Agenttik atoı salǵaly tur

Basyn ashyp alatyn bir dúnıe bar. Mıkroqarjy uıymdary degen sanat­qa mıkroqarjy uıymdarynan bólek, lom­bard­­tar, nesıe seriktestikteri, onlaın-ne­­sıe úlestiretin kompanııalar jata­dy. Mi­ne, osylardyń bári 2021 jyldyń 1 qań­­­­tarynan bastap qyzmet júrgizý­ge qu­­qyq beretin arnaıy lısenzııany alýǵa min­­­­detti. Lısenzııany Qarjy naryǵyn ret­­­teý jáne damytý agenttigi beredi.

Atap óterligi, mıkroqarjy naryǵyn­da júrgen oıynshylardyń barly­ǵyn­da lısenzııa joq. Olardyń ishinde ret­teýshiden lısenzııa almaı jumys is­tep jatqandar jeterlik. Endi jańa ta­lap naryqtaǵy oıynshylardyń bárine min­detti bolmaq. Demek, agenttik «kóleń­kede» júrgen uıymdardy kún astyna shyǵarady. Osylaısha naryqtaǵy ahýal­dy tolyqtaı óz baqylaýyna almaq.

Osy oraıda, mırkoqarjy uıymdary lısenzııa alýǵa ótinish bergen kezde kompanııa týraly tolyq aqparatty usynýǵa tıis. Onyń ishinde uıymnyń ıesi týraly aqparat mindetti túrde bolýy kerek. Másele lısenzııa alýmen bitpeıdi. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi belgili bir merzimde naryqtaǵy oıynshylardy tekserip otyrady. Ondaǵy maqsat – uıymnyń zań talaptaryna qanshalyqty saı ekenin anyqtaý.

Sondaı-aq jańashyldyqqa sáıkes, mırkoqarjy uıymy basshylyq aýys­qan jaǵdaıda oryn alǵan ózgerister týraly retteýshige eskertýi kerek. Osylaı­sha uıym týraly aqparatty ýaq­tyly jańartýǵa tıis. Sonymen qatar retteýshi naryq­taǵy oıynshylardy olardyń bir-birimen qanshalyqty baılanysy baryn da muqııat tekseretin bolady.

Negizi mıkroqarjy uıymdaryna qatysty jańashyldyqtardyń negizgi bóligi osy jyldyń shildesinde zańna­maǵa engizilgen bolatyn. Endi mine, qosymsha normalar engizilip jatyr. Bul normalar negizinen uıymdardyń basshylaryna, quryltaıshylaryna jáne aksıonerlerine qatysty. Bul rette mıkroqarjy uıymdary basshylarynyń iskerlik bedeli minsiz bolýy kerek. Zańnamada dál osyndaı talap bar. Bul degenimiz – ótelmegen nemese kúshi joıylmaǵan sottylyqtyń bolmaýy, onyń ishinde qarjy uıymynyń basshysy laýazymyn atqarý quqyǵynan aıyrý jáne qarjy uıymynyń iri qatysýshysy bolmaý túrindegi jazanyń, zańdy kúshine engen sot sheshiminiń joqtyǵy.

Qysqasy, retteý normalaryna sáıkes, mıkroqarjy uıymdary naryǵyn mańyzdy ózgerister kútip tur. Kapıtal men ótimdilikke qatysty normalar, sondaı-aq aýdıt pen eseptilikti usynýǵa qoıylatyn talaptar belgilendi. Túptep kelgende mırkoqarjy uıymdary bank sektoryndaǵy oıynshylarmen teńes­tirildi dese de bolǵandaı.

Joǵaryda jarǵylyq kapıtal týra­ly aıtyp qaldyq. О́zgeristerdiń bir parasy bul baǵytty da aınalyp ótpedi. Máselen, qazir mıkroqarjy uıymdarynyń jar­ǵylyq kapıtaly 30 mln teńgege teń. 2021 jyldan bastap olar­dyń eń tómengi jarǵylyq kapıtaly 50 mln teńgeden kem bolmaýy kerek. Al 2023 jyldan bastap bul kórsetkish 100 mln teńgege deıin ulǵaıatyn bolady. Sol sekildi keler jyldan bastap lom­bardtardyń jarǵylyq kapıtaly 30 mln teńgeni, nesıe seriktestikteriniń jarǵylyq kapıtaly 20 mln teńgeni quraýy tıis.

Mıkroqarjy uıymdarynyń basshylaryna, quryltaıshylaryna jáne aksıonerlerine qoıylatyn talaptardy eskersek, Qazaqstan naryǵyndaǵy uıym basshylarynyń 10 paıyzy jáne budan da joǵary úlesi mıkroqarjy uıym­darynyń atqarýshylyq organdaryn basqara almaıdy. Iаǵnı mıkroqarjy uıym­darynyń qojaıyn­dary óz uıym­darynyń dırektory nemese basqarma tóraǵasy ataný quqyǵynan aıyrylady. О́ıtkeni olar jańa talaptarǵa sáıkes kelmeıdi.

Osy oraıda «Kýrsıv» basylymy aktıvi jaǵynan Qazaqstandaǵy eń iri bes mıkroqarjy uıymynyń quryl­taı­shylary týraly derekterdi zerde­lep kórgen eken. Olardyń basym bóli­giniń sheteldik aksıonerleri bar bo­lyp shyqqan. Máselen, KMF kompanııa­synyń saıtyndaǵy derekterge súıensek, onyń iri aksıoneri – KMF Demeu Fund korporatıvtik qory (45,44%). Atalǵan qordy amerıkalyq ACDI/VOCA korporasııasy qurǵan.

eGov saıtynyń derekterine nazar aýdarsaq, «Toıota Faınanshl Servısez Kazahstan» uıymynyń quryltaıshysy – Toyota Financial Services (UK) PLS. Bul kompanııa Ulybrıtanııada tirkelgen. «OnlaınKazFınans» mıkroqarjy uıymynyń quryltaıshysy ekeý. Ekeýi de sheteldik – reseılik «Onlaın mıkrofınans» jáne kıprlik IDF Holding LTD kompanııalary.

Taǵy sol eGov saıtynda «Arnur Kredıt» uıymynyń birneshe quryltaı­shysy bary kórsetilgen. Olar Kaıman araldarynda, Lıýksembýrgte, Nıderland pen Chehııada tirkelgen. Qazaqstandaǵy iri mıkroqarjy uıymdarynyń bestigin «MK-Fınans» kompanııasy túıindep tur. Kompanııa saıtyndaǵy derekke súıensek, uıym «Astana Motors» qazaq motor kompanııasy» JShS quramynda qurylǵan.

Joǵaryda atalǵan bes mıkro­qar­jy uıymynyń basshylary – qazaq­­standyqtar. Biraq olar atalǵan kompa­nııa­lardyń tikeleı basshysy emes. Mıkro­qarjy uıymy naryǵyndaǵy oıyn­shylardyń ishinde basshysy da, quryl­taıshysy da bir ǵana tulǵadan turatyn kompanııalar óte sırek kezdesedi.