Qurlyq áskeriniń qaýqary qandaı?

Sırııa, Lıvııa, Irak sekildi álemniń shıeleniske toly núktelerinde soǵys qımyldary tanktiń qurlyqtaǵy ja­ýyn­­gerlik áreketterdi oryndaýdaǵy ma­ńyzyn anyq ańǵartty. Jalpy, mundaı temir saýytty urys kólikteri sonaý Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta nasıstik Germanııany jeńýde ma­ńyzdy ról atqarǵany belgili. Sodan keıin shyǵar, soǵys jeńimpazdary T-34 týraly áli kúnge aýyzynyń sýy quryp áń­gimeleıdi.

Keıingi jyldary dron sekildi zamanaýı qarý túrleri kúrt damydy. Soǵan qaramastan, tankiler qurlyqtaǵy ásk­erı is-qımyl júrgizýde mańyzyn joǵalt­qan joq. Áskerı qaqtyǵys kezinde tank arqyly joǵary manevrlikke qol jet­ki­zilip, alystan snarıadtyq oq atý múm­kindigi týady.

Qazirgi tańda damyǵan elderde tank­ter qurlyq áskerleriniń jalpy júıe­sinde úlesi aıtarlyqtaı kóp. Kóptegen jańa qarý-jaraq túrleriniń, onyń ishinde ushqyshsyz ushý apparattarynyń kóbeıýine qaramastan, tankter álem elderi armııalarynyń negizgi jaýyngerlik quramdas bóligi sanalady. Olardyń bas­­ty artyqshylyǵy – qaýipsizdik pen jaýyn­gerlik kúsh.

Qazaqstan Qarýly Kúshterinde tank bólimderi men bólimsheleri elimizdiń ár­túrli óńirlerinde ornalasqan jáne únemi jaýyngerlik ázirlikte. Máselen, bıyl Qarýly Kúshter quramyndaǵy tank bólimsheleri jaýyngerlik daıarlyq jos­paryna sáıkes 30 márte dalalyq jo­ryqqa shyqty. Osy daıarlyq kezinde sha­­mamen 2500-den astam oq atylypty.

Daıarlyq barysynda tank zeńbireginen shtattyq artıllerııalyq snarıadpen oq atýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Sondaı-aq tank ekıpajdardy qarsylastyń shartty áskerı kúshine jáne áýe nysandaryna tank zeńbirekterinen oq jaýdyryp, atys júrgizý tásilderin pysyqtady.

Taǵy bir aıta keterligi, bıylǵy «Al­daspan-2020» jedel-taktıkalyq koman­dalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýy barysynda qazaqstandyq tankshiler jańa tásilderdi úırenip, sheberlikterin shyń­dady. Sonymen qatar «Tank karýseli» urys júrgizý ádisin pysyqtady. Atalǵan ádiste úsh jaýyngerlik mashına kezek-kezek, karýsel qaǵıdaty boıynsha qozǵala otyryp, úzdiksiz oq atady. Osylaısha, qar­sylasqa oq joǵary qarqynmen, toq­taý­syz negizde júzege asyrylady.

Bıyl bizdiń tankshiler «Tank bıatlony» saıysyna qatysyp, sheberlikterin shyńdap qaıtty. Máskeý mańyndaǵy «Alabıno» polıgonynda ótken dodada elimizdiń komandasy jartylaı fınalǵa deıin jetip, onyń qorytyndysy boıyn­sha ekinshi aınalymda jarys qojaıyn­darynan keıin ýaqyt boıynsha ekinshi bolyp, О́zbekstan men Qyrǵyzstan elinen kelgen qarsylastarynan ozyp shyqty.

Osylaısha, toǵyzynshy terrıtorııa­nyń oǵlandary áskerı dodada joǵary nátıje kórsetti. Tank bıatlonyna qa­ty­sýshylardyń daıarlyq deńgeıi, báse­kelestigi jyldan jylǵa artyp keledi. Bizdiń tankshiler tartysty kúreste 16 qatysýshy el arasynda besinshi oryndy ıelendi. Olar qysyltaıań jaǵdaılarda ózderiniń berik minez, maqsatqa jetýdegi tabandylyq, jeńiske degen erik-jiger syndy qasıetterin kórsete bildi.

Qurlyq áskerindegi mańyzdy bólim­niń taǵy biri – zymyran áskerleri men artı­llerısteri. Taıaýda, 19 qarashada bul quram kásibı merekesin atap ótkenin aıta ketken jón.

Jalpy, Qazaqstandaǵy zymyran áskerleri quramy Keńes Odaǵy qarý­ly kúshterindegi Orta Azııa áskerı okrý­giniń zymyran áskerleri men artıllerııa shtabynyń bazasynda quryldy. Qu­ram­nyń qalyptasýy men damýyna general-maıor Lut Álshekenov pen Rýslan Shpekbaev, polkovnık Mıhaıl Shleıko, Dáýren Eshojın, Nıkolaı Mısıýra, Vıktor Kashoıd jáne Ǵınııatqalı Shalabaevtar eleýli úles qosty.

Elimizdiń Zymyran áskerleri men artıl­lerııasynyń quramynda taktıka­lyq zymyrandardyń quramalary, gaýbı­salyq, zeńbirektik, reaktıvti jáne tan­kige qarsy qoldanylatyn artıllerııa, artıllerııalyq barlaý, mına atqysh jáne tankige qarsy bólimsheler bar. Ásker­ler «Vasılek», «Sanı», «Podnos» jáne «Deva» mınometteri, ózdiginen júretin «Gvozdıka» jáne «Akasııa» artıllerııalyq qondyrǵylary, súı­retiletin «MSTA-B», «Gıasınt» qa­rý­lary, D-20 jáne D-30 gaýbısalary, «Grad», «Grad-1», «Prıma», «Ýragan» jáne «Smerch» dúrkindetip atý­dyń reaktıvti júıeleri, «Tochka-Ý» tak­tıkalyq keshenderi, «Rapıra» zeńbi­rek­teri jáne «Shtýrm-S» tankke qarsy zy­myran keshenderimen jaraqtalǵan. Joǵary qýatty 240 mm ózdiginen júretin «Tıýlpan» mınometteri bar. 

Artıllerııany optıkalyq jáne radıo­loka­sııalyq barlaý, topogeo­de­zııa­lyq, meteorologııalyq jáne bal­lıs­tıkalyq qamtamasyz etý qu­raldarymen qaıta jaraqtandyrý boıynsha josparly jumys júrgizilip keledi. Jaýyngerlik qol­danýdyń jańa tásilderi men atys­ty basqarýdyń avto­mattandyrylǵan júıe­lerin engizý ta­bys­ty júrgizilip jatyr.

Zymyran men artıllerııa mamandary oqý-jattyǵý barysynda tájirıbelik daǵ­dylaryn jáne mashyqtaryn pysyq­taıdy. Máselen, bıylǵy qyrkúıek aıynda ótken «Aldaspan» jedel-taktıkalyq komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýyna «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń jal­py áskerı quramalarynyń artıl­lerııalyq bólimsheleri jumyldyryldy. Tórt jyl boıy Armııa halyqaralyq oıyn­daryndaǵy, «Artıllerııalyq oq atý sheberi» saıysynda qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler birinshi oryndy ıelendi.

Qarýly kúshterdegi Qurlyq ásker­leriniń Áskerı ınstıtýtynda 1993 jyl­dan bastap jyl saıyn 60 artıllerıst ofıser daıarlaıtyn artıllerııa kafedrasy jumys isteıdi. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy atyndaǵy Ulttyq qor­ǵanys ýnıversıtetiniń bazasynda 2014 jyly Zymyran áskerleri men artıl­lerııa kafedrasy quryldy. Onda tereń teorııalyq jáne tájirıbelik bilimi bar mamandar sabaq beredi. Sankt-Peter­býrg qalasyndaǵy Mıhaılov ás­kerı ar­tıl­lerııalyq akademııasynda osy salanyń mamandaryn daıarlaıdy. Jyl saıyn zymyran jáne artıllerııalyq ásker qataryn Qaraǵandy jáne Almaty polıtehnıkalyq ýnıversıtetteriniń áske­rı kafedralar túlekteri tolyqty­rady.