn úı jaǵdaılaryn jaq­sartý, emdelý aqysyn tóleý nemese jeke qarjy kompanııalarynyń bas­qarýyna berý maqsatynda paıdalaný úshin túzetýler kózdelgen. Joǵary bilim­ge qoljetimdilikti keńeıtý úshin memle­kettik bilim berý kredıti boıynsha túze­tý en­gizilmek. Kópbalaly jáne az qam­tylǵan, tolyq emes jáne múge­dekter tárbıelenetin otbasy­lar­daǵy balalardy qoldaýdy qamtamasyz etý maqsatynda bilim berý granty boıynsha kvotalar keńeıtiledi.

Jobalyq basqarý boıynsha, mem­le­kettik josparlaý júıesiniń tıimdiligin art­tyrý úshin qoıylǵan maqsattar men min­­det­terdi sheshý baǵytynda mem­le­kettik organdardyń ishki rásimderin jeńildetýge, aqparat­tyq júıelerdi da­my­týǵa, jobalyq basqarý qaǵı­dattaryn qalyp­tastyrýǵa baǵyt­talǵan túzetýler usynylady, – dedi mınıstr.

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti má­seleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy­nyń negizgi erejeleri tanys­tyryldy.

Esterińizge sala keteıik, Mem­leket bas­shy­synyń Qazaq­stan halqyna Jol­daý­ynda belgi­len­gen tapsyrmasyn oryndaý sheń­berinde kvazımemlekettik sektor­da qoǵamdyq keńesterdi, olardyń ókilet­tik­teri men sandyq quramyn qurý boıynsha zań jobasyna tıisti túzetýler ázirlendi.

Jalpy otyrysta Palata bir­qatar jańa zań jobalaryn ju­mysqa aldy. Olar «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úki­meti tý­raly» Kons­tıtýsııalyq zańynyń jo­basy jáne Memleket basshy­sy­nyń Qazaqstan halqyna Jol­daýynyń jekelegen erejelerin iske asyrý máselelerine qatysty zań jobasy bar. Sondaı-aq jol jú­risi máseleleri  men «Astyq týraly» zań jobalaryn da jumysqa aldy.

Májiliske kelgen jańa zań jo­bala­ry­nyń ishinde ratıfı­ka­sııalyq zań jobalary bar. Atap aıtqanda, olar: EAEO týraly shartqa ózgerister engizý (Eýrazııalyq ekonomı­kalyq odaqtyń ortaq elektr energe­tı­kalyq naryǵyn qalyptastyrý bóliginde) jáne EAEO týraly shartqa Armenııanyń qosylýyna baılanysty ózgerister engizý týraly hattamalardy ratıfıkasııa­laý týraly zań jobalary.

Gaz qymbat

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna de­pýtattyq saýaldar joldady. Nur Otan par­tııasy fraksııasynyń músheleri Káribaı Mu­syrman men Darhan Myńbaı Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵ­janovqa joldaǵan depýtattyq saýalda otandyq mýltfılmderdiń sapasyz­dyǵyn synǵa aldy.

Onyń aıtýynsha, elimizdiń telearnalarynan kórsetiletin, basqa tilderden qazaq tiline aýdarylǵan kóptegen mýlt­fılm­niń sapasy da syn kótermeıdi. Olardyń aýdar­malary men dybystalýy bala sanasy men talǵamyna saı kele bermeıdi.

– Mádenıet jáne sport mınıstr­liginiń bergen málimetine súıensek, anımasııalyq fılm­derdiń negizgi óndirýshisi Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» aksıo­nerlik qoǵamy bazasynda qurylǵan «Anı­masııalyq kı­no» shyǵarmashylyq-óndiristik birlestigi keıingi 3 jyl ishinde jalpy somasy 610 mıllıon teńgeni quraǵan memlekettik tapsyrys boıynsha nebári 6 mýlt­fılm shyǵarǵan, – dedi Káribaı Musyrman.

Májilis depýtatynyń sózine qara­­ǵanda, Mádenıet jáne sport mınıstr­ligine aldaǵy jyly ulttyq fılmder shyǵarý úshin respýblıkalyq bıýd­jet­ten 1 mıllıard 159 mıllıon tenge bó­linip otyr. Osy qarjynyń eleýli bóli­gin anımasııalyq fılmderdi shyǵa­rýǵa jumsaý kerek. Depýtat osyǵan baı­lanys­ty Úkimet basshysy oryn­ba­sary­nyń qaraýyna birneshe usynys jasady.

«Halyq kommýnısteri» frak­­sııa­synyń depýtattary «Sary­arqa» gaz qu­byryna qosy­latyn turǵyndar shyǵy­nyn sýbsıdııa­laýdy usyndy. Úkimet bas­­shy­sy Asqar Mamınniń atyna jol­dan­ǵan depýtattyq saýaldy Jam­byl Ahmet­bekov oqyp berdi.

– Qazaqstannyń kommýnıstik halyq partııasynyń qoǵamdyq qabyldaýyna Nur-Sultan, Qara­ǵandy, Temirtaý, Jezqazǵan qalalarynyń turǵyndar gazdy úıge kirgizý shyǵyndaryny joǵa­ry ekenine jáne gaz baǵasynyń ózi qym­bat­tyǵyna shaǵymdanady. Res­pýb­lıkada halyqqa arnalǵan taýarlyq gaz­dyń baǵa­sy QQS-ty qospaǵanda 1 tekshe metri úshin óńirlerge baılanysty 7 269-dan 30 600 teńgege deıin aıqyn­dal­ǵan. Bul rette eń joǵary tarıf Nur-Sul­tan qa­la­synda bekitilgen, – dedi J.Ahmet­bekov.

Depýtat keltirgen derekterge qara­ǵan­da, qazandyq qunyn qosa alǵanda bir úıdi gazǵa qosý boıynsha qurylys-mon­tajdaý jumystarynyń ortasha quny 350 myń teńgeni quraıdy. Al bul áleýmettik az qamtylǵan azamattar úshin óte qymbat ekeni sózsiz.

– Qazaqstanyń gaz tartylǵan orta­lyq jáne soltústik oblys­tarynda qys­taǵy ortasha temperatýra óte tómen eken­digin eskere otyryp, «Saryarqa» gaz qu­by­ryna qosylatyn barlyq 171 eldi meken úshin jylý maýsymynda taýar­lyq gaz qunyn jáne halyqtyń az qam­tyl­ǵan tobyna gaz taratý jelile­rine qosy­lý shyǵyndaryn sýbsıdııa­laý baǵ­darla­ma­syn ázirleýdi jáne qabyldaýdy tapsy­r­ýyńyzdy ótinemiz, – dedi Májilis depýtaty.

Kásipkerlerge qoldaý kórsetilse...

Úkimet basshysyna jolda­ǵan saýalynda «Aq jol» demo­kratııalyq partııasy fraksııa­synyń depýtattary pan­de­mııadan zardap shekken shaǵyn jáne orta bıznesti 6 paıyzben qaıta qarjy­landyrýdy talap etti.

Májilis depýtatynyń deregine saı, pandemııadan jáne onymen baılanysty sharalardan 1 mıl­lıonnan astam kásipker zardap shekken. Bul elimizde tirkelgen bıznes sýbektileriniń úshten ekisin quraıdy. Tótenshe jaǵdaıǵa jáne lokdaýn shekteýlerine baılanysty 430 myńnan astam kásip­ker jumysyn toqtatyp, onyń ba­sym bóligi áli kúnge deıin qyz­metin jandandyrǵan joq.

Biraq Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes elimizdiń barlyq óńirlerindegi shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­tileriniń kredıtterin qaıta qarjy­landyrý júrgizilmeı otyr. Osyǵan baılanysty depýtattar zardap shekken barlyq shaǵyn jáne orta bıznestiń kredıtterin 6 paıyz­ben qaıta qarshylandyrýdy shu­­ǵyl, kidirtpesten bastaýdy su­rady. Son­daı-aq Prezıdent tapsyr­masyn oryn­damaǵan laýazymdy tulǵalardy anyqtap, jaýap­kershilikke tartýdy talap etti.

Budan bólek, R.Kım, K.Absa­tırov, A.Qo­jahmetov, A.Qońyrov, M.Te­mir­janov depýtattyq saýal joldady.