Elordadaǵy Paralımpıadalyq ortalyqta paravoleıboldan ulttyq qurama oıynshylary oqý-jattyǵý jıynyn ótkizip jatyr. Alda birneshe dúbirli doda bar. Jaqynda bilikti maman Baýyrjan Tahaýovtan tálim alatyn jigitterdiń ázirlik barysymen tanysyp, bas bapkermen tildesip qaıttyq.
– Oqý-jattyǵý jıynyna shaqyrtý alǵan jigitterdiń áleýeti qandaı? Mańyzdy jarystarda jigitterińiz jankúıer senimin aqtaýda aıanyp qalmas.
– Árıne, eń basty maqsatymyz – elimizdiń týyn jelbiretip, ánuranymyzdy shyrqatý. Bıyl eki birdeı baıraqty alaman túńligin túredi. Onyń alǵashqysy – shilde aıynda Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótetin álem chempıonaty. Bul saıysqa dúnıe júziniń tańdaýly 16 qurama komandasy ǵana qatysýǵa múmkindik alyp otyr. Demek, básekelestik óte joǵary bolmaq. Qytaı eli uıymdastyratyn jahandyq alamanda 2028 jyly AQSh-tyń Los-Andjeles qalasynda ótetin Paralımpıada oıyndarynyń alǵashqy joldamasy da báıgege tigiledi. Buryn álem chempıony atanǵan quramaǵa ǵana lısenzııa berilse, endi fınalǵa shyqqan ekinshi ujym da joldamany oljalaıdy. Básekelestiktiń óte joǵary bolýynyń bir sebebi osy. Ekinshi jarys kúzde Japonııa elinde ótetin Paralımpıada alamany. Tórt jylda bir ret aınalyp soǵatyn saıystyń daqpyrty jaıylyp, dúbiri qulaq túbinen estilip keledi. Sondyqtan ázirlikti bir sátke de álsiretpeı, kerisinshe qarqynǵa qarqyn qosyp shyńdala túsý qajet.
– Odan bólek, el birinshiligi de jalaýyn jelbiretedi. О́ńirlerde paravoleıboldyń órkendep, tamyr jaıýy kóńil qýanta ma?
– El chempıonaty úsh týrdan ótedi. Alǵashqy kezeń Oral qalasynda uıymdastyrylady. Paravoleıboldyń órisi jyldan-jylǵa ulǵaıyp keledi. Ulttyq birinshilikke qatysýshy komandalardyń da qatary molyǵyp, básekelestik nyǵaıa tústi. Osyndaı qaınaǵan tartystyń arasynan ulttyq qurama sapyna alynatyn oıynshylar irikteledi.
– Burynyraqta paravoleıboldan ulttyq qurama oıynshylarynyń basym kópshiligi Atyraý oblysy komandasynyń ókilderi edi. Keıingi jyldary ózge óńirlerden de talantty, ór rýhty oıynshylar qatarǵa qosylǵan eken.
– Iá, Qyzylorda men Mańǵystaý oblystarynyń da sheber oıynshylary ulttyq quramany kúsheıtýge shaqyrtylyp, oqý-jattyǵý jıynyna qatysyp jatyr. Jastardyń paravoleıbolǵa qyzyǵýshylyǵy artqany qýantady. Bul sport túrine kóbinese taǵdyrdyń qatal synaǵyna túsip, jazmyshtan aıaǵynan aıyrylǵan jandar keledi. Buryndary jastar namystanyp, asa qyzyǵa qoımaıtyn. Dese de paravoleıbol tartymdy sport túriniń biri, komandalyq oıyn. Osyny jan-jaqty nasıhattap, parasportty órkendetý – teń qoǵam qurýdyń tetigi ekenin júrgen jerimizde aıtyp júremiz. Atan túıeniń belin qaıystyratyn aýyr jumystyń nátıjesin endi kórip jatyrmyz. Ulttyq quramanyń qatary jastarmen tolyqty. Paravoleıbol federasııasynyń ókildikteri ár óńirde ashylyp, oblystarda osy sporttyń damýy serpin aldy. Qytaıda ótetin álem chempıonatyna 17 jastan asqan bir shákirtimiz Jandos Aıtmuhanbetti de qatarymyzǵa qostyq. Eresekterdiń dýyna qosylyp, shyńdala bersin dep sheshtik.
– Paravoleıbolshylardyń deńgeıi joǵarylap, qaırat artyp kele jatqanyn kórip, kóńilimiz qýanady. Munyń syry nede?
– Byltyr Azııa chempıony atandyq. Álem kýboginde qola júldege qol jetkizdik. Buryn-sońdy álem kýboginiń medali bizge jalynan ustatpaı kelgen edi. Jazǵy Paraazııa oıyndarynda 1994, 1998 jyldary chempıon atanyp, 2002 jyly kúmis medal enshilegen quramanyń deńgeıi odan keıin birshama álsiredi. 2018 jyly Djakartada ótken jazǵy Paraazııa oıyndarynda qola, odan keıin 2022 jyly Hanchjoýda ótken qurlyqtyń tórtjyldyq dodasynda kúmis medal buıyrdy. Bıyl Japonııa elinde ótetin jazǵy Paraazııa oıyndarynyń altyn medalin oljalaýǵa barymyzdy salamyz. Dúnıe júzinde paravoleıboldan 70-ten astam quramanyń reıtınginde bizdiń jigitter 5-orynda tur. Iаǵnı úzdik bes qurama komandanyń biri.
– Paravoleıbolshylardyń osyndaı orasan jetistiginen keıin qoldaý, qoshemet, anaý aıtqandaı, keremet emes syndy...
– Durys aıtasyz, parasportshylarymyzdyń áleýmettik máselesin aıtýdaı-aq aıtyp, kóterip júrmiz. Bul jigitter oqý-jattyǵý jıyny kezinde táýligine bes saǵat ýaqytyn osy sport kesheninde ótkizedi. Tynbaı ázirlenip, álemdik dodalarda elimizdiń abyroıyn asqaqtatyp, mártebesin kóteredi, jalaýymyzdy jelbiretedi. Hokkeı, fýtbol syndy komandalyq oıyn túrlerinde sportshylardyń qandaı mólsherde jalaqy alatynyn bilesiz. Bizdiń jigitter paravoleıboldan ulttyq qurama qatarynda oınaǵany úshin aıy saıyn 360-380 myń teńge kóleminde jalaqy alady. Bári emes, keıbirine osy somanyń jartysy ǵana tıedi. Taǵdyr synaǵynan on eki múshesiniń birine zaqym kelip, taıaqqa súıenip qalǵanyna arlanbaıdy. Kerisinshe, árqaısysy óz shańyraǵynyń tiregi, asyraýshysy. Jalqy aıaqpen júrip-aq, tipti keıbiri arbamen qozǵalady, soǵan qaramastan óz otbasyn asyrap otyrǵan júrekti de rýhy qaısar jigitter. Joǵaryda atap óttim, biz qazir álemniń úzdik bes komandasynyń birimiz. Azııa qurlyǵynda teńdessiz ekenimizdi byltyr áıgiledik. Qońyr kúzdegi jazǵy Paraazııa oıyndarynda senimge selkeý túsirmeımiz. Ulttyq quramadaǵy otbasyly azamattardyń aldy kópbalaly áke – tórt-bes perzenti bar. Em-domyna jumsaǵannan qalǵan qarajatyn shańyraǵynyń qajetine shyǵyndaıdy. Keıbir jigitterdiń jeke baspanasy joq, páter jaldap kúneltedi. Osyndaı áleýmettik máseleler ońtaıly sheshilse, sportshylarymyzdyń kóńiline alań kirmes edi. Aýyzdy qý shóppen súrte berýge bolmaıdy, memleket tarapynan dene múmkindikteri shekteýli jandardyń da sportpen shuǵyldanyp, saıystarǵa qatysýyna orasan zor qoldaý kórsetiledi. Parasport túrleri de olımpıadalyq sport túrlerimen teńestirildi, álemdik saıystarda alǵan júldege beriletin syıaqysy da birdeı. Deı turǵanmen, bárimiz de adam balasy, pendemiz. Bul jigitter de ózge sportshylardyń demeýshiler, mesenattar qolynan kóliktiń, páterdiń kiltin alyp jatqanyn kórgende qyzyǵady. Sondaı sátti ózderiniń de basynan ótkergisi keledi.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»