Ulttyq qundylyqty ulyqtaıtyn kezeń

Jıynǵa Parlament Senatynyń depýtattarynan bólek Aqparat jáne qoǵamdyq damý, Mádenıet jáne sport, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń basshylyǵy, sondaı-aq Mámbet Qoıgeldi, Asyly Osmanova, Rahman Alshanov, Ýálıhan Qalıjanov, Anar Fazyljanova jáne basqa da qoǵam qaıratkerleri men zııaly qaýym ókilderi qatysty.

Kirispe sóz sóılegen Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń basshysy Murat Baqtııaruly dóńgelek ústeldiń basty maqsatyn túsindire kele, kóteriletin máselelerdi aıqyndap, olar boıynsha tıisti usynymdar jobasyn ázirleý, Parlamenttik tyńdaýdy ótkizýdi uıymdastyrýdy pysyqtaý qajet ekenin jetkizdi.

«Taqyryp aıasyndaǵy basqada ózekti máselelerdi depýtattarmen, tıisti mınıs­tr­lik basshylarymen jáne zııaly qaýym­men talqylaý qajettigi týyndap otyr. О́zderińizge belgili, Elbasy­myz da, Memleket basshysy da sońǵy kez­deri ultymyzdyń rýhanı, materıal­daq qundylyqtaryn saqtaý, dáripteý má­se­lelerine Joldaýlarda, baǵdarlamalyq maqalalarda arnaıy toqtalyp júr.

Búgingi jahandyq dáýirde jas urpaq úlken aqparat aıdynymen betpe-bet kelip otyr. Qundylyqtardyń ishten irýi rýhanııatymyzdy usaqtatyp, ulttyń tamyryna balta shabatyny sózsiz», dedi komıtet tóraǵasy Murat Baqtııaruly.

Budan keıin depýtat álemde kóptegen ulttyń joıylyp ketkenin atap ótip, tarıhtan sabaq alýdyń mańyzyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, ulttyń biregeıligi, rýhanı qundylyǵy saqtalǵanda ǵana halyq máńgi jasamaq.

«Búgingi ǵylym men bilimniń, tehnıka men tehnologııanyń damyǵan zamanynda jas urpaq óte úlken aqparat aǵynynyń astynda qalyp otyr. Bul rette biz óz elimizdiń ulttyq qundylyqtaryn únemi alǵy shepke shyǵaryp dáriptep, tiriltip otyrmasaq, jastardy ulttyq bolmysynan aıyryp alý qaýpi basym ekenin aıtqym keledi. Búgin de osy máseleler týraly sizderdiń tereń, zerdeli usynystaryńyzdy tyńdaımyz dep úmittenemin», dedi komıtet tóraǵasy Murat Baqtııaruly.

Negizgi baıandamany jasaǵan senator Baqytjan Jumaǵulov elimizdiń ár otbasyna, jeke azamatyna qatysty ulttyq joba qajet ekenin aıta kelip, osy taqyryp boıynsha Parlamenttik tyńdaý ótkizý ıdeıasy týyndaǵanyn atap ótti. Senator ózgeden góri – ózin, qoǵamnan góri – jeke otbasynyń paıdasyn oılaıtyn, rýhanı jaǵynan birshama júdeý, bilim jaǵynan saıaz urpaq kóbeıgenine alańdaýshylyq bildirdi.

Senator Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Q.Toqaev «Jańa jaǵ­daı­daǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Jol­daýynda «Qazirgi mindet – halqymyzdyń jańa bolmysyn qalyptastyrý, tutas ult sapasyn arttyrý» degenin eske sala kelip, ol jaıynda óz oılaryn ortaǵa saldy.

Depýtat dóńgelek ústelge qatysý­shy­larǵa «Uly dalanyń ulttyq qundy­lyqtary» tujyrymdamasyn tanystyrdy. Senatordyń pikirinshe, el damýynyń osy kezeńinde mańyzdy bolyp tabylatyn bes baǵyt: táýelsizdik jáne tarıhı tanym; el men jer; til jáne ımandylyq; ulttyq dástúr jáne otbasylyq tárbıe; bilim men biliktilik tujyrymdamanyń negizin quraıdy. Senator ulttyq dástúr, tárbıe, bilim máselelerine erekshe toqtaldy.

«Bala besikten tárbıe alady. Ulttyq dástúrdi boıǵa sińiredi. Ana joldan taısa – ult joldan taıady. Áke joldan taısa – ult tozady. Qoǵam joldan taısa – Táýelsizdikten aırylady. Ulttyq dástúr jáne otbasylyq tárbıe – patrıotızmniń bastaýy. Besikten tárbıeleý – ulttyq uǵym kepili. Bilimi joq el – bedelsiz, ǵylymy joq el – bedersiz. Qalyptasqan jaǵdaıda bilim men ǵylymnyń júıesin qaıta qaraý kerek», dedi senator Baqytjan Jumaǵulov.

Sondaı-aq senator memleket rýhanııat salasynda mańyzdy, irgeli jobalardy júzege asyrǵanyn, bul qadamnyń saıası-qoǵamdyq ómirimizdegi teńdesi joq qubylys ákelgenin jetkizdi. «О́z tarıhymyzǵa qatysty qanshama derek taý­yp jarııaladyq. Qazaqstannyń qasıetti, sakraldi oryndaryn aıqyn­dadyq. Uly dalada qalyptasqan órkenıet jolyn bildik. Tarıhymyzdyń qıly joldary bar.

Aıtalyq, patshalyq Reseı tusynda ata-babalarymyzdan qalǵan ulttyq dás­túrlerimizdi, senimimizdi, tárbıelik jolymyzdy eskilik qaldyǵy dep bildi. Onyń ornyna basqa qundylyqtardy sanaǵa quıýǵa tyrysty.  Bilimsiz, nadan halyq retinde sanamyzdy ýlady. Keńestik júıe kezinde de qyzyl ıdeologııanyń qurbany boldyq. Ana tilimizden, dinimizden, dilimizden, ulttyq dástúrimizden aıryla tústik. Osylaı ult rýhanııatyna balta shabyldy.

Egemendik ulttyń óshkenin jandyrdy, rýhyn kóterdi. Otyz jyl ishinde Qazaq­stan úlken saıası-ekonomıkalyq, mádenı jetistikterge qol jetkizdi. Qazir óz­derińiz kórip otyrǵandaı, jahan­daný saıasaty júrip jatyr. Ulttyq qun­dy­lyqtarymyzdyń ornyna batystyq qun­dylyqtardy endirý prosesi orny­ǵa bastady. Demokratııa degen jeleý­men halqymyzdyń, onyń ishinde jas­tarymyzdyń saıası kózqarasyna yqpal etý júrgizilip jatyr. Ártúrli jat dinı aǵymdar boı kóterdi.

Ulttyq qundylyqtarymyzdy Qazaq­stannyń árbir azamatynyń sanasy­na engizý jáne ornyqtyrý qajet. Bú­gingi dóńgelek ústeldiń de kózdegen maq­saty osy. Birlese, irgemizdi ydyratpaı­tyn, ulttyq qundylyqtarymyzdy ulyq­­taıtyn kózqaras qajet. Árbir Qazaq­stan azamatynyń boıyna ulttyq patrıo­tızmdi qalyptastyratyn joldardy aı­qyn­dap bergen durys bolar edi. Sonda ǵana táýelsiz elimizde ulttyq qundy­lyq­tarymyzdy kúndelikti ómirge engize alamyz», dedi Baqytjan Jumaǵulov.

Budan keıin sóz kezegi Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Aıda Balaevaǵa berildi. Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, ulttyq qundylyqtardy baǵalaǵan eldiń qashanda rýhy bıik bolady.

«Ulttyq qundylyqtaryn baǵalap, sanasyn saralaı bilgen eldiń qashanda bolmysy bólek, rýhy bıik. Sodan bolar – ulttyq qundylyqtar degende ádet­te halyqtyń ádet-ǵurpy men salt-dás­túrin, ana tili men ónerin, mádenıeti men ádebıetin aıtamyz. Bul árbir azamattyń «ulttyq kodyna» basylǵan qaıtalanbas dúnıe. Al endi, qoǵamdyq sana – sol «ult­­tyq kodty» saqtaı otyryp, árbir azama­­tymyzdy bolashaqqa baptaı bilý­diń biregeı quraly bolmaq. Mine, osy­nyń bári – Elbasynyń «Bolashaqqa baǵ­dar: rý­hanı jańǵyrý» maqalasynyń izimen qabyldanǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasynyń túpki maqsaty», dedi mınıstr.

A.Balaeva endigi jerde rýhanııatty dáripteý jalpylaı emes, maqsatty túrde, azamattarymyzdyń jas erekshelikterin eskere otyryp júzege asyrylatynyn jetkizdi.

«Onda da, tozyǵy jetken emes, zaman­nyń básekesine, adamnyń qajetine jaraıtyn jasampaz qundylyqtar bolýy shart. Bul turǵyda, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy «tulǵalyq damý», «ulttyq biregeılik jáne halyqaralyq mártebe», «memlekettiń, azamattyq qoǵamnyń jáne jergilikti qaýymdastyqtardyń damýy» degen úsh qundylyqqa negizdeledi. Dese de, osynyń barlyǵyn iske asyrýda biz qaıtarymy mol, tıimdiligi joǵary, kele­shegi kemel maqsat qoıa bilýimiz mańyzdy. Sondyqtan da rýhanı jańǵyrý úrdisin eń aldymen bala tárbıesi men jastardyń rýhanı ósýinen bastaýymyz kerek.

Jasyratyny joq, búginde bala tár­bıesine, olardyń oı qalyptastyrýyna – vırtýaldy álemniń, baqylaýdan tys ınternettiń yqpaly óte zor. О́kinishke qaraı, jasóspirimder arasynda bir-birine, aınalaǵa, janýarlarǵa degen qatygezdikke beıimdik, sýısıd, toleranttylyqtyń tómendigi sııaqty túrli keleńsizdikterge jıi kýá bolyp júrmiz. Árıne, bunyń bári birjaqty qaraıtyn dúnıe emes. Keshendi zertteýdi talap etedi. Biraq onyń túp negizinde – qoǵamdyq qadaǵalaý men ulttyq tárbıeniń róli zor dep sanaımyz. Sebebi árbir oryn alǵan kemshilik – búkil qoǵamnyń ortaq kórsetkishi.

Sondyqtan jas urpaqtyń boıyna ulttyq qundylyqtardy sińire otyryp, búgingi zamanǵa saı tárbıe men bilim berý – basty mindet. Halqymyzdyń ulttyq tárbıesi – qashanda jas urpaqty jańashyldyqqa, eljandylyqqa baýlyǵan. Osy oraıda, qazir bizdiń mınıstrliktiń bas­tamasymen Balalar men jasóspirimderdi rýhanı-adamgershilikte tárbıeleý strategııasyn jasap, iske asyrý kózdelip otyr. Ol úshin mınıstrlik janyndaǵy Qoǵamdyq damý ınstıtýtynda arnaıy jumys toby quryldy», dedi mınıstr.

Dóńgelek ústelde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyndaǵy arnaýly jobalardy iske asyrý barysy da talqylandy. Zııaly qaýym ókilderi halyqtyń birligin nyǵaıtý men tarıhı tanymyna, sondaı-aq memlekettik tildi damytýǵa qatysty óz oılaryn ortaǵa saldy.