Keıingi jyldary álemniń túkpir-túkpirindegi túrli deńgeıdegi qaqtyǵystar qurlyq áskeriniń mańyzyn kórsetti. Ásirese syrtqy kúshterdiń yqpalymen kez kelgen sátte aırandaı uıyp otyrǵan eldiń shańyraǵyn ortasyna túsirý qıyn emes ekenine tarıh kýá. Endeshe, bul turǵydan alǵanda elimizdiń qurlyq áskerleriniń qýaty qandaı? Búgingi maqalamyzda zymyran áskerleri men tank quramdaryna toqtalýdy jón kórdik.
Sırııa, Lıvııa, Irak sekildi álemniń shıeleniske toly núktelerinde soǵys qımyldary tanktiń qurlyqtaǵy jaýyngerlik áreketterdi oryndaýdaǵy mańyzyn anyq ańǵartty. Jalpy, mundaı temir saýytty urys kólikteri sonaý Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta nasıstik Germanııany jeńýde mańyzdy ról atqarǵany belgili. Sodan keıin shyǵar, soǵys jeńimpazdary T-34 týraly áli kúnge aýyzynyń sýy quryp áńgimeleıdi.
Keıingi jyldary dron sekildi zamanaýı qarý túrleri kúrt damydy. Soǵan qaramastan, tankiler qurlyqtaǵy áskerı is-qımyl júrgizýde mańyzyn joǵaltqan joq. Áskerı qaqtyǵys kezinde tank arqyly joǵary manevrlikke qol jetkizilip, alystan snarıadtyq oq atý múmkindigi týady.
Qazirgi tańda damyǵan elderde tankter qurlyq áskerleriniń jalpy júıesinde úlesi aıtarlyqtaı kóp. Kóptegen jańa qarý-jaraq túrleriniń, onyń ishinde ushqyshsyz ushý apparattarynyń kóbeıýine qaramastan, tankter álem elderi armııalarynyń negizgi jaýyngerlik quramdas bóligi sanalady. Olardyń basty artyqshylyǵy – qaýipsizdik pen jaýyngerlik kúsh.
Qazaqstan Qarýly Kúshterinde tank bólimderi men bólimsheleri elimizdiń ártúrli óńirlerinde ornalasqan jáne únemi jaýyngerlik ázirlikte. Máselen, bıyl Qarýly Kúshter quramyndaǵy tank bólimsheleri jaýyngerlik daıarlyq josparyna sáıkes 30 márte dalalyq joryqqa shyqty. Osy daıarlyq kezinde shamamen 2500-den astam oq atylypty.
Daıarlyq barysynda tank zeńbireginen shtattyq artıllerııalyq snarıadpen oq atýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Sondaı-aq tank ekıpajdardy qarsylastyń shartty áskerı kúshine jáne áýe nysandaryna tank zeńbirekterinen oq jaýdyryp, atys júrgizý tásilderin pysyqtady.
Taǵy bir aıta keterligi, bıylǵy «Aldaspan-2020» jedel-taktıkalyq komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýy barysynda qazaqstandyq tankshiler jańa tásilderdi úırenip, sheberlikterin shyńdady. Sonymen qatar «Tank karýseli» urys júrgizý ádisin pysyqtady. Atalǵan ádiste úsh jaýyngerlik mashına kezek-kezek, karýsel qaǵıdaty boıynsha qozǵala otyryp, úzdiksiz oq atady. Osylaısha, qarsylasqa oq joǵary qarqynmen, toqtaýsyz negizde júzege asyrylady.
Bıyl bizdiń tankshiler «Tank bıatlony» saıysyna qatysyp, sheberlikterin shyńdap qaıtty. Máskeý mańyndaǵy «Alabıno» polıgonynda ótken dodada elimizdiń komandasy jartylaı fınalǵa deıin jetip, onyń qorytyndysy boıynsha ekinshi aınalymda jarys qojaıyndarynan keıin ýaqyt boıynsha ekinshi bolyp, О́zbekstan men Qyrǵyzstan elinen kelgen qarsylastarynan ozyp shyqty.
Osylaısha, toǵyzynshy terrıtorııanyń oǵlandary áskerı dodada joǵary nátıje kórsetti. Tank bıatlonyna qatysýshylardyń daıarlyq deńgeıi, básekelestigi jyldan jylǵa artyp keledi. Bizdiń tankshiler tartysty kúreste 16 qatysýshy el arasynda besinshi oryndy ıelendi. Olar qysyltaıań jaǵdaılarda ózderiniń berik minez, maqsatqa jetýdegi tabandylyq, jeńiske degen erik-jiger syndy qasıetterin kórsete bildi.
Qurlyq áskerindegi mańyzdy bólimniń taǵy biri – zymyran áskerleri men artıllerısteri. Taıaýda, 19 qarashada bul quram kásibı merekesin atap ótkenin aıta ketken jón.
Jalpy, Qazaqstandaǵy zymyran áskerleri quramy Keńes Odaǵy qarýly kúshterindegi Orta Azııa áskerı okrýginiń zymyran áskerleri men artıllerııa shtabynyń bazasynda quryldy. Quramnyń qalyptasýy men damýyna general-maıor Lut Álshekenov pen Rýslan Shpekbaev, polkovnık Mıhaıl Shleıko, Dáýren Eshojın, Nıkolaı Mısıýra, Vıktor Kashoıd jáne Ǵınııatqalı Shalabaevtar eleýli úles qosty.
Elimizdiń Zymyran áskerleri men artıllerııasynyń quramynda taktıkalyq zymyrandardyń quramalary, gaýbısalyq, zeńbirektik, reaktıvti jáne tankige qarsy qoldanylatyn artıllerııa, artıllerııalyq barlaý, mına atqysh jáne tankige qarsy bólimsheler bar. Áskerler «Vasılek», «Sanı», «Podnos» jáne «Deva» mınometteri, ózdiginen júretin «Gvozdıka» jáne «Akasııa» artıllerııalyq qondyrǵylary, súıretiletin «MSTA-B», «Gıasınt» qarýlary, D-20 jáne D-30 gaýbısalary, «Grad», «Grad-1», «Prıma», «Ýragan» jáne «Smerch» dúrkindetip atýdyń reaktıvti júıeleri, «Tochka-Ý» taktıkalyq keshenderi, «Rapıra» zeńbirekteri jáne «Shtýrm-S» tankke qarsy zymyran keshenderimen jaraqtalǵan. Joǵary qýatty 240 mm ózdiginen júretin «Tıýlpan» mınometteri bar.
Artıllerııany optıkalyq jáne radıolokasııalyq barlaý, topogeodezııalyq, meteorologııalyq jáne ballıstıkalyq qamtamasyz etý quraldarymen qaıta jaraqtandyrý boıynsha josparly jumys júrgizilip keledi. Jaýyngerlik qoldanýdyń jańa tásilderi men atysty basqarýdyń avtomattandyrylǵan júıelerin engizý tabysty júrgizilip jatyr.
Zymyran men artıllerııa mamandary oqý-jattyǵý barysynda tájirıbelik daǵdylaryn jáne mashyqtaryn pysyqtaıdy. Máselen, bıylǵy qyrkúıek aıynda ótken «Aldaspan» jedel-taktıkalyq komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýyna «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń jalpy áskerı quramalarynyń artıllerııalyq bólimsheleri jumyldyryldy. Tórt jyl boıy Armııa halyqaralyq oıyndaryndaǵy, «Artıllerııalyq oq atý sheberi» saıysynda qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler birinshi oryndy ıelendi.
Qarýly kúshterdegi Qurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýtynda 1993 jyldan bastap jyl saıyn 60 artıllerıst ofıser daıarlaıtyn artıllerııa kafedrasy jumys isteıdi. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy atyndaǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń bazasynda 2014 jyly Zymyran áskerleri men artıllerııa kafedrasy quryldy. Onda tereń teorııalyq jáne tájirıbelik bilimi bar mamandar sabaq beredi. Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy Mıhaılov áskerı artıllerııalyq akademııasynda osy salanyń mamandaryn daıarlaıdy. Jyl saıyn zymyran jáne artıllerııalyq ásker qataryn Qaraǵandy jáne Almaty polıtehnıkalyq ýnıversıtetteriniń áskerı kafedralar túlekteri tolyqtyrady.