Qazaqstan eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy (EQT) engizýdi elektr stansııalaryn jalpy rekonstrýksııalaýmen baılanystyrýy múmkin, dep habarlaıdy Egemen.kz.
WECOOP-tiń qorshaǵan ortany qorǵaý jáne EO-nyń ekologııalyq zańnamasy jónindegi negizgi sarapshysy Vladıslav Bızek Nur-Sultan qalasynda sársenbi kúni "Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵy" KEAQ (HJTIJO) alańynda uıymdastyrylǵan "Jasyl" ekonomıka jáne EQT qaǵıdattaryna kóshý máseleleri jónindegi II Halyqaralyq konferensııada sóılegen sózinde osyndaı usynys jasady.
Is-shara Qazaqstan men Reseıdiń XVII aımaqaralyq yntymaqtastyq forýmy aıasynda onlaın jáne oflaın formatta ótip jatyr.
V.Bızektiń aıtýynsha, onyń usynysy - EQT engizý jáne lastaýshy zattar shyǵaryndylaryn azaıtý úshin elektr stansııalaryn qaıta qurý arqyly qol jetkizgen jáne jalpy energııa tıimdiligin arttyrǵan EO-ǵa múshe keıbir elderdiń tájirıbesine negizdelgen. Tómen kómirtekti jáne jańartylatyn energetıkaǵa qaıta baǵdarlaý boıynsha álemde atap ótiletin úrdiske qaramastan, Eýropa elderinde kómirmen jumys isteıtin iri jylý stansııalary áli de jumys isteıdi.
Energetıkalyq teńgerim qurylymyndaǵy kómir úlesi boıynsha top-5 elge Germanııa, Polsha, Chehııa, Nıderlandy, Ulybrıtanııa kiredi. Eýropanyń eń iri kómir generasııalarynyń qataryna Polshadaǵy Belhatov (5102 MVt) pen Kozelnıse (4016 MVt), sondaı-aq Germanııadaǵy Noırat (4200 MVt), Nıderaýsem (3400 MVt) jáne Iаnshvalde (3000 MVt) kiredi. Olardyń barlyǵy eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy paıdalanýdyń arqasynda ekologııalyq kórsetkishterdiń aıtarlyqtaı jaqsarýyna qol jetkizdi jáne búginde ekologııalyq taza gazben jáne jańartylatyn energııa kózderimen jumys isteıtin "uqsas" energııa obektilerimen tabysty básekelesýde.
Osylaısha, EQT men qaıta qurýdyń arqasynda EO-da shań shyǵaryndylary 84%-ǵa, kúkirt dıoksıdi - 86%-ǵa, azot oksıdi-57%-ǵa, kómirtegi dıoksıdishamamen 31%-ǵa azaıdy. V. Bızek habarlaǵandaı, Germanııada jańadan salynǵan kómir elektr stansııalary – belgilengen qýattylyǵy 750 MVt jáne ınvestısııasy 1,4 mlrd evro (2013 jyly) Lıýnen, sondaı-aq belgilengen qýattylyǵy 1,1 GVt, taza PÁK 45% astam jáne ınvestısııasy 1,5 mlrd evro (2020 jyly) Datteln 4– EQT talaptaryna tolyq saı keledi.
V.Bızek sonymen qatar Chehııany mysal retinde aıtyp ótti, munda 1993-1998 jyldar ishinde EQT engizýdiń jáne energııa obektilerin jańǵyrtýdyń birinshi kezeńin júrgizý nátıjesinde SO2 men shań shyǵaryndylarynyń 90%-ǵa, NOx-50%-ǵa tómendegeni tirkelgen. Investısııanyń jalpy kólemi 3,63 mıllıard dollardy qurady, qabyldanǵan sharalardyń áseri barlyq kútken nátıjeden asyp tústi. Eldegi eń iri ınvestısııalyq jobalar 2012 jyly quny 1 mlrd eýro bolatyn Týshımısa II elektr stansııasyn (4 x 200 MVt) jańǵyrtýdy aıaqtaý jáne 2017 jyly qýattylyǵy 660 MVt jáne quny 1,4 mlrd eýro bolatyn Ledvıse elektr stansııasynyń jańa synı blogyn iske qosý boldy.
Qazaqstanda asa iri energııa obektilerinde EQT engizý qaıta qurý jáne jańǵyrtý baǵdarlamasynyń bir bóligi bola alady dep esepteıdi sarapshy.
Búgingi tańda elimizde kóptegen iri ónerkásiptik kompanııalar osy maqsattarǵa aıtarlyqtaı aqsha qarajatyn ınvestısııalaı otyryp, eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizý jáne óz óndiristerin jańǵyrtý jónindegi baǵdarlamalardy iske asyrýda. "QazMunaıGaz" UK AQ tehnıkalyq damý basqarmasynyń bastyǵy Dmıtrıı Makeevtyń aıtýynsha, mysaly, Atyraý MО́Z-de (Atyraý oblysyndaǵy AMО́Z) jáne Shymkent MО́Z-de (Túrkistan oblysy) eń zamanaýı katalıtıkalyq krekıng keshenderi salyndy, olardy jobalaý kezinde basynan bastap qorshaǵan ortaǵa teris áserdi barynsha azaıtýǵa múmkindik beretin barlyq qajetti OQT salyndy.
Atap aıtqanda, bul keshenderde álemdegi eń jaqsy katalıtıkalyq krekıng gazdaryn tazartý júıeleri engizilgen (BELCO). Sonymen qatar, keıbir qoldanystaǵy qondyrǵylarda aıtarlyqtaı ınvestısııalardy qajet etpeıtin, biraq qajetsiz shyǵaryndylar sanyn edáýir azaıtýǵa múmkindik beretin EQT engizý josparlanýda. Mundaı "shaǵyn" EQT engizý MО́Z-de únemi júrgizilip turady jáne qoldanystaǵy tıimdilikti arttyrý baǵdarlamalarynda qarastyrylǵan dedi ol.
Sondaı-aq Atyraý oblysyndaǵy ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý maqsatynda memlekettik basqarý organdarynyń talaby boıynsha AMО́Z-de 2019 jyly "Tazalyq" tabıǵatty qorǵaý is-sharalarynyń jobasy qabyldandy. Ol úsh kishi jobany qamtıdy: mehanıkalyq tazartý qurylystaryn qaıta jańartý (MTQ), bıologııalyq tazartý qurylystaryn qaıta jańartý jáne sońyna deıin tazartý blogyn (BTQ) salý jáne býlaný alańdary men kanaldy qaıta óńdeý (BA).
"MО́Z-de engizilgen eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardyń bolýyna júrgizilgen sapaly taldaý is júzinde barlyq jaǵdaılarda qoldanystaǵy tehnologııalyq qondyrǵylarda, olar qoldanylatyn jerlerde EQT-ǵa sáıkes ekenin kórsetti. EQT-nyń kópshiligine sáıkestik sońǵy ýaqytta Qazaqstan Respýblıkasynyń MО́Z-inde júrgizilgen jańǵyrtýlardyń nátıjesi bolyp tabylady", dep atap ótti D.Makeev.
"2018 jyly atmosferaǵa shyǵaryndylardyń jalpy kólemi (qazaqstandyq MО́Z–derdi aýqymdy jańǵyrtý aıaqtalǵan sátte-red.) 4227 myń tonnany qurady, bul rette munaı óńdeý kásiporyndarynyń úlesine atmosferaǵa barlyq shyǵaryndylardyń tek 1,3%-y ǵana keldi, bul sala kásiporyndarynyń qorshaǵan ortaǵa áseriniń salystyrmaly túrde tómen deńgeıin kórsetedi". Sonymen qatar, "Qazmyrysh" JShS bas ekology Qaztaı Takeev habarlaǵandaı, ekologııalyq kórsetkishterdi jaqsartý boıynsha osyndaı is-sharalar "Qazmyrysh" kásiporyndarynda da tirkelgen.
Munda uıymdastyrylmaǵan shyǵaryndylardy úzdiksiz baqylaý eń yqtımal gaz bólinetin jerlerde ónerkásiptik alańda ornalasqan kúkirt dıoksıdine gaz taldaǵyshtar arqyly júzege asyrylady. О́skemen shekarasynda "Qazmyrysh" JShS qoldaýymen óńirlik avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesi jumys isteıdi, onyń derekteri jalpyǵa birdeı qoljetimdi. Aǵyndy sýlardy tazartý úshin dástúrli ákten basqa ártúrli markadaǵy flokýlıanttar: Zetag, Magnafloc, Flopam, UG (Reseı, Fransııa), tabıǵı jergilikti sorbentter, sondaı-aq sýdy tazaratyn jańa qural – "Kvant Mıneral" JShQ GLINT sıntezdelgen belsendirilgen alıýmınosılıkatty sorbenti qoldanylady (Reseı).
Burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń aýmaǵynda quramynda kúshala bar ónerkásiptik qaldyqtarǵa arnalǵan jańa polıgon salyndy. Ýchaske eldi mekender men sý aıdyndarynan qashyq ornalasqan, polıgonnyń kartalary kóp qabatty súzgige qarsy ekranmen jabdyqtalǵan jáne ekologııalyq talaptarǵa tolyq sáıkes keledi.
Munyń bári, sarapshy aıtyp ótkendeı, EQT qaǵıdalaryna sáıkes keledi jáne halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa yqpal etedi.