Qysqy jol: qamdanbaı júrýdiń qaýpi bar

Qylyshyn súıretip qys kelgende qamdanbaı júrýdiń sońy qaıǵy-qa­siretke, ókinish pen opy­nýǵa alyp kel­meı qoımaıdy. Oǵan – tártip saq­shy­larynyń jyl­dar boıǵy jumys tá­ji­rıbesi kýá. Elimizde tirkeletin jol-kó­lik oqı­ǵalarynyń basym kópshiligi de enjarlardyń kesirinen oryn alatyn kórinedi. Polısııa qyz­metkerleri osy másele týraly­ jurt­shylyqty qu­laq­tan­dy­rý­daı-aq qulaqtandyryp jat­qa­nymen, oqys oqıǵalar sany azaı­maı tur. Saqtanbaı júrip san soǵyp qal­ǵandar kóp. Sondyqtan elimizdiń Ishki ister mınıstrligi aýa raıynyń kúrt ózgerýine baılanysty jolaýshylar men kólik júrgizýshilerin eldi meken aýma­ǵynan shyǵýdy toqtata turý qajet­tigin eskertedi. Sondaı-aq aýa raıy boljamy men jabylǵan joldar týraly aqparatty únemi qadaǵalap otyrý qajet.

«Avtokólikterdi qys mezgi­linde paıda­l­anýdyń birqatar erek­sheligi bar. Bul eń aldymen aýa raıy jaǵdaıymen baı­lanys­ty. Qazaqstannyń kúrt qu­bylmaly aýa raıyn eskeretin bolsaq, kún raıy qysqa merzimde ózgerip ketýi ábden yqtımal. Sol sebepti júrgizýshiler mundaı jaǵ­daı­larǵa únemi daıyn bolýy kerek. Máselen, elimizdiń orta­lyq, soltústik jáne batys óńir­lerine uıtqyǵan boran men qarly burqasyn, kóktaıǵaq tán. Sonyń saldarynan keı jaǵdaıda aýa raıynyń qalypqa kelýine ne bolmasa avtokólik joldarynyń tolyq tazalanýyna deıin qoz­ǵa­lysty uzaq ýaqyt shekteýge týra ke­ledi», dep otyr Ákimshilik polısııa komı­teti tóraǵasynyń orynbasary Serik Túsipov.

Onyń aıtýynsha, elimizdiń oń­tús­tik jáne shyǵys óńirlerindegi taý­ly aımaq­tarǵa qalyń qar men tuman­nyń kesirinen joldyń kórin­beý kezderi tán kórinedi. Son­­­dyqtan óz óńirleriniń erek­shelikterin biletin kólik júr­gizýshileri kún raıynyń kúrt bu­zylýyna baılanysty aýa raıyn­ boljaýshylardyń qulaq­tan­dy­rýyna jáne qutqarý qyzmetiniń SMS habarlandyrýlaryna durys áreket etýi qajet. Budan arǵy sa­par­laryn osy eskertýler men qam­danǵan áreketterine qaraı jos­­­parlaýlary kerek.

«Jol ústinde qolaısyz kún raıy­na tap bola qalǵan jaǵdaıda jaqyn jer­degi eldi mekenge jetip alyp, kúnniń aıyq­qanyn kútken jón bolady. Al eger jolda jaısyz aýa raıyna tap bo­lyp, jaǵdaıdyń túzelýin kólikte kú­týge májbúr bolǵan bolsańyz, birden qut­­qarý qyzmetine habarlasýyńyz qa­jet. Qutqarýshylarǵa ózińizdiń naqty or­na­lasqan jerińizdi kórsetip, olardyń ke­lýin kútkenińiz durys. Máselen, osy­ jyl­ǵy qarasha aıy­nyń ózinde kún­ raıy­nyń bu­zy­lýyna baılanysty aımaq­tar­da avtokólik qozǵalysy 7 már­te shek­tetildi. Sonyń negizgi sebep­teriniń biri – kóktaıǵaq. О́t­ken 2019 jyly aýa raıy­nyń buzylýyna baılanysty osyndaı shekteýler 985 ret jasaldy», deı­di polı­sııa qyzmetkeri.

Qys merzimindegi mańyzdy máse­leniń biri – avtokólikterdi paı­dala­ný­dyń maýsymdyq ázir­ligi. Eń aldymen, salǵyrttyqqa salynbaı jazǵy doń­ǵalaqtardy ýaqtyly qysqy doń­ǵa­laqtarǵa aýystyrý kerek. Qysqy doń­­ǵa­laqty ýaqtyly aýystyrý – av­to­kóliktiń qalypty júrýine, ońaı bas­qarylýyna jáne jolaýshylar men kólik júrgizýshisiniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Tikenekti jáne úıkelisti dońǵalaqty tańdaý ke­zinde ony qoldaný sharttary men naqty aımaqtyń aýa raıy erek­sheligine mán bergen jón.

Sonymen qatar syrtqy jaryq shashý qu­raldaryna, avtokólikti jylytý júıe­sine, tereze jýǵyshqa kóńil bólý kerek. Akkýmýlıatordy tekserip, qajet bol­ǵan jaǵdaıda jańasyn ornatý qajet. Osy atal­ǵandardyń qalypty jumysy av­to­kólik qozǵalysynyń jaıly­lyǵy men qaýip­sizdigine, jol ús­tiniń kórinýine múm­­kindik beredi. Sondaı-aq sapar bary­syn­daǵy qan­daı da bir táýekelderdi boldyrmaıdy.

«Dızel otynymen júretin jáne jolaý­shylar men júk tasymalyna ne­gizdelgen avtokólikterdi paıdalaný má­selesine erekshe toqtalǵym keledi. Mun­daı kólik­terdiń júrgizýshileri alda-jalda jol­da qalyp qoımas úshin maýsymyna saı janar-jaǵar maı quıyp turý­­lary qajet. Qala aýmaǵynan tys qut­qarý jumystarynyń ba­sym kópshi­ligi qysqy dızel otynynyń ornyna jazǵyny quı­ǵan avtobýs jáne júk kóligi júr­gizýshileri men jolaýshylaryn evakýasııalaýmen baılanys­ty. Tómen aýa temperatýrasy ke­zin­de jazǵy dızel otyny qa­typ qalady. Sonyń saldarynan av­to­kólik bet alǵan baǵytyna qa­raı jú­risin jalǵastyra almaıdy», dep otyr S.Túsipov.

Qys mezgili kelgende aýyr júk kólik­teriniń júrgizýshileri syrǵýǵa qarsy ti­reýish quryl­ǵy­laryn únemi ózimen birge alyp júrý­leri kerek. Bul qurylǵylar avto­kóliktiń óz erkimen jyljýy­na, syr­ǵýyna jol bermeıdi. Ási­rese, syrǵýǵa qar­sy tireýish qu­ryl­­ǵylary júk kóligi taýǵa ne bol­­masa órge kóterilip bara jat­qan­ kezinde mindetti túrde bolýy tıis.

Avtokólikterdi qys mezgilinde paı­da­lanýdyń endi bir ereksheligi – qaýip­siz qozǵala bilý sanalady. Eń aldymen qozǵalys jyl­damdyǵyn durys tań­daý qajet. Sebebi, qys mezgilinde doń­ǵa­laqtyń jol ústi jabyny­men úı­­kelisi ózgeredi. Sondyqtan te­jeýishti bas­qan kez­degi avto­kó­liktiń syrǵanaý qa­shyq­ty­ǵy uzarady, kólikti basqarý pa­rametrleri túrlenedi. Tıisinshe, qozǵalys jyldamdyǵyn durys tańdamaý men avto­kólikti tıimsiz tejeýdiń, kóliktiń bas­qarýǵa kel­meýiniń kesiri jol-kólik oqı­ǵasy­nyń oryn alýyna sebepker bolady. Qozǵalys barysynda qandaı da bir qaýipsiz áreket etý (manevr) úshin avtokólikter arasyndaǵy qashyqtyqty jáne búıirdegi arqashyqtyqty saqtaı bilý qa­jet. Bul da tejeýishti basqan kez­­degi avtokóliktiń syrǵanaý qa­shyq­tyǵyna, kólikti basqarý pa­rametrlerine áser etedi.

Avtokólikterdi qys mezgilinde paı­da­lanýdyń taǵy bir ereksheligi bar. Má­selen, jol ústinde buǵan deıin júrip ót­ken avtokólikterdiń dońǵalaqtary qal­dyrǵan sorap (koleıa) paıda bolýy múm­kin. Odan bólek, qardaǵy iz qalyńdap, omby qar men jol jıegindegi kúrtik qar­­dyń kesirinen ádettegi jalpaq joldar jińishkerip ketip jatady. Osynyń bar­­lyǵy qozǵalys rejimine, qaýipsiz áreket etýge kedergi keltiredi. Qozǵalys qar­qyny báseńdep, joldarda júrý múm­kindigi azaıady. Sondyqtan avtokólik júr­gizýshileri qys mez­gilinde jol-kólik oqı­ǵa­la­ryna tap bolmaý úshin atalǵan fak­­torlardyń barlyǵyn eskerý­leri kerek.

Osy jyldyń qarasha aıynan beri el aýmaǵyndaǵy joldarda 406 jol-kó­lik oqıǵasy tirkelip úlgerdi. Osy oqı­ǵalardyń saldarynan 92 adam kóz jumyp, 472 adam túrli jaraqat aldy. So­nymen qatar tek avtokólikterge ǵana zııan kelip, saldary mate­rıaldyq shy­ǵynǵa ulasqan 3000-ǵa jýyq jol-kólik oqıǵasy tir­kelip otyr. Sol sebepti elimizdiń quqyq qorǵaý organ­dary avto­kólik júrgizýshilerin kún raıyn­ eskerýge, avtokólikti tıisti teh­nı­­kalyq jaǵdaıda ustaýǵa, jaz­ǵy dońǵalaqtardy ýaqtyly qys­­qyǵa aýystyrýǵa shaqyrady. Son­­daı-aq qys mezgilinde jazǵy doń­ǵalaqpen júrgen avtokólik júrgizýshileri úshin 5 AEK kóle­minde aıyppul retinde ákimshilik jaza qarastyrylǵan.

Polısııa qyzmetkerleri qala aýma­ǵynan tys, alys eldi mekenderge saparlaýdy josparlap otyrǵan júrgizýshilerge ózimen birge tireý trosyn, kúregin alyp júrýge keńes beredi. Al aýyr júk kólik­teri men avtobýstar úshin syr­ǵanaýda­n saqtaıtyn shyn­jyrlary bolǵan jón. Aýys­tyryp kııýge bolatyn jyly kıim, jyly aıaqkıim, basy artyq ja­nar-jaǵar maı alyp júrý de ar­tyq etpeıdi.

«Bul rette  jaıaý júrginshilerdi de qulaqtandyra ketken jón bolatyn shyǵar. Máselen, qys mezgilinde kún qys­qaryp, tún uzaratyny belgili. Tıisin­she, avto­kólik júrgizýshileriniń anyq kó­rý múmkinshiligi azaıady. Son­daı-aq qar men muzdyń kesi­rinen tejeýishti basqan kezdegi avtokóliktiń syrǵanaý qashyqtyǵy uzara túsedi. Sondyqtan joldy tek arnaıy jabdyqtalǵan je­rinde ǵana kesip ótý qajet. Jaıaý júrginshiler jolaǵymen, kóshe qıylystarymen júrmes buryn avtokólik júrgizýshisiniń sizge jol bergen sátin kútken jón bola­dy. Osyndaı qarapaıym ere­je­lerdi saqtaı otyryp jaıaý júr­ginshiler qaýipsiz qozǵalysty qamtamasyz ete alady», deıdi S.Túsipov.