Almatyda taldardy zańsyz kesý faktileri anyqtalyp, bul áleýmettik jelide shý týdyrdy. Naqtyraq aıtsaq, qarashanyń 21-inen 22-sine qaraǵan túni Tóle bı men Áýezov kósheleri qıylysynda ósip turǵan 13 túp aǵash kesilgen. Onyń toǵyzy emen bolsa, ekeýi – qaraǵash. Aǵashtardyń otalǵanyna qatysty jaǵdaıǵa Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev nazar aýdaryp, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaevqa atalǵan jaǵdaıǵa baılanysty qyzmettik tekserý júrgizip, kinálilerdi jaýapqa tartýdy tapsyrdy.
Bul týraly habarlaǵan Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Berik Ýálı «Memleket basshysy 2019 jyly 29 qazanda Almatyda qala problemalaryna arnalǵan keńeste sóılegen sózinde megapolıstiń ekojúıesine uqypty qaraýdyń, shahar turǵyndarynyń jaıly ómir súrýin qamtamasyz etý úshin tıisti jaǵdaılar jasaýdyń erekshe mańyzdy ekenin málim etken bolatyn» dep jazdy.
Aldyn ala derek boıynsha jaqynda ǵana atalǵan jerde kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizgen Sulpak jáne Small saýda úıleri aǵashtardy otaǵan bolýy múmkin. Jeli qoldanýshylary jappaı aıyptaǵannan keıin baryp, Sulpak saýda úıi facebooktegi paraqshasynda oqıǵaǵa qatysty túsinik berdi. «Aǵashtardy kesý oryn alǵan aýmaq Sulpak kompanııasynyń menshiginde emes jáne biz siz sııaqty osy tulǵalardyń áreketterin zańǵa qaıshy dep sanaımyz. Biz jedel tergeýge úmittenemiz, tıisti organdarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýge jáne yntymaqtastyqqa daıynbyz. Bizge qarsy asyǵys qorytyndylar men negizsiz aıyptaýlardy týdyrmaýlaryńyzdy ótinemiz» delingen habarlamada.
Alaıda jeli qoldanýshylary saýda úıiniń málimdemesiniń tym kesh jarııa bolýynyń ózi kóp jaǵdaıǵa kúmánmen qaraýǵa májbúr etedi dep pikir jazǵan.
Almaty qalalyq Jasyl ekonomıka basqarmasy men tabıǵatty qorǵaý polısııasy bóliminiń mamandary jaǵdaımen tanysqan. Almaly aýdandyq ákimdiginiń habarlamasynda qazir tıisti prosesýaldyq sheshimdi qabyldaý úshin materıaldar jınaqtalyp jatqany aıtylady.
«Otalǵan 13 aǵashtyń toǵyzy – emen, tórteýi – qaraǵash. Belgili bolǵandaı, Sulpak-tyń «Sakýra» jáne «Bóribekova» merdiger kompanııalary Tóle bı kóshesindegi ǵımarat mańynda abattandyrý jumystaryn júrgizip jatqan bolyp shyqty. «Arena S» (Sulpak saýda markasynyń ıesi), ǵımarat ıeleri jáne eki jeke kásipker – «Sakýra» jáne «Bóribekov» kompanııasy drenajdyq arnany, trotýar plıtalardy jóndeý, ósindilerdi otaý jáne taǵy basqa jumystar júrgizý boıynsha kelisim jasaǵan» delingen vedomstvo habarlamasynda.
Keıinirek qala ákimi Baqytjan Saǵyntaev jaǵdaıdy tikeleı óz baqylaýyna alǵanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, mamandandyrylǵan tabıǵatty qorǵaý prokýratýrasy zańsyz aǵash keskeni úshin QK 340-baby boıynsha sotqa deıingi tergeý isin bastaǵan. Shahar basshysy qalalyq polısııa departamentiniń bastyǵy Q.Taımerdenovke isti tolyǵymen qarap, onyń obektıvtiligin qamtamasyz etip, kinálilerdi anyqtap, jaýapkershilikke tartýdy tapsyrǵan.
«Qazirgi ýaqytta saýda úıiniń janyndaǵy aýmaqty «Arena S» JShS-ǵa qarasty (Sulpak) «Sakýra» JK men «Bóribekova» merdigerleriniń abattandyrǵany anyqtaldy. «Sakýra» JK-nyń basshysy QR ÁQBtK 437-baby boıynsha túngi ýaqytta azamattardyń tynyshtyǵyn buzǵany úshin ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Istiń barysy týraly jurtshylyqty habardar etip otyramyz. Bul másele – meniń jeke baqylaýymda» dep jazdy B.Saǵyntaev.
Ekolog, «Baıtaq-Bolashaq» ekologııalyq alıansynyń jetekshisi Azamathan Ámirtaı kásipkerler aǵashtardy kesý úshin aldymen qoǵamnyń, halyqtyń kelisimin alýy kerek ekenin aıtady.
«Osyndaıda shendiler Prezıdenttiń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna salǵyrt qarap jatqan sekildi kórinedi. Mundaı oqıǵalar adamdardyń narazylyǵyn kúsheıte beredi. Problema qordalana berse, qoǵamda úlken daǵdarystar týyndaıdy. Bul – bir. Ekinshiden, ekologııaǵa orasan zalal kelip jatyr. Almatyǵa onsyz da aýa jetpeıdi. Al biz aǵashtardy aıaýsyz kese beremiz. Negizinde aǵash kesý úshin barlyq qoǵamdyq uıymdardyń, kórshi ǵımarattardyń kelisimin alý kerek. Eger kesken aǵashtyń ornyna myń aǵash otyrǵyzsa, onda ruqsat etýge bolady. 13 aǵash kessin de, 13 myń aǵash otyrǵyzsyn», deıdi ol.
Ekologtyń aıtýynsha, qoǵamdy da, qala bıligin de pysqyrmaı otyrǵan kásip ıelerin ákimshilik jaýapqa emes, qylmystyq jaýapqa tartý qajet.
«Mundaılarǵa ákimshilik jaza qoldanyp, zańda kórsetilgen aıyppuldy sala salý tym az. Olarǵa qatań qylmystyq jaza qoldanýymyz kerek. Sonda ǵana mundaı opasyzdardyń jolyn kese alamyz. Osy maqsatta biz «Baıtaq-Bolashaq» partııasyn qurý jolynda jantalasyp júrmiz. Partııa quryp, osyndaı máselelerdi halyqtyq deńgeıde kótermeı, másele sheshilmeıdi. Arqa súıeıtin Ekologııa kodeksi de áli Májilistiń qaraýynda jatyr. Sondyqtan qazir tarazynyń basy zańsyz áreket etetinderge aýyp turǵany jasyryn emes», deıdi A.Ámirtaı.
Sondaı-aq jeli qoldanýshylary saýda úıine baıkot jarııalaýǵa shaqyrǵan. Mundaı usynys bildirgenderdiń qarasy qalyń. Solardyń biri – Anar Qurmanbekova.
«О́zderiniń bıznesiniń gúldenýi úshin aǵashtardy kesip tastaıtyn kásipkerlerge jáne Sulpak-qa baıkot jarııalaımyn. Sizdiń órkendeýińizge aǵash emes, jaratylys jáne zań týraly túsinigińizdiń joqtyǵy kedergi keltiredi. Bir sáttik paıda tabý úshin qorshaǵan ortaǵa zııan keltirý – bul bıznes emes, qylmys. Eldegi vandalızm men varvarlyqqa toqtaý salý kerek» dep jazady Anar.
Almatydaǵy aǵashty zańsyz kesý faktisiniń tirkelýi – bir bul emes. Aqpan aıynda Qulja tasjolynyń boıynda saýda úıin salý úshin aǵashtardy sulatyp salǵan.
«Eshqandaı ótinish, suranys bolmaǵan. Tym qurysa biz ótemaqy tóleıik, soǵan oraı munsha aǵash keseıik dep te aıtpaǵan. Qubyr jelilerin tartý úshin qalaýynsha kese salǵan. Aldyn ala esepteý boıynsha 11 myń aǵash kesilipti. Ekspertıza kerek», degen edi ekobelsendi Tımýr Eleýsizov.
Al qalalyq Jasyl ekonomıka basqarmasynyń bólim basshysy Qaırat Toqtasynov «Saýda oıyn-saýyq ortalyǵy qurylysyna ruqsat berý men aǵashtardy kesýge ruqsat berý – ekeýi eki túrli qujat. Qazir biz kompanııa basshylarymen baılanysa almaı jatyrmyz. Tabıǵatty qorǵaý prokýratýrasyna aryz berdik» degen.
Qalalyq basqarma ókiliniń myna sózi «aǵashtardy alańsyz kese berińder» degenindeı estilgenin de jasyryp qaıteıik. Álsiz baqylaý men sharasyz jazalaý bolǵan jerde osyndaı tártipsizdiktiń qanat jaıary beseneden belgili.
Bıyl maýsym aıynda qalalyq Jasyl ekonomıka basqarmasy Bostandyq aýdanyndaǵy Drýjba parkin rekonstrýksııalaý úshin 169 aǵashty kesýdi josparlap otyrǵanyn jarııa etken. Jyl basynda Medeý aýdanyndaǵy burynǵy týberkýlez dıspanseri janyndaǵy 70 túp aǵashty zańsyz kesip tastaǵany belgili boldy. Jasyl ekonomıka basqarmasy jer ıesine aıyppul saldyq dedi. Qazan aıynda kottedjdi qalashyq salý úshin 100-den asa alma aǵashyn esh ruqsatsyz qyrqyp tastaǵan. Mundaı bassyzdyqty tizbeleı bersek, shegine jetý tipti qıyn.
Kásipkerlerdiń aǵashtardy alańsyz keskenine qarap, shahardaǵy bıznes qaýymdastyq qala bıliginen qaımyqpaı ma dep qalasyz. Ekinshi bir sebep – aıyppuldyń arqaǵa aıazdaı batpaıtynynda da sııaqty. Ákimshilik quqyqbuzýshylyq kodeksiniń 386-baby boıynsha aǵash keskeni úshin salynatyn maksımaldy aıyppul – 150 AEK. «Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń jergilikti ókildi organdary belgileıtin jasyl ekpelerdi kútip-ustaý jáne qorǵaý qaǵıdalaryn buzý – eskertý jasaýǵa nemese jeke tulǵalarǵa – on bes, shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine nemese kommersııalyq emes uıymdarǵa – otyz, orta kásipkerlik sýbektilerine – elý, iri kásipkerlik sýbektilerine bir júz elý aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul salýǵa ákep soǵady» delingen kodekste.
Keleńsizdikke kóz juma berip, sý qarańǵy soqyr qoǵamǵa aınalyp ketpeımiz be degen qaýip týatyny da sodan. Birdi-ekili belsendi aıtyp, jazyp jatyr. Sóıtken esil eńbek elene me, álde «jazalylar jaýapkershilikke tartyldy» degen qyldaı jaýappen is támam bola ma, belgisiz. Keıin jaǵdaıdyń qalaı ózgererin qaıdam, Almaty ál-ázir zańsyz aǵash kesý «jármeńkesin» ótkizip jatqan shaharǵa uqsaıdy...
Abaı AIMAǴAMBET,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY