Joldaýdy iske asyrýǵa baǵyttalǵan zań jobalary

 

Jaýapty hatshy ınstıtýty joıylady

Úkimeti týraly zań jobasynyń ne­gizgi maqsaty – memlekettik qyzmet jáne memlekettik basqarý salasyndaǵy zań­namany odan ári jetildirý.  Zań jobasynda jaýapty hatshylar ınstıtýty joıylady. Jaýapty hatshylar ınstıtýty joıylǵan kezde olardyń mindetteri mınıstrlikter apparattarynyń basshylaryna júkteledi. Zań jobalaryn depýtattarǵa Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy Anar Jaıylǵanova tanystyrdy.

«Joldaýda Memleket basshysy mınıstrlikter apparattarynyń basshylaryna mindetterin júkteı otyryp, ja­ýapty hatshylar ınstıtýtyn joıýǵa naqty tapsyrma berdi. Osy tapsyrmany iske asyrý maqsatynda apparat basshysy men mınıstr arasyndaǵy laýazymdyq ókilet­tikter men jaýapkershiliktiń arajigin ajyratý boıynsha tıisti zańnamalyq túze­týler engiziledi. Budan basqa, apparat basshysynyń mártebesi men ókilettikterin retteıtin normalardy qaıta qaraý, sondaı-aq onyń tikeleı memlekettik organ basshysyna baǵynýyn belgileý usynylady», dedi A.Jaıylǵanova.

Sondaı-aq zań jobasynda suıytylǵan munaı gazy saýda-sattyǵynyń kólemin kezeń-kezeńimen ulǵaıtý qarastyrylǵan. Energetıka mınıstrligi koronavırýs pandemııasynyń saldarynan týyndaǵan jaǵdaıdy eskerip, suıytylǵan munaı gazyn satýdy 2021 jylǵy 1 qańtarǵa deıin elektrondy saýda alańdaryna aýystyrýdy kózdep otyr. 

A.Jaıylǵanovanyń aıtýynsha, usy­nyl­ǵan túzetýlerde suıytylǵan gazdy osy saýda alańdary arqyly ótkizýge tolyq shyǵý merzimin qoldanystaǵy zań­namada kózdelgen 2020 jyldyń ornyna 2023 jyl­dyń sońyna deıin uzartý boljanyp otyr. Sebebi naryqtyq baǵalar bo­ıyn­sha saý­da-sattyqqa birden kóshý túpki tu­ty­nýshylar úshin suıytylǵan gaz ba­ǵa­synyń aıtarlyqtaı ósýine ákelýi múm­kin.

Sonymen qatar zań jobasynda ká­me­letke tolmaǵandarǵa qatysty seksýal­dyq sıpattaǵy qylmystar úshin jazany qatań­datý, olardy qaýipsizdigi barynsha joǵa­ry mekemelerde ustaýdy, taǵaıyn­dal­ǵan merzimdi keshirim jasaý jáne mer­zi­minen buryn bosatý quqyǵynsyz óteý qarastyrylǵan.

«Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty sek­sýaldyq sıpattaǵy qylmystar úshin jaz­any qatańdatý qarastyrylǵan. Osy tarmaq boıynsha Qylmystyq jáne Qyl­mys­tyq-prosestik kodeksterge, «Bas bos­tandyǵynan aıyrý oryndarynan bo­satylǵan adamdardy ákimshilik qadaǵalaý týraly» zańyna zańnamalyq túzetýlerdiń kesheni ázirlendi.

Túzetýler kelesi tapsyrmalardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Kámeletke tol­ma­­­ǵan­­darǵa qatysty seksýaldyq sı­pat­­taǵy qylmystar úshin jazany qatań­datý, pe­do­fılderdi qylmystyq-atqarý júıe­­si­niń qaýipsizdigi barynsha joǵary me­ke­­­me­lerinde ustaýdy belgileý, olarǵa ra­qym­­shylyq jasaýdy jáne merzi­minen buryn bosatýdy boldyrmaýǵa baǵyt­talady.

Ázirlengen túzetýler mynadaı erejelerden turady. Birinshiden, kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq qylmystardy jasaǵandarǵa sanksııalar kú­sheıtildi. Ekinshiden, kámeletke tolma­ǵandarǵa jynystyq qysym kórsetýge jatatyn qylmystardyń sheńberi keńeıtildi», dedi A.Jaıylǵanova.

Sonymen qatar kámeletke tolma­ǵan­darǵa jynystyq qysym kórsetkenderge balalarmen jumys isteýge, pedogogıkalyq qyzmet atqarýǵa ómir boıyna tyıym salynbaq.

«Úshinshiden, kámeletke tolmaǵan jasta qylmys jasaǵan adamdardy qospaǵanda, kámeletke tolmaǵandardyń jynystyq tıispeýshiligine qarsy qylmystar úshin bas bostandyǵynan aıyrýǵa sottalǵan adamdardy merzimin qylmystyq-atqarý júıesiniń qaýipsizdigi ortasha qaýipsiz mekemelerinde óteýdi taǵaıyndaýǵa tikeleı tyıym salyndy jáne qylmystar sýbektileriniń bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn qaýipsizdigi barynsha joǵary mekemelerde óteýdi taǵaıyndaý týraly talap kózdelgen.

Tórtinshiden, kámeletke tolma­ǵan­dardyń jynystyq tıispeýshiligine qarsy qylmystyq týraly ister boıynsha qylmystyq quqyqbuzýshylyq úshin kózdelgen jazadan góri neǵurlym jeńil jaza taǵaıyndaýǵa, jazanyń ótelmegen bóligin qysqartýǵa, raqymshylyq jasaý týraly aktini qoldanýǵa tyıym salyndy.

Besinshiden, sottyń medısınalyq sıpattaǵy májbúrleý sharalaryn aıqyn­daý kezinde hımııalyq kastrasııalaýmen qa­tar seksýaldyq zorlyq-zombylyqqa beıim­dilikti jáne seksýaldyq unatýdyń buzý­shy­lyqtaryn emdeýdi taǵaıyndaý quqyǵy kózdelgen. Túzetý pedofılderge qa­tysty tán jáne psıhıka turǵysynan medısınalyq yqpal etýdiń keshendi tásilderiniń múmkindikterin qam­tamasyz etýge baǵyttalǵan.

Qylmystyq-prosestik kodeksten al­qa­bılerdiń qatysýymen ótetin sottyń quzy­re­tinen kámeletke tolmaǵandardyń jy­­nystyq tıispeýshiligine qarsy asa aýyr qyl­mystar týraly isterdi qaraý alyp tas­taldy.

Túzetý alqabılerdiń emosııalyq fak­torǵa ne­gizdelgen sheshim shyǵara­ty­nyna baı­lanysty balalarǵa qatysty asa aýyr qylmys jasaǵan adamdarǵa jaýap­kershilikti negizsiz jeńilde­týge múm­kindik beretin sot praktı­ka­synyń prese­dent­terin boldyrmaýǵa baǵyt­talǵan», dep túsindirdi A.Jaıylǵanova.

Budan bólek, zań jobasynda sybaılas jemqorlyq qylmystaryna jol bergen adamdarǵa qatysty kvazımemlekettik sektorda jumys isteýine ómir boıy tyıym salýdy engizý jáne qos azamattyǵy bar memlekettik qyzmetshilerdi nemese kvazımemlekettik uıymdardyń basshylaryn jumystan shyǵarý qarastyrylǵan.

 

Týrızmdi damytý múmkindigi

Jalpy otyrysta týrıstik qyzmet máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy. Atalǵan másele jóninde Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova baıandama jasady. Vedmostvo basshysynyń aıtýynsha, zań jobasy eldiń qabyldanǵan strategııalyq qujattaryna sáıkes týrıstik salany memlekettik retteýdi jetildirýge, sondaı-aq uzaq merzimdi kezeńge arnalǵan Qazaqstannyń ekonomıkalyq damý basym­dyqtarynyń biri retinde týrızm salasyn damytý úshin qajetti quqyqtyq baza qurýǵa baǵyttalǵan.

«Memlekettik retteý, ataýly memle­kettik qoldaýdy júzege asyrý turǵysynan mańyzdy máselelerdiń  biri – týrıstik qyzmettiń qazirgi túrleri men baǵyttaryn naqty jikteý joq. Osyǵan baılanys­ty týrıstik klasterlerdi damytýdyń stra­tegııalyq josparlaryn, sondaı-aq týrıstik qyzmettiń jekelegen baǵyttaryn iske asyrý maqsatynda zań jobasynda týrızm­di jikteý kózdelgen.

Basym týrıstik aýmaq uǵymyn engizý – zań  jobasynyń negizgi novellasy. Ony qu­rý maqsaty – sınergetıkalyq áser esebinen týrıstik naryqta aýmaqtyń básekege qabiletin, týrıstik klasterge kire­tin týrıstik uıymdar jumysynyń tıim­­di­ligin arttyrý, resýrstardy (mate­rıal­­dyq, zııatkerlik) týrızmdi damytýdyń ne­ǵurlym perspektıvaly núktelerine shoǵyrlandyrý.

Basym týrıstik aýmaq – týrıstik salaǵa ınvestısııalar men halyqaralyq standarttardy engizýdi kózdeıtin is-sharalar kesheni. Aýmaqty (geografııalyq shekaralardy) Úkimet aıqyndaıdy.

Zań jobasynda bul artyqshylyqtar qoldanystaǵy zańnamada belgilengen 2 mln aılyq eseptik kórsetkishke qarsy eń tómengi ınvestısııalyq shegi bar 200 myń aılyq eseptik kórsetkishti qurǵan basym týrıstik aýmaqtardy iske asyrý úshin usynylady», dedi mınıstr.

Sonymen qatar zań jobasynda týrızm salasyndaǵy sýbektilerdiń tizbesi keńeıtilmek. Soǵan sáıkes týrıstik qyzmet sýbektileriniń negizgi erekshelikteri men sıpattamalary, olardyń týrıstik qyzmetterdi kórsetýge jáne týrıstik ónimderdi qalyptastyrýǵa qatysýy aıqyndalady. Zań jobasynda týrıstik operator men týrıstik agent, sondaı-aq gıd, ekskýrsovod, týrızm nusqaýshylary ter­mınderine anyqtama berilgen. Budan bólek Týrızm salasyndaǵy ulttyq kompa­nııanyń fýnksııalary bekitilmek.

«Ulttyq kompanııanyń mártebesin, qyzmetiniń baǵyttary men ókilettikterin zańnamalyq deńgeıde belgileý oryndy bolyp tabylady jáne onyń tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etedi.

Azamattardyń quqyqtaryna kepildik berý júıesiniń tetigi jáne zańnamany buzǵany úshin jaýapkershilik jóninde. Shyǵý týrızminde týrısterdi qorǵaý deńgeıin arttyrý boıynsha sharalar keshenin qabyldaý, týroperatorlar uıymdastyrǵan shyǵý týrızmi sheńberinde Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna týrıstik kod berý tetigin engizý, sondaı-aq kepildik berý somalaryn jınaý jáne qaıtarý tártibin reglamentteý engizý jos­parlanyp otyr.

Oljalyq ań aýlaýdy damytý, fer­mer­lik ańshylyq sharýashylyǵynyń kásip­ker­ligin qoldaý qarastyrylǵan. Álemdik tájirıbe kári janýarlardy joıýdyń ǵy­lymı negizdelgen lımıti popýlıasııaǵa dep­ressııalyq áser etpeıtinin, al keıbir jaǵ­daılarda onyń ónimdiligin arttyra­tyndyǵyn dáleldedi.

Qazaqstanda kóptegen sırek kezdesetin túrler popýlıasııasynyń qazirgi jaǵdaıy turaqtandy jáne ań aýlaý maqsatynda kári daraqtar turaqty paıdalanylady.

Týrızm salasyndaǵy retteý saıasatyn jetildirý jóninde. Osy ýaqytqa deıin týroperatorlyq qyzmetke lısenzııa qyzmet baǵyttaryna qaramastan beril­di. Qyzmetti júrgizýdi ońaılatý jáne ákimshilik kedergilerdi azaıtý maqsa­tynda zań jobasymen mynadaı sharalar usy­nylady. Olar: kelý jáne ishki týrızm salasyndaǵy týroperatorlyq qyzmet­ti lısenzııalaýdy habarlama jasaý tár­tibi­ne aýystyrý, janýarlardyń ósimin molaı­tý jáne mal sharýashylyǵyn damytý maq­satynda janýarlar dúnıesin qorǵaý týraly zańnama sheńberinde ruqsat berý rásimderin ońtaılandyrý, profı­lak­tıkalyq baqylaýdy reglamentteý», dedi A.Raıymqulova.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, zań jobasynda Úkimetke, týrızm sala­syn­daǵy ýákiletti organǵa jáne ózge de mem­lekettik organdarǵa tıisti quzyret­tilikterdi bólý kózdelgen.

Zań jobasy týraly pikir bildirgen Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın týrızmdi damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý, onyń ishinde zańnamalyq deńgeıde eldiń týrıstik áleýetin ashýǵa jáne osy salany nyǵaıtýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.

«Týrızm – elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda erekshe orny bar salalardyń biri. Bizdiń elimizde týrızmdi damytýdyń múmkindigi óte zor. Eń aldymen, keń-baıtaq Qazaqstanymyzdyń tabıǵaty keremet. Biz, osy zalda otyrǵan ár depýtat óziniń týǵan jerin eske alsa, ne bolmasa astanamyzdyń, qazirgi Nur-Sultan qalasynyń tóńireginde, Býrabaıdy, ońtústik óńirdi alsaq esh­qandaı sheteldiń keregi joq. Eń aldymen, halqymyzdyń baýyrmal, qonaqjaı dástúri de erekshe. Ol da bizdiń týrızmge jol ashady. Uly dalamyzda sheteldikter qyzyǵatyn tarıhı-mádenı muralar da kóp. Sol úshin elimizde týrızmdi damytýǵa basa kóńil bólinip, naqty sharalar qolǵa alyndy. Basty maqsat – 2023 jylǵa deıin týrızm salasy ekonomıkanyń 8 paıyzyn quraýǵa tıis. Bul elimizdiń turaqty damýyn qamtamasyz etýge arnalǵan mańyzdy qadamdardyń biri. Ol búgin zań jaǵynan qoldaý taýyp otyr», dedi.

Jalpy, zań jobasy týrıstik qyzmet salasyndaǵy zańnamany jetildirý maq­satynda ázirlendi jáne basym týrıstik aýmaqtar uǵymyn bekitýdi kózdeıdi. Aýmaqtarda týrıstik qyzmet obektilerin qurý kezinde ınvestısııalyq preferensııa­lar berýdi, týroperatorlyq qyzmetti shy­ǵý, kelý jáne ishki týrızm salalaryna bólýdi qarastyrady. Sondaı-aq shyǵý týrızmi salasynda azamattardyń quqyq­tary­na kepildik berý júıesin jetildirýdi «tro­feılik ań aýlaý» uǵymyn engizý usynylǵan.

 

Qoǵamdyq keńestiń quzyreti artady

Sonymen qatar palata birinshi oqy­lym­da normashyǵarmashylyqty jetildirý máseleleri boıynsha túzetýler jáne advo­kattyq qyzmet pen zań kómegine qatysty depýtattyq zań jobalaryn maquldady.

Bul zań jobasynyń negizgi ereje­le­riniń biri – zańnama aldyndaǵy taldaý nysany retinde zań jobasynyń tujy­rym­damasy máselesin sheshý. Zań jobasyn ázirleýshi memlekettik or­gannyń konsýltatıvtik qujatty oǵan tıisti taldamalyq materıaldardy qosa bere otyryp qalyptastyrý jáne ony jurt­shylyqpen talqylaý mindeti belgi­­lenedi. Talqylaý qorytyndysy boıyn­­sha mem­lekettik organdar problemalar­dy jáne olardy sheshý joldaryn pysyq­taıdy.

Al advokattyq qyzmet pen zań kóme­gine qatysty depýtattyq zań jobalary qol­danystaǵy zańnama men quqyq qoldaný praktıkasynyń monıtorıngi, sondaı-aq depýtattardyń advokattarmen, zańgerlermen, sýdıalarmen jáne quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderimen kezdesýler kezinde kelip túsken usynystar negizinde ázirlendi.

«Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda qylmystyq, azamattyq ister jáne ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly  ister boıynsha memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetý sheńberinde advokattardy taǵaıyndaý tártibin avtomattandyrý usynylyp otyr.

Bul rette qorǵalýǵa konstıtýsııalyq quqyqtyń buzylýyna jol bermeý maq­satynda avtomattandyrýmen qatar advokattardy taǵaıyndaýdyń qoldanystaǵy tártibi saqtalady.

Jalpy otyrysta ortalyq jáne jer­gi­likti memlekettik organdar arasynda aýyz sýmen jabdyqtaýdy sýbsıdııalaý jó­nindegi ókilettikterdiń arajigin ajyratý máseleleri boıynsha depýtattyq zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.

Zań jobasynda balamasyz sýmen jabdyqtaý kózderi bolyp sanalatyn asa mańyzdy jergilikti sýmen jabdyqtaý júıeleriniń tizbesin ázirleý jáne bekitý jónindegi fýnksııalardy ýákiletti organnan jergilikti atqarýshy organdarǵa berý kózdeledi. Bul rette jańadan salynǵan jergilikti sýmen jabdyqtaý júıeleriniń tizbesine engizý rásimi jergilikti deńgeıde júrgiziletin bolady, bul óńirlerdiń aýyz sýmen jabdyqtaýǵa sýbsıdııalar alýyn jyldamdatady.

Sonymen qatar Májilis depýtattary ekinshi oqylymda birqatar ekologııalyq jáne oǵan ilespe zań jobalaryn ma­qul­dady. Ekologııa kodekstiń jobasy boıyn­sha ekinshi oqylymǵa daıyndyq barysynda jumys toby eń úzdik qoljetimdi teh­nıkalardyń neǵurlym qatań anyq­ta­malyqtaryn qabyldaý kezinde buryn berilgen keshendi ekologııalyq ruqsat­tardy qaıta qaraýdy pysyqtady. Son­daı-aq ázirleý tártibin endi ulttyq stan­darttar túrinde emes, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyn eń úzdik qoljetimdi tehnıkalar jónindegi anyqtamalyqtardy bekitýdi jáne emıssııa­lar monıtorıngtiń avtomattandyrylǵan júıesin engizý merzimderi máseleleri bo­ıynsha túzetýlerdi qarady.

Jalpy otyrysta palata depýtattary ekinshi oqylymda qaralatyndar qatarynda qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti týraly zań jobasyn maquldady. Osy zań jobasyna qatysty Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın pikir bildirdi.

 «Qoǵamdyq keńester týraly» alǵashqy zań osydan 5 jyl buryn qabyldanǵan bolatyn. Biraq qazirgi ýaqyt talabyna saı, osy zań jobasyna birqatar mańyzdy ózgerister engizilip otyr. Mysaly, endi memlekettik organdarda ǵana emes, kvazımemlekettik sektorlarda da osy qoǵamdyq keńester qurylady. Sonymen birge qoǵamdyq keńes músheleri memlekettik satyp alý jumystaryna qatysady. Osy sııaqty basqa da kóptegen kerekti túzetýler engizildi. Onyń bar­lyǵy, bılik jáne qoǵam arasyndaǵy baılanysty, dıalogty odan ári kúsheıtip, jumys sapasyn arttyrýǵa yqpal etedi dep senemiz», dedi N.Nyǵmatýlın.

Jalpy «Qoǵamdyq qyzmet týraly» zań jobasy boıynsha depýtattar qoǵamdyq keńestiń qyzmetin jergilikti deńgeıde uıymdastyrý turǵysynan qamtamasyz etý jónindegi fýnksııany ákimdikterdiń quzyretinen alyp tastaýdy jáne ony máslıhattarǵa bekitip berýdi usyndy. Osyny negizge ala otyryp, máslıhat hatshysy eńbek zańnamasyna sáıkes eńbek sharty boıynsha tartylatyn qyzmetkerdi derbes aıqyndaıdy, ol qoǵamdyq keńes hatshysynyń mindetterin atqarady.

Sondaı-aq jıyn barysynda depýtattar ózderi ázirlegen kúzet qyzmeti máseleleri týraly zań jobalaryn, adamdardy Qazaqstan sheginen tys jerge shyǵaryp jiberýge jáne bıýdjet zańnamasyn jetildirýge qatysty zań jobalaryn maquldady. Budan bólek, jalpy otyrysta palata dıplomatııalyq qyzmet týraly zań jobasyn jumysqa aldy.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary Zaǵıpa Balıeva, Azat Perýashev memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady.