Eki ortany tikenekti sym bólip turǵany bolmasa, Marqakólden dúrbi salsań, Qytaıdyń qyzyl shatyrly ǵımarattary ap-anyq kórinedi. Olar da arǵy betten bizdiń jaqtaǵy terezeleri úńireıgen jadaý úılerge qyzyǵa-qyzǵana qaraıtyn shyǵar bálkim. Keıde «kók shalǵyndy jon-jaılaýym anaý, móldiregen kólim mynaý» dep lepire maqtanǵanymyzben, shekara shebindegi el sırep ketken búginde. Shamdansaq ta shyndyq sol.
Shekaralyq aýdandardyń máselesi «Egemen Qazagstan» gazetinde birneshe ret kóterilgen de. Nátıje joq emes, shekaraǵa taıaý jatqan bes aýdannyń 2020-2024 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń keshendi jospary qurylyp, birqatar jumys qolǵa alyndy. Keshendi jospar boıynsha túý túkpirdegi Marqakól aýylyna da aıryqsha kóńil bólinip otyr búginde. Kóńil bólinbegende, halqy qoparyla kóship, aýyldary qańyrap qalǵan óńirlerdiń biri sol edi. Elimiz etek-jeńin jıyp, eńsesin tiktegen soń da marqalyqtardyń mańdaıy shylqyǵan joq. Kúni búginge deıin jetimniń kúıin keship kelgen. Bıyl ǵana keshendi baǵdarlamanyń arqasynda mektepter, aýyldyq aýrýhana, mádenıet úıi kúrdeli jóndeýden ótti. Aýrýhanaǵa endi qural-jabdyqtar satyp alynbaq. Hırýrg pen gınekolog mamandar shaqyrylyp, baspanamen qamtylypty.
Baspana demekshi, oblys ákiminiń tikeleı tapsyrmasymen Marqakól aýylyndaǵy Krahmal kóshesiniń aıaq jaǵynda qos páterli 5 turǵyn úıdiń qurylysy bastalǵan. Aldaǵy ýaqytta bul úıler kópbalaly analar men az qamtylǵan otbasylarǵa «Shańyraq» baǵdarlamasy arqyly satylatyn kórinedi. Marqakól aýyldyq okrýginiń ákimi Rýstembek Kemeshovtiń aıtýynsha, irgetasy qalanyp úlgermegen úılerge quda túsýshiler kóp sııaqty. Sol úshin de shyǵar, jeke kásipkerlerdiń kúshimen taǵy bes úı salý josparda bar eken. Alaıda aýyldyqtar úılerdiń bos qalyp jatqanyna jandary aýyrady.
– Burynyraqta el «úıim ótse kóshemin» dep otyratyn. Qazir satyp alýshy tabylmasa da esigine qara qulyp iledi de, kete beredi. Bos úıler kóp. Al bıýdjettiń aqshasyn shyǵyndap, jańa úı salyp jatqandaryn túsinbedim. Aýylǵa halyq syımaı jatsa jaraıdy, úı salýǵa bolar edi. Onyń ózinde qalqaıyp bos turǵan úılerdi jóndep berse, áldeqaıda tıimdi bolmaı ma?! Eń durysy, aldymen aýylda jumys oryndaryn ashý kerek. Áıtpese Marqakóldiń ortasyna altynnan saraı soqsa da halyq turaqtamaıdy, – deıdi aýyl turǵyny, zeınetker Abzalbek Muhametjanov.
Marqakóldiń ortalyǵyna altynnan saraı soǵylmasa da, Nur-Sultandaǵy «Báıterektiń» kóshirmesi ornady, Kúrshimdegideı Abaıdyń qoladan quıylǵan eskertkishi boı kóterdi. Músinniń jan-jaǵy abattandyryldy, elektr shamdary tartyldy. Sondaı-aq aýyl ajaryn asha túsetindeı áýendi sýburqaq iske qosyldy. Mundaǵy mýzykalyq sýburqaqtyń uzyndyǵy 12 metr, eni 9 metrdi qurady. Aýyldyń ishindegi jeti kóshege jaryq tartylyp, 8 kóshe asfalttaldy, on kóshege qıyrshyq tas tógildi. Úsh birdeı balalardyń oıyn alańy salyndy. Fýtbol alańy bar. Aýdan basshylyǵynyń aıtýynsha, sońǵy otyz jylda mundaı jumystar qolǵa alynbaǵan eken. Bizdiń de jetimniń kúıin keshti dep otyrǵanymyz sol emes pe?!
– Aýylda atqarylyp jatqan jumystardyń barlyǵyna derlik jergilikti azamattar tartyldy. Geologııalyq zertteý júrip jatqan «Mańqa» ken ornynda da aýyldyń jıyrma shaqty turǵyny jumys istep júr. Bıyl Marqakól aýyldyq okrýginde ǵana 1 mlrd-ǵa jýyq qarjy ıgerildi, – deıdi okrýg ákimi Rýstembek Kemeshov.
Okrýg ákimi aýylsharýashylyq salasynda atqarylǵan jumystardy da tizip shyqty. Máselen, egistikti sýarý maqsatyndaǵy «Shýkınskıı» jáne «Sandyqtoǵan» atty úlken eki kanaldyń kózderi ashylǵan. Sý jetken soń bos jatqan 600 gektar alqapqa bıdaı, arpa, kópjyldyq shópter egilgen. Okrýgtiń sharýa qojalyqtary tehnıkalarǵa qol jetkizip jatyr. Tarbaǵataı aýdanyndaǵy «Yqybaı» sharýa qojalyǵynan asyl tuqymdy 37 buqa ákelingen. «Nuráli» sharýashylyǵynyń bazasynda sút fermasy salynyp, keler kúnderi jumysyn bastamaq nıette. Janynan 1000 basqa arnalǵan bordaqylaý alańy boı kótergen.
Sonymen qatar aýyz sý máselesi de tolyq sheshimin tapqanǵa uqsaıdy. Aýyldan bes shaqyrymdaı jerdegi Úshqudyq bastaýynan shyǵyp jatqan sýǵa qubyr tartylyp, sý jınaqtaıtyn orynǵa jetkizgen.
R.Kemeshov erteńgi kúnge qurylyp otyrǵan josparlarymen de bólisti.
– Dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenin salý úshin jer belgilenip qoıdy. Kelesi jyly 24 páterli úılerdiń birin jóndep, aýylǵa kelgen jas mamandardy, muǵalimderdi baspanamen qamtý oıda bar. Sol kóp qabatty úıdi jóndep, ashsaq qalada páter jaldap júrgen jastar keledi dep oılaımyn. Poshtanyń úsh qabatty ǵımaraty aýksıon arqyly satyp alyndy. Kelesi jyly jóndelip, saýda ortalyǵy retinde ashylmaq. Daladaǵy dúńgirshekterdiń barlyǵyn sonda jınaqtaımyz. Atqarylyp jatqan jumystardyń barlyǵy bıylmen shektelmeı, aldaǵy ýaqyttarda jalǵasyn taba beredi, – deıdi okrýg ákimi.
R.Kemeshovtiń sózine súıensek, halyqtyń basqa jaqqa kóshýi toqtady. Kerisinshe shaǵyn aýyldarǵa kóship kelip, sharýashylyq ashyp jatqandar bar. Sharýashylyqtary shalqyp jatsa, nur ústine nur, árıne. Biraq osydan birneshe jyl buryn Marqakólde shujyq sehy men sút zaýyty ashylyp, ózin ózi aqtaı almasa kerek, qaıta jabylyp qalǵan. Turǵyndardyń pikirinshe, seh, zaýyt syndy jumys oryndaryn ashpaıynsha, túkpirdegi halyqty ustap qalý qıyn. Onyń ústine otyn-kómirdiń baǵasy da qymbat kórinedi. Aǵash otynnyń tekshe metri 20 myń teńgeden bastalsa, Qarajyradan jetkiziletin kómirdiń tonnasy – 25 myń teńge. Qysy qytymyr Marqa óńiri úshin bul da – úlken másele. Qoryta aıtqanda, shekara shebindegi elge shynaıy janashyrlyq kerek.