Shyǵysta atqarylǵan sharýa kóp

Dál qazirgi ýaqytta óńirdegi eń ózekti másele – koronavırýs ınfeksııasynyń taralýyn toqtatý. О́ıtkeni sońǵy aılarda Covid-19 vırýsy kúrt kóbeıip, ha­lyq­ty eleń­detip qoıǵany jasyryn emes. Bú­gin­de oblysta vırýs­pen aýyr­ǵandar sany – 14 402, dál qazir aýrý­hanalarda 659 adam jatyr, naý­qas­tanǵandardyń 95 paıyzy em­delip shyq­ty.

Oblys ákiminiń málimdeýinshe, óńirde 40 ınfeksııalyq stasıonar daıyndalyp, tolyq jabdyqtalǵan 6 myńnan astam tósektik oryn uıymdastyryldy. Bıylǵy aqpan aıynan beri naýqastarǵa ar­nal­ǵan tósektik oryn sany – 12 esege, rea­nı­masııalyq tósektik oryn 10 esege artqan.

Aýyr naýqastar úshin ımmýndyq plaz­manyń 3 myńnan astam dozasy da­ıyn­daldy. Bul búkil respýblıka bo­ıyn­­sha ázirlengen dozanyń 62,5%-na teń. Qazirgi ýaqytta 150 pasıentke 309 doza plazma quıyldy. Sonymen qatar dári-dármekter men jeke qorǵanys qu­ral­­darynyń turaqtandyrý qory qu­ryl­dy. Demalyssyz táýlik boıy 15 kom­­pıý­t­­erlik tomograf jumys isteıdi. 1 jel­toqsannan taǵy úsh jańa KT apparaty iske qosylady. Medısınalyq qu­ral­­darmen tolyq jabdyqtalǵan jedel me­dı­sınalyq járdem kóligi 2,5 esege kóbeıdi. Indetti ýaqtyly anyqtaý úshin PTR zerthanalar jumystaryn kúsheıtti.

– Men kúndelikti aýdan, qala ákim­de­­rimen baılanysqa shyǵyp, óńir­ler­­degi sanıtarlyq-epıedmııalyq jaǵ­­daıdy turaqty baqylaýda ustap otyr­myn. Ázirshe О́skemen, Altaı, Rıd­der, Serebrıanka qalalarynda jáne Glý­bo­­koe aýdanynda aýrý belgileriniń óske­ni baıqalady. Vırýstyń taralýy tur­ǵyn­dardyń sanıtarlyq talaptardy saq­taýyna, baqylaýshy organ­dar­dyń qyz­me­tine, klımatqa jáne den­saý­lyq saqtaý salasynyń jaǵdaıyna baı­la­nys­ty. Indet eń kóp juǵatyn oryn­dar­­dyń biri – qoǵamdyq kólikter. Al ká­sip­oryndarda aýrýdyń juǵýy az. Má­se­len, «Kazsınk» zaýytynda búkil kezeń ishin­de nebári 104 adam ǵana vırýsqa shal­dyqqan, – deıdi oblys ákimi Danıal Ahmetov.

Oblystaǵy shekteý sharalary bilim be­rý júıesine de aıtarlyqtaı áser etken. О́ıtkeni muǵalimder qysqa mer­zim ishinde jańa formatqa kóshýge máj­búr boldy. Al oqýshylar kedergisiz bi­lim alý úshin jalpy mektepterge 33 myńnan astam kompıýter satyp alyndy. Oqýshylardyń 90 paıyzdan astamy ın­ternet jelisine qosylyp, balalardyń 6 paıyzy roýtermen qamtamasyz etildi.

Karantındik sharalardyń engizilýine baı­­lanysty «Jumyspen qamtýdyń jol kar­tasy» baǵdarlamasy júzege asy­ry­la bastady. Baspasóz konferensııa­syn­­da Danıal Ahmetov atalmysh baǵ­dar­la­ma aıasynda 479 áleýmettik nysan­ǵa jóndeý jumystary júrgizilip, 21 myń jumys orny ashylǵanyn atap ótti. Semeıdegi perınataldyq orta­lyq­ta, Aıagóz, Glýbokoe, Jarma jáne Ulan aýdan­daryndaǵy aýrýhanalar­da kúr­de­li jóndeý jumystary júrgizildi. Al She­mo­naıha qalasynda dene shynyq­ty­rý-saýyqtyrý kesheniniń, Semeıdegi radıo­logııalyq ortalyqtyń, sondaı-aq eki pá­terli 37 úıdiń qurylysy aıaqtalýǵa taıa­dy.

Úı qurylysy demekshi, ótken jyl­dyń basynda baspana kezeginde turǵan 906 otbasynyń 563-i baspanaǵa qol jet­kiz­di. Jyl sońyna deıin óńirde 1038 kóp­­balaly otbasy qonys toıyn toı­la­maq.

Aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qarqynyna keler bolsaq, sońǵy on aıda atqarylǵan jumystar az emes. Kásip­kerlikti qoldaý kartasy aıasynda eks­porttyq óndiristerdi qurý úshin 2020 jyldan 2025 jylǵa deıin oblys­ta 10 myń jańa jumys ornyn qurýǵa ba­ǵyttalǵan 32 joba iske asy­ryl­maq. Aımaq basshysynyń aıtýyn­sha, ma­ńyz­dy jobalardyń biri – jyldyq qýaty 200 tonna ýran óndiretin AES-ke arnal­ǵan jylý bóletin zaýyt qurylysy. Bul joba Azııa naryǵyna baǵyttalyp otyr. Sondaı-aq «Qarshyǵa» ken or­ny­nyń ken baıytý kesheniniń jáne «Sýyqtybastaý» ýchaskesinde áktasty qaıta óńdeý zaýytynyń qurylysy aıaqtalyp qaldy. «Qyzylqaıyń» ken ýchaskesinde qýattylyǵy jylyna 25 mln tonna ken óndiretin baıytý kombı­na­tynyń qurylysy bastalady. Ol kásiporyn ónimderin Reseı men Qytaıǵa eksporttaýdy kózdep otyr.

Eksportqa shyǵaratyn dándi-daqyl­dar­dyń kólemin arttyrý boıynsha da naqty jumystar júzege asyp jatyr. Kúzgi jıyn-terinniń ónimi 340 mlrd teń­g­ege baǵalanyp, ótken jylmen salys­tyr­ǵanda 130%-ǵa ósti. Barlyǵy 804 myń tonna dándi daqyldar jınalsa, onyń 626 tonnasy – maıly daqyldar.

– Álemde burshaq jáne maıly da­qyl­darǵa suranys joǵary. Bizdiń tuty­nýshymyz – Qytaı. Elimizde ósiri­letin kúnbaǵystyń 66%-y Shyǵys Qazaq­stanǵa tıesili. Sondyqtan ósimdik ma­ıynyń alýan túrin óndirý boıynsha kóshbasshy bolatyn múmkindigimiz zor. Maıly daqyldar egistigin 23%-dan 40%-ǵa deıin ulǵaıtý qajet, – deıdi aımaq basshysy.

Budan basqa, tıimdiligi joǵary jú­ge­ri, soıa, raps sııaqty daqyldardyń al­qap­taryn ulǵaıtyp, egistikterdi ár­ta­rap­­tandyrý jumystary qolǵa alyn­ǵan.

Aımaq basshysy mal sharýashylyǵy sala­syndaǵy jetistikterdi de tilge tıek etti. Sút jáne et óndirý kólemi boıynsha óńir aldyńǵy orynda. Bıyl 7 myń bas iri qaraǵa arnalǵan úsh bordaqylaý alańy paıdalanýǵa berildi, 1600 basqa arnalǵan 8 taýarly-sút fermasy salynyp, rekonstrýksııalandy. Bes sút qabyldaý pýnkti iske qosyldy.

Áleýmettik máseleler de nazardan tys qalyp jatqan joq. Halyqty aýyz sýmen qamtý boıynsha jobalardy jyl saıyn qarjylandyrý kólemi 2015 jyldan bastap 3,6 esege deıin ósken. Sý qubyrlary 209 eldi mekenge tartylyp, 240 myń adam aýyz sýmen qamtyldy. Qolǵa alynǵan sýmen qamtýdyń 41 jobasy osy jyldyń sońyna deıin aıaqtalady. Budan basqa 51 blok-modýldi stansa ornatylyp, 21 myń turǵyn sapaly aýyz sýǵa qol jetkizedi. Onyń ishinde sheka­ra­lyq aýdannyń turǵyndary da bar.

Sonymen qatar Danıal Ahmetov óńir­degi iske asyp jatqan ınnovasııalyq jo­balar týraly da sóz etti. Tyń joba­la­r­dyń biri – Shyǵysta travmatolo­gııa men ortopedııaǵa arnalǵan medısınalyq ımplanttar óndirýdi bas­taǵan. Qazaq­stan­dyq ımplanttardyń sa­pasy ǵana emes, baǵasy da tıimdi. Orto­pedııalyq protezder shıkizattyń ózin­dik qunynyń tómendigine baılanysty sheteldikterden 70%-ǵa arzan eken.

Áleýmettik-ekonomıkalyq mindet­ter­di júzege asyrý boıynsha jasalǵan baıandamadan soń D.Ahmetov jýrnalıs­ter tarapynan qoıylǵan suraqtarǵa jaýap berdi. Sol saýaldardyń birqataryna toq­talaıyq.

– PTR-testiń quny tym qymbat, ony turǵyndar úshin tegin etýge bolmaı ma? Ob­lystaǵy ár aýdan ortalyǵyna bir-bir­den kompıýterlik tomograf (KT) qu­ryl­ǵy­syn ornatýǵa bola ma?

– Iá, alǵashynda test quny 18 500 teńge boldy, keıin 11 500 teńgege arzandady. Qazir – 8 125 teńge. Bul máseleni Úki­met qarastyrýy tıis. Bizde ondaı múm­kindik joq. Tek bekitilgen 10 sanat­ta­ǵy azamattarǵa ǵana test tegin jasalady. Tomograftar týraly aıtsam, oblys­ta qazir 18 KT apparaty istep tur. Ár 250 myń turǵynǵa 1 qurylǵydan keledi. Aldaǵy ýaqytta Zaısan, Kúrshim, Tar­ba­ǵataı aýdandaryna tomograf alýdy qaras­tyryp otyrmyz. Tomogrammaǵa kezekte turǵan azamattar joq.

– Kópir qurylysynan tájirıbesi joq kompanııa Buqtyrma kópirin salý tenderin qalaı utyp aldy?

– Bul – jalǵan aqparat. Tenderdi jeńgen kompanııanyń bul salada úlken tájirıbesi bar, áleýeti de jeterlik.

– Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy bas­ty máselelerdiń biri ekologııaǵa qa­tys­ty. Osyǵan oraı óńirdegi zaýyttarda tazartý qurylǵylaryn ornatý isi qalaı júrýde?

– Árıne ekologııa óńirimizdiń bas­ty problemalarynyń biri bolyp qa­lýda. Sońǵy kezderi máseleni sheshýge 35 mıllıard teńge qarjy salyn­dy. Shyǵarylatyn qaldyqtar 10 myń tonnaǵa azaıyp otyr. Eń iri kásiporynnyń biri – «Kazsınk» 15 jylda shyǵaryndylar kólemin 41,7 paıyzǵa kemitti. Búginde biz keshendi baǵdarlama ázirlep otyrmyz, ony iske asyrýǵa 50 mıllıard teńge kóz­delgen.

– «О́skemen – Rahman qaınary» jo­lynyń qurylysy qashan jalǵasady?

– Qurylystyń jobalyq-smetalyq qu­jat­tamasy qaıta qaralyp jatyr. Ny­san qurylysy mindetti túrde aıaq­tala­dy.

– Buqtyrma kópirin salýǵa oblys suraǵan 5 mlrd teńgeniń ótinimin Úkimet qabyldamaı tastady. Atyraýlyq kompanııa iske qashan kirisedi?

– Joba bar, 200 mıllıon teńge sa­lyn­ǵan. Jumys jýyq arada bastalady.

– Áleýmettik jelilerde sizdiń О́ske­men­de Pýshkın eskertkishin ornatý týraly tapsyrma berip jatqan vıdeo taraǵan bolatyn. Bilgim kelgeni, bir qalaǵa eki Pýshkın eskertkishi kóptik etpeı me?

– Bul áli basy ashyq másele. Naqty sheshim qalanyń qoǵam ókilderimen óte­tin birlesken jıynda qabyldanady.

Shyǵys Qazaqstan oblysy