2013 jylǵy 17 qyrkúıek, Astana, Úkimet Úıi Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktterin ashý (jabý), olardyń jumys isteýi (paıdalanylýy), olardy sanattarǵa bólý, jikteý, jaılastyrý qaǵıdalaryn, sondaı-aq tehnıkalyq jaraqtandyrý jáne jumysyn uıymdastyrý jónindegi talaptardy bekitý týraly
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy týraly» 2013 jylǵy 16 qańtardaǵy №70 Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 55-babynyń 9) tarmaqshasyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýly etedi:1. Qosa berilip otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktterin ashý (jabý), olardyń jumys isteýi (paıdalanylýy), olardy sanattarǵa bólý, jikteý, jaılastyrý qaǵıdalary, sondaı-aq tehnıkalyq jaraqtandyrý jáne jumysyn uıymdastyrý jónindegi talaptar bekitilsin. 2. Osy qaýlyǵa qosymshaǵa sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń keıbir sheshimderiniń kúshi joıyldy dep tanylsyn.3. Osy qaýly alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri S.AHMETOV.
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2013 jylǵy 17 qyrkúıektegi №977 qaýlysymen bekitilgen
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktterin ashý (jabý), olardyń jumys isteýi (paıdalanylýy), sanattarǵa bólý, jikteý, jaılastyrý qaǵıdalary, sondaı-aq tehnıkalyq jaraqtandyrý jáne jumysyn uıymdastyrý jónindegi talaptar
1. Jalpy erejeler1. Osy Qaǵıdalar Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktterin (budan ári – ótkizý pýnkti) ashý (jabý), olardyń jumys isteýi (paıdalanylýy), sanattarǵa bólý, jikteý, jaılastyrý tártibin, sondaı-aq tehnıkalyq jaraqtandyrý jáne jumysyn uıymdastyrý jónindegi talaptardy aıqyndaıdy.2. Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasyn adamdardyń kesip ótýiniń, ol arqyly kólik quraldaryn, júkterdi, taýarlardy, janýarlardy, ósimdik ónimderin jáne ózge de múlikti (budan ári – kólik quraldary jáne júkter) tasymaldaýdyń belgilengen tártibiniń saqtalýyn qamtamasyz etý úshin ótkizý pýnktterinde shekaralyq, kedendik, sanıtarııalyq-karantındik, veterınarııalyq, kóliktik jáne karantındik fıtosanıtarııalyq baqylaý (budan ári – memlekettik baqylaý) júzege asyrylady.2. О́tkizý pýnktterin ashý tártibi3. О́tkizý pýnktin ornatýdyń oryndylyǵyn aıqyndaý úshin múddeli memlekettik organ (budan ári – bastamashy) memlekettik baqylaý organdaryna mynadaı materıaldardy qosa bere otyryp, ótkizý pýnktterin ornatý týraly ótinishhat jiberedi:1) josparlanatyn ótkizý qabileti jáne ótkizý pýnktin ashý merzimi týraly málimetter;2) ótkizý pýnkti obektilerin jobalaýǵa, salýǵa jáne kútip-ustaýǵa, sondaı-aq olardy jabdyqtaýǵa, tehnıkalyq jaraqtandyrýǵa, memlekettik baqylaýdy uıymdastyrý úshin qajetti kóliktik, ınjenerlik jáne áleýmettik-turmystyq ınfraqurylymdardy qurý men damytýǵa arnalǵan qarajat shyǵynynyń eseptemesi jáne negizdemesi;3) josparlanǵan ornalastyrý aımaǵyn belgileı otyryp, memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktinde shekaralyq, kedendik jáne baqylaýdyń ózge de túrlerin uıymdastyrý úshin qajetti, memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteri obektilerin ornalastyrý josparlanǵan aýmaqtyń (akvatorııdiń) shemasy;4) memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnkti obektilerin ornalastyrý kózdelgen jer ýchaskesin alý boıynsha usynystar; 5) jergilikti (oblystyq) atqarýshy organnyń óz aýmaǵynda ótkizý pýnktin (bastamashy ol bolmaǵan jaǵdaıda) ornalastyrýǵa kelisimi.4. Memlekettik baqylaý organdary olarǵa usynylǵan materıaldardy qaraıdy jáne olar usynylǵan kúnnen bastap on bes jumys kúni ishinde ótkizý pýnktin jikteý jáne memlekettik baqylaý organdarynyń qajetti shtat sany boıynsha usynystarmen, ony ashýdyń oryndylyǵy nemese qajettiliktiń bolmaýy týraly óz qorytyndysyn bastamashyǵa joldaıdy.5. Bastamashy memlekettik baqylaý organdaryna mynalardy:1) Keden odaǵynyń syrtqy shekaralarynda avtomobıldik ótkizý pýnktin ornatý boıynsha – Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstriniń Kedendik baqylaý komıtetine;2) Qazaqstan-Reseı shekarasynda avtomobıldik ótkizý pýnktin ornatý boıynsha – Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmetine;3) temirjol, avıasııalyq, teńiz jáne ózen ótkizý pýnktin ornatý boıynsha – Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligine kelisilgen materıaldar men qorytyndylardy jiberedi.6. Shektes memleketpen ótkizý pýnktin ornatý máselesi Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligimen kelisiledi. Sodan keıin osy Qaǵıdalardyń 5-tarmaǵynda kórsetilgen memlekettik organdar belgilengen tártippen tıisti kelisim jobalaryn ázirleıdi.7. О́tkizý pýnktin ashý týraly shektes memleketpen kelisim jasalǵannan keıin osy Qaǵıdalardyń 5-tarmaǵynda kórsetilgen memlekettik organdar ótkizý pýnktiniń ataýy men mártebesin kórsete otyryp, ony ornatý týraly belgilengen tártippen múddeli memlekettik organdarmen kelisilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýlysynyń jobasyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimetine usynady.8. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti belgilengen tártippen qabyldaǵan ótkizý pýnktin ornatý týraly sheshim ótkizý pýnkti obektilerin jobalaý, salý (qaıta jańartý), jaılastyrýdy qarjylandyrýdy ashý úshin jáne tehnıkalyq jaraqtandyrý, odan ári kútip-ustaýdyń kóliktik, ınjenerlik jáne áleýmettik-turmystyq ınfraqurylymyn qurý jáne damytý, sondaı-aq memlekettik baqylaý organdarynyń bólimshelerin qalyptastyrý úshin negiz bolyp tabylady.9. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti ótkizý pýnktin ornatý týraly sheshim qabyldaǵannan keıin osy Qaǵıdalardyń 5-tarmaǵynda kórsetilgen memlekettik organdar tapsyrys berýshiniń fýnksııalaryn oryndaıdy, ol memlekettik baqylaý organdarynyń usynystary negizinde Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen ótkizý pýnktin jobalaýdy, salýdy jáne paıdalanýǵa engizýdi qamtamasyz etedi.10. О́tkizý pýnktteri osy Qaǵıdalardyń erejeleri men talaptaryn eskere otyryp, olar arqyly kóliktik, júk jáne jolaýshylar aǵymynyń qarqyndy ótýin, sondaı-aq belgilengen memlekettik baqylaý túrlerin júrgizý tıimdiligin qamtamasyz etýge beıimdelgen biryńǵaı keshender retinde jobalanady jáne salynady. 11. О́tkizý pýnkti obektilerin paıdalanýǵa engizý qorytyndylary boıynsha obektiler zańnamada belgilengen tártippen tıisiligi boıynsha memlekettik baqylaý organynyń teńgerimine beriledi.3. О́tkizý pýnktterin jabý tártibi12. О́tkizý pýnkti ýaqytsha nemese tolyq jabylýy múmkin.13. О́tkizý pýnktin ýaqytsha jabý:1) tótenshe jaǵdaılar, dúleı apattar, tehnogendik sıpattaǵy mán-jaılar, karantındik jáne adamdardyń erekshe qaýipti juqpaly aýrýlarynyń, Halyqaralyq epızootııalyq bıýronyń tizimine engizilgen janýarlar aýrýlarynyń jáne/nemese karantındik zııankesterdiń, ósimdikterdiń nemese aramshópterdiń jáne kólik qatynasyn júzege asyrýdy nemese memlekettik baqylaý organdarynyń jumys isteýine múmkindik bermeıtin basqa aýrýlardyń taralý qaýpi, sanıtarııalyq-epıdemııalyq, fıtosanıtarııalyq ahýaldyń nasharlaýy jaǵdaıynda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń sheshimi boıynsha.О́tkizý pýnktin ýaqytsha jabý týraly sheshimde ótkizý pýnktiniń jumys isteýin toqtatý merzimi men negizdemesi kórsetiledi;2) memlekettik baqylaý ótkizý pýnktterinde qurylys (rekonstrýksııalaý) jumystaryn júrgizýge kedergi keltirgen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys isteri týraly zańnamasynyń talaptaryn buzǵan jaǵdaıda;3) halyqaralyq sharttarda kózdelgen jaǵdaılarda júrgiziledi.14. О́tkizý pýnktin ýaqytsha jabý týraly sheshim qabyldaý nemese ony joıý týraly halyqaralyq sharttarda kózdelgen tártippen shektes memleketke, al qajet bolǵan kezde – basqa da múddeli memleketterge dıplomatııalyq arnalar arqyly habarlanady.15. О́tkizý pýnkti:1) memlekettik shekara arqyly kólik qatynasyn toqtatý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttarynyń kúshine enýi;2) Qazaqstan Respýblıkasy qatysýshysy bolyp tabylatyn tıisti halyqaralyq shartqa ótkizý pýnktin jabý týraly ózgerister engizý ne Qazaqstan Respýblıkasynyń múddeli memlekettik organdarynyń, oblystardyń jergilikti atqarýshy organdarynyń ótkizý pýnktiniń odan ári jumys isteýiniń orynsyzdyǵy nemese múmkin emestigi týraly usynysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń odan shyǵýy;3) Qazaqstan Respýblıkasy qatysýshysy bolyp tabylatyn tıisti ekijaqty halyqaralyq sharttan qatysýshy memlekettiń shyǵýy negizinde tolyq jabylýy múmkin.16. Budan basqa memlekettik baqylaý organdar usynǵan ótkizý pýnktiniń jumys isteýiniń orynsyzdyǵy nemese múmkin emestigi týraly kelisilgen qorytyndynyń negizinde Úkimettiń sheshimi boıynsha ótkizý pýnkti tolyq jabylýy múmkin.17. Úkimettiń sheshimimen ótkizý pýnktiniń bekitilgen tizbesine tıisti ózgerister engiziledi. Qabyldanǵan sheshim týraly shektes memleketke jáne qajet bolǵan kezde basqa da múddeli memleketterge dıplomatııalyq arnalar arqyly habarlanady.4. О́tkizý pýnktteriniń jumys isteý (paıdalanylý) tártibi18. О́tkizý pýnktiniń ınfraqurylymyn kútip-ustaý (paıdalaný) ol teńgeriminde bolatyn memlekettik organǵa júkteledi.19. Adamdar, kólik quraldary jáne júkter Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly ótken kezde ótkizý pýnktinde olarǵa baqylaý júrgizý kezinde Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik organdarynyń ózara is-qımyl tártibi memlekettik baqylaý organdarynyń birlesken aktisimen aıqyndalady.20. Árbir ótkizý pýnktinde onyń ereksheligine (sanattarǵa bólý, jikteý, ınfraqurylymdy jáne tehnıkamen jaraqtandyrýdy damytý, shekara syzyǵynan qashyqtyǵy, jyl mezgili) baılanysty Memlekettik shekara arqyly ótkizýdi uıymdastyrýdyń bekitilgen úlgi shemasy negizinde memlekettik baqylaý organy jáne kólik uıymdary basshylarynyń birlesken sheshimimen shekara arqyly adamdardy, kólik quraldaryn jáne júkterdi ótkizýdi uıymdastyrý shemasy ázirlenedi jáne bekitiledi.О́tkizý pýnkti jumysynyń jalpy tártibi (jumysty bastaý jáne aıaqtaý ýaqyty, tehnologııalyq úzilister) kólik uıymdarynyń ákimshiligimen (áýejaı, teńiz nemese ózen porty, shekaralyq temirjol vokzaly, stansııa jáne basqa kólik uıymdarynyń basshylarymen) kelisim boıynsha baqylaý organdary basshylarynyń birlesken sheshimimen bekitiledi jáne shektes memlekettiń shekaralyq ókilderimen kelisiledi.21. Qoldanystaǵy úkimetaralyq kelisimder sheńberinde shektes memlekettermen birlesken baqylaýdy uıymdastyrý kezinde ony júzege asyrý tártibi (dáıektigi) jáne nysandary eki jaqty úkimetaralyq kelisimderdiń normalaryna sáıkes ázirlenetin jekelegen hattamalarmen aıqyndalady.5. О́tkizý pýnktterin sanattarǵa bólý 22. Tranzıttik kólik áleýetin damytýdy, halyqaralyq qatynastyń qarqyndylyǵyn, ótkizý pýnktteriniń tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etý, shekaralyq yntymaqtastyqty damytý jáne ulttyq qaýipsizdik qaterine qarsy is-qımyl jasaýdyń senimdi deńgeıi úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý maqsatynda halyqaralyq qatynastar túrleri boıynsha jikteýge, mártebesine, jumys rejımine, qatynas sıpatyna, jumys isteý tártibine baılanysty ótkizý pýnktteriniń mynadaı sanattary belgilenedi:1) 1-sanat – jolaýshylar aǵynynyń qarqyndylyǵy 1000 jolaýshydan joǵary jáne avtokólik quraly 200 birlikten astam, mártebesi – halyqaralyq; 2) 2-sanat – jolaýshylar aǵynynyń qarqyndylyǵy 800-1000 jolaýshy jáne avtokólik quraly 180-200 birlikten astam, mártebesi – halyqaralyq;3) 3-sanat – jolaýshylar aǵynynyń qarqyndylyǵy 500-800 jolaýshy jáne avtokólik quraly 50-180 birlik, mártebesi – ekijaqty nemese halyqaralyq;1, 2, 3-sanatty ótkizý pýnktteri qozǵalysy qarqyndy áýejaılarda, teńiz porttarynda, temirjol stansııalarynda jáne avtomagıstraldarda, jolaýshylar men kólik aǵyndarynyń qarqyndylyǵyna baılanysty táýlik boıǵy jumys rejımimen qurylady;4) 4-sanat – jolaýshylar aǵynynyń qarqyndylyǵy 500 jolaýshyǵa deıin jáne avtokólik quraly 100-150 birlikten astam, mártebesi – ekijaqty nemese halyqaralyq;5) 5-sanat – jolaýshylar aǵynynyń qarqyndylyǵy 300 jolaýshyǵa deıin jáne avtokólik quraly 100 birlikke deıin, mártebesi – ekijaqty nemese halyqaralyq;4, 5-sanatty ótkizý pýnktteri kúndizgi jumys rejımimen (táýliktiń jaryq ýaqytynda) avtomobıl joldarynda, ózen ótkizý pýnktterinde qurylady jáne jolaýshylar men kólik aǵyndary qarqynyna baılanysty halyqaralyq nemese ekijaqty mártebege ıe bolady.О́tkizý pýnktine sanat berý memlekettik baqylaý organdarynyń qurylymdyq bólimshelerin qalyptastyrý kezinde eskeriledi6. О́tkizý pýnktterin jikteý23. О́tkizý pýnktteri:1) halyqaralyq qatynas túri boıynsha:avtomobıldik (avtojoldyq);temirjoldyq,teńiz;ózen;áýe (avıasııalyq);jaıaý;aralas;2) mártebesi boıynsha:kópjaqty (halyqaralyq);ekijaqty;3) jumys rejımi boıynsha:kúndizgi (jaryq ýaqyttaǵy);táýlik boıǵy;qatynas sıpaty boıynsha:júk;jolaýshylar;júk-jolaýshylar;5) jumys isteý tártibi boıynsha:turaqty (turaqty negizde jumys isteıtin);maýsymdyq (turaqty emes negizde jumys isteıtin);ýaqytsha bolyp jikteledi.24. О́tkizý pýnktteri:1) kópjaqty – memlekettik shekarany azamattyǵyna qaramastan adamdardyń, onyń ishinde azamattyǵy joq adamdardyń kesip ótýi, sondaı-aq ol arqyly memlekettik tıesiligine qaramastan kólik quraldaryn, júkterdi, taýarlar men janýarlardy tasymaldaý úshin;2) ekijaqty – memlekettik shekarany Qazaqstan Respýblıkasy jáne shektes memleket azamattarynyń ǵana kesip ótýi, sondaı-aq ol arqyly Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne shektes memlekettiń aýmaǵynda paıdalanýǵa arnalǵan kólik quraldaryn, júkterdi, taýarlar men janýarlardy tasymaldaý úshin.25. О́tkizý pýnktin jikteý Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq shartynda aıqyndalady.26. О́tkizý pýnktin jikteý ony halyqaralyq shartta ózgertken jaǵdaıda ózgertilýi múmkin, odan keıin qajet bolǵan kezde materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý úshin ótkizý pýnktin rekonstrýksııalaý júrgiziledi.7. О́tkizý pýnktterin jaılastyrý tártibi27. О́tkizý pýnktterin jobalaý jáne salý kezinde onyń geografııalyq jaǵdaıy, jer bederi, kóliktik-tranzıttik áleýeti jáne birlesken baqylaýdy júzege asyrý múmkindigi eskeriledi.28. О́tkizý pýnktinde ǵımarattar men qurylystardyń ornyn aıqyndaý mynadaı qaǵıdattarǵa negizdeledi:1) memlekettik baqylaý organdary shtatynyń jetkiliktiligi jáne memlekettiń ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýde baqylaý senimdiliginiń joǵary dárejesin qamtamasyz etý;2) tehnıkalyq baqylaý quraldaryn utymdy paıdalaný jáne baqylaýdyń barlyq túrleriniń rásiminde jańa tehnologııalardy engizý.29. О́tkizý pýnktterin salý jobasy memlekettik baqylaý organdarymen kelisiledi.30. О́tkizý pýnktteriniń ǵımarattary men qurylystaryna (áýejaılardaǵy, teńiz porttaryndaǵy jáne temirjol stansııalaryndaǵy ótkizý pýnktteri úshin bólingen qyzmettik úı-jaılarǵa), olardyń sáıkestigi ótkiziletin memlekettik baqylaý sıpatyna jáne jolaýshylar men kólik quraldarynyń qujattaryn resimdeý boıynsha júrgiziletin operasııalar boıynsha, memlekettik shekarany kesip ótetin adamdar jáne memlekettik baqylaý organdarynyń qyzmetkerleri úshin jaǵdaıdy qamtamasyz etý boıynsha talaptar qoıylady.31. Avtomobıldik ótkizý pýnktteriniń ornalasatyn jeri bar jol jelisin negizge ala otyryp aıqyndalady. Joldyń ótýiniń ózgerýine baılanysty rekonstrýksııalaý kezinde (jol trassasynyń ornyn aýystyrý) ótkizý pýnktiniń ornalasatyn jeri naqtylanady jáne shektes taraptyń quzyretti organdarymen kelisiledi.32. Avtomobıldik ótkizý pýnkti memlekettik shekaraǵa tikeleı jaqyn jerde salynady.Jerdiń bederlik jaǵdaıyna baılanysty ótkizý pýnktteri memlekettik shekara jelisinen qajetti araqashyqtyqqa aýystyrylýy múmkin.33. Avtomobıldik ótkizý pýnktteri ótkizý pýnkti obektileriniń keńeıtilýin jáne araldyq ornalasýynyń sımmetrııalyq ornalasýyn eskere otyryp, jol tósemin keńeıtý arqyly tikeleı avtomobıl joldarynda ornalastyrylady. Bul rette kólik quraldarynyń ótkizý pýnktin aınalyp ótýin boldyrmaý úshin jaǵdaılar jasalady.34. Jobalaý kezinde kólikter men adamdar aǵynyn, kirýi jáne shyǵýy boıynsha, kólik quraldarynyń tıpi boıynsha (jeńil, júk, avtobýstar, jaıaý júretin baǵyttar) bólý, qorshaý jáne pýnkt aýmaǵyn jáne kólik quraldary túrlerin tekserý oryndaryn jaryqtandyrý.35. О́tkizý pýnktteri qozǵalystyń eki baǵytynda jolaýshylarǵa bir ýaqytta qyzmet kórsetý jaǵdaılaryn qamtamasyz etýdi negizge ala otyryp jobalanady, bul rette:1) qozǵalystyń eki baǵytynda jolaýshylardy resimdeý úshin «kirý» (kelý, ushyp kelý), «shyǵý» (ketý, ushyp ketý) oqshaýlandyrylǵan zaldar;2) asa mańyzdy adamdarǵa (VIP) qyzmet kórsetý zaly jáne bıznes zal (SIR), tranzıtpen (transfermen) júretin jolaýshylar úshin kútý zaly (tek avıasııalyq jáne teńiz ótkizý pýnktteri úshin);3) memlekettik baqylaý organdary úshin qyzmettik úı-jaılar jáne baqylaýdy júzege asyrýǵa arnalǵan oryndar;4) Qazaqstan Respýblıkasyna kirýine bas tartylǵan adamdardy jáne ustalǵan adamdardy ýaqytsha ornalastyrý úshin sanıtarııalyq toraptary bar (áıelder men er adamdar úshin – bólek) oqshaýlanǵan úı-jaı, dýsh kabınalary (áıelder men er adamdar úshin – bólek), qysqa merzimdi tynyǵý úshin bólme.36. О́tkizý pýnkteriniń eki fýnksıonaldyq bóligi bolady:1) qyzmettik – onda baqylaýdyń barlyq túrleri tikeleı júzege asyrylady;2) ákimshilik – ol memlekettik baqylaý organdary bólimshelerin ornalastyrý jáne olardyń qyzmettik jumysyn qamtamasyz etý úshin qyzmet atqarady.Eki bólik te bir-birinen oqshaýlanǵan (bólingen) bolýy jáne derbes paıdalanylady.37. О́tkizý pýnktiniń ákimshilik ǵımarattyń birneshe qabaty bolǵan jaǵdaıda shetelge júretin jolaýshylardy resimdeýge arnalǵan zaly bar qyzmettik bólik kóliktik alań deńgeıine (kólik quraldarynan shyǵatyn jerge) eń jaqyn qabatta ornalasýy tıis.38. Kelý men ketýge arnalǵan qozǵalys baǵyttary boıynsha qyzmettik bólik eki bólikke bólinedi jáne shetelge júretin jolaýshylardy resimdeý nemese olarǵa qyzmet kórsetý júrgiziletin úı-jaılardy qamtıdy.Árbir bólikte mynalar kózdeledi:1) baqylaý kezeńinde ýaqytsha bolý úshin sanıtarııalyq-turmystyq jaǵdaılar jasalǵan (otyrý úshin oryndar, dárethana bólmeleri) jolaýshylarǵa arnalǵan zaldar. Kirý zalynda Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń konsýldyq pýnktin ornalastyrý úshin úı-jaı kózdelýi múmkin:2) pasporttyq baqylaý kabınalary (pasporttardy tekserý úshin oryndar);3) qajetti qujattardy toltyrýǵa arnalǵan jeri bar kedendik baqylaý aımaǵy;4) jolaýshylardy jeke qarap tekserýdi júrgizýge arnalǵan úı-jaı (shekaralyq jáne kedendik baqylaý organdarynyń birlesip paıdalanýy úshin);5) baqylaýdyń basqa túrlerin júrgizýge arnalǵan oryndar.Pasporttyq baqylaý úı-jaılary men kabınalardyń sany boljamdy jolaýshylar aǵymyn men onyń perspektıvalyq damýynyń jobalaý kezeńinde aıqyndalady.39. Shekarany kesip ótetin adamdardyń qolaılylyǵy úshin shekaralyq, kedendik baqylaý rejımdik aımaqtarynan tys jerde ótkizý pýnktterinde qosymsha:1) valıýta aıyrbastaý pýnktteri;2) dámhanalar (býfetter);3) ártúrli týrıstik, kóliktik, saqtandyrý jáne basqa da uıymdardyń keńseleri;4) pochta bólimshesi, sóılesý pýnkti;5) ekinshi deńgeıdegi bankterdiń bólimsheleri;6) oqshaýlaǵyshy bar medpýnktter ornalasýy múmkin.40. Qarqyndy jolaýshylar aǵyny bar ótkizý pýnktterinde jolaýshylar men baqylaý organdarynyń qyzmetkerleri úshin kirý oryndarynyń bólek bolýy múmkin.41. Memlekettik baqylaý organdaryn ornalastyrý úshin ótkizý pýnktinde mynadaı úı-jaılar kózdeledi:1) memlekettik baqylaýdy júrgizýge arnalǵan jumys oryndary;2) shekaralyq organ bólimshesiniń qyzmettik úı-jaıy;3) kedendik organ bólimshesiniń qyzmettik úı-jaıy;4) adamdardy jeke qarap tekserýge arnalǵan úı-jaılar;5) sanıtarııalyq-karantındik pýnktti (budan ári – SKP), shekaralyq baqylaý veterınarııalyq pýnktin (budan ári – ShBVP) jáne ósimdikter karantıni boıynsha shekaralyq pýnktti (budan ári – О́KShP), (fıtosanıtarııalyq baqylaý beketi (budan ári – FBP)) ornalastyrýǵa arnalǵan qyzmettik úı-jaılar;6) SPK, ShBVP, О́KShP, (SBP) arnaıy úı-jaılary jáne kóliktik baqylaý beketi;7) zerthanalar jáne SPK, ShBVP, О́KShP, (SBP) oqshaýlaǵyshtary;8) resmı kezdesýge arnalǵan zaldar;9) qarýlardy saqtaý úshin úı-jaılar;10) server bólmelerin, baılanys toraptaryn ornalastyrýǵa arnalǵan úı-jaılar;11) tamaqtaný men tynyǵýǵa arnalǵan úı-jaılar;12) sanıtarııalyq toraptar, dýsh bólmeleri (er adamdar men áıelder úshin - bólek);13) qyzmettik ıtterdi ustaýǵa arnalǵan úı-jaılar (volerler);14) elektrmen qorektendirý jáne rezervtik elektrmen qorektendirý júıesine arnalǵan úı-jaılar.42. Qyzmetterdiń árqaısysyna arnalǵan úı-jaılardyń sany, olardyń aýdany jáne arnaıy talaptardyń bolýy jobalaý satysynda tıisti memlekettik baqylaý organdarymen kelisiledi.43. Avıasııalyq, teńiz jáne temirjol ótkizý pýnktterinde sheteldik qatynastaǵy kólik quraldarynyń turaq oryndary osy ótkizý pýnktinde baqylaýdy júzege asyratyn shekaralyq baqylaý bólimshelerimen jáne kedendik organdarmen kelisim boıynsha tıisti kólik uıymdary basshylarynyń buıryqtarymen belgilenedi.Temirjol ótkizý pýnktterinde shekaralyq baqylaý jáne kedendik baqylaý organdarynyń qosymsha qarap tekserý júrgizýi úshin temirjol vagondarynyń bos turýy men konteınerlik alańdar úshin tuıyqtarmen jabdyqtalady.44. Sheteldik qatynastaǵy kólik quraldaryn resimdeý oryndaryna bógde adamdardyń kirýin boldyrmaý maqsatynda turaq oryndary qorshaýlarmen jabdyqtalady. Bul rette qarap tekserý alańdarynda, kirý men shyǵý oryndarynda, aýystyryp tıeý oryndarynda jáne kólik quraldaryn tereńdetip tekserý pavılondarynda barynsha qarqyndylyqpen jaryqtandyrý kózdeledi.45. Avtokólikke arnalǵan qarap tekserý alańdary baqylaýdyń barlyq túrleri tikeleı qozǵalys beldeýlerinde júzege asyrylatyndaı, al arnaıy baqylaý júrgizý qajet bolǵan jaǵdaıda kólik quralyn jalpy aǵynnan shyǵarý múmkindigin qamtamasyz etetindeı ornalasady. 46. Qozǵalys qarqynyn negizge ala otyryp, avtokólikti resimdeý alańdarynyń avtokóliktiń bir nemese birneshe túrlerine qyzmet kórsetýge arnalǵan baqylaý seksııalarynyń qajetti sany bolýy tıis. Árbir baqylaý seksııasy eki jaqqa qozǵalystyń eki baqylaý beldeýimen bir baǵyttaýshy araldan turady. Baǵyttaýshy aralda memlekettik baqylaý organdarynyń arnaıy baqylaý pavılondary ornalasady.47. Baǵyttaýshy araldyń eni keminde 3 metr bolýy jáne qozǵalystyń baqylaý beldeýiniń búkil uzyndyǵy boıynsha, olardan bıiktigi keminde 0,12 - 0,15 metr kórinetin bordıýrlermen bólingen trotýarlar túrinde resimdelýi tıis.48. Qozǵalysqa arnalǵan qozǵalystyń baqylaý beldeýiniń eni avtokólik túrin negizge ala otyryp anyqtalady:1) jeńil mashınalar – 3 – 3,5 metr;2) júk mashınalary men avtobýstar – 3,5 metr.49. Gabarıtti emes jáne arnaı júkterdi tasymaldaýdy eskere otyryp, qozǵalystyń shetki beldeýlerin árbir baǵyt úshin 4,5 metr enimen kózdeledi.50. Baqylaý seksııalary men qozǵalys beldeýleriniń sany kózdelip otyrǵan qozǵalysqa baılanysty aıqyndalady.51. Baqylaý pavılondary avtokólikti baqylaýdy bir mezgilde júrgizýdi qamtamasyz etý úshin baǵyttaýshy alańshalardyń eki jaǵynan ornalasady. Olarda memlekettik baqylaý organdarynyń qyzmetkerleri úshin jeke úı-jaılar kózdeledi.52. Avtokólikti resimdeý alańdary atmosferalyq jaýyn-shashynnan qorǵaý úshin shatyrmen jabdyqtalady.Gabarıtti emes júkterdi ótkizýdi qamtamasyz etý úshin qozǵalystyń shetki beldeýin ashyq qaldyrý qajet.53. Keden odaǵynyń syrtqy ótkizý pýnktterinde qarap tekserý alańyna kirý aldynda ólsheý jabdyqtarymen jáne gabarıtti ólsheý úshin basqa da qural-saımandarmen jaraqtandyrylǵan kóliktik baqylaý beketi jabdyqtalady.54. О́tkizý pýnktterindegi jol kommýnıkasııalyq júıe ótkizý pýnktiniń damý perspektıvasyn jáne kólik quraldarynyń qozǵalys baǵyttaryn ózgertý múmkindigin eskere otyryp, qarbalas saǵatta kólik quraldarynyń eń kóp sanyn ótkizý qabiletin esepke ala otyryp salynady.55. Júrý bólikteriniń jetkilikti eni bolady jáne ótkizý pýnkti aýmaǵyna kirýge deıin kólik quraldarynyń oryn aýystyrý jaǵdaıyn qamtamasyz etedi.56. О́tkizý pýnkti aýdanynda kóldeneń tańbalaýdy, tik jol belgilerin, baǵdarshamdardy jáne basqa nusqamalardy paıdalaný arqyly qozǵalysty tıimdi basqarý qamtamasyz etiledi.57. Qyzmet kórsetý obektileri (tamaqtaný pýnktteri, banktik termınaldar, valıýta aıyrbastaý pýnktteri, bajsyz saýda dúkenderi) ótkizý pýnktindegi rejım men kedendik rejım máseleleri boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasynyń talaptaryn saqtaýmen ótkizý pýnktterinde ornalasady. 58. О́tkizý pýnktterinde qozǵalys qaýipsizdigin jáne baqylaýdy qamtamasyz etý maqsatynda shekaralyq baqylaý bólimshesi boıynsha kezekshi pýltimen iske qosylatyn arnaıy kedergiler, tosqaýyldar jáne basqa da qurylǵylar qurylady. Osy júıe avtokólik quraldarynyń tıisti baqylaý túrlerinen ótpesten ótkizý pýnktiniń sheginen tys sanksııasyz ketý múmkindiginiń jolyn kesýge arnalǵan. Fýnksıonaldyq maqsatyna baılanysty tosqaýyldar saqtandyrǵysh jáne jumystyq bolady. Saqtandyrǵysh tosqaýyldar ótkizý pýnktiniń rejımdik aýmaǵyna kirý jáne shyǵý kezinde qozǵalysty buǵattaý úshin qyzmet etedi. Jumystyq tosqaýyldar kólik quraldarynyń qarap tekserý alańdarynda baqylaý beldeýlerindegi qozǵalysyn baqylaý úshin qyzmet etedi. Olardyń ólshemderi men konstrýksııalary júrý bóliginiń enine nemese olar jabatyn qozǵalys beldeýine sáıkes anyqtalady. Tosqaýyldar ákimshilik ǵımarattardan jáne shekaralyq qyzmetterdiń baqylaý pavılondarynan qashyqtyqtan basqarylatyn qurylǵymen jabdyqtalady.59. Joǵaryda aıtylǵan talaptar jobalaý men salý kezeńinde iske asyrylady.8. О́tkizý pýnktterin tehnıkalyq jaraqtandyrýǵa qoıylatyn talaptar60. О́tkizý pýnktterin tehnıkalyq jaraqtandyrý boıynsha talaptar tranzıttik-kóliktik áleýettiń damýyna, halyqaralyq qatynas joldarynyń keńeıýine, jańǵyrtylýyna, rekonstrýksııalanýyna baılanysty olardy jetildirýge arnalǵan.61. О́tkizý pýnktterinde baqylaýdyń belgilengen túrlerin júrgizý úshin:1) pasporttyq baqylaý;2) adamdar denesiniń qyzýyn janaspaı ólsheý;3) bagaj ben qol júgin qaraý (qarap tekserý);4) kólik quraldary men taýarlardy qaraý (qarap tekserý);5) avtokólik quraldaryn elektrondyq esepke alý;6) avtokólik quraldarynyń parametrleri men gabarıttik mólsherin avtomatty túrde (bólek) anyqtaý;7) radıasııalyq baqylaý;8) ákelýge, áketýge tyıym salynǵan qarý-jaraqty, esirtkilerdi jáne basqa da taýarlardy anyqtaý;9) baılanys;10) televızııalyq (beıne) baqylaý;11) órt sıgnalızasııasy;12) kúzettiń ınjenerlik quraldary, kirýdi baqylaý jáne kúzet sıgnalızasııasy;13) yqpaldastyrylǵan aqparattyq júıe;14) bıologııalyq qaldyqtardy jınaý jáne kádege jaratý;15) kólik quraldaryn tazartý jáne dezınfeksııalaý;16) karantındegi ónimderdi zalalsyzdandyrý; 17) saǵat sanaǵy;18) rezervtik elektrmen qorektendirý júıelerin qurý.62. Júıeniń tizbesi men quramy árbir ótkizý pýnkti úshin jobalaý kezeńinde:1) kólik qatynasynyń túrin (avtomobıldik, avıasııalyq, temirjol, teńiz, ózen (kól) jaıaý júrginshi, aralas),2) adamdardy, kólik quraldaryn, júkter men taýarlardy ótkizýdiń tehnologııalyq shemasyn;3) ótkizý qabilettiligin (táýligine, saǵatyna adamdardyń, kólik quraldarynyń qozǵalys qarqyndylyǵy);4) kólik pen adam aǵyndaryn kelý men ketýge bólýdi; 5) kólik quraldarynyń úlgilerin (jeńil, júk avtokólik quraldary, avtobýstar, áýe kemeleri, jolaýshylar poezdary, temirjol júk sostavtary, jaıaý júrginshi baǵyttary);6) ótkizý pýnktterinde ornatylǵan rejımdi; 7) kólik quraldaryn, júkterdi jáne taýarlardy tekserý (qarap tekserý) oryndarynyń aýmaǵy men sanyn eskere otyryp anyqtalady.Tizbe men júıe quramy múddeli memlekettik organdarmen kelisiledi.63. Pasporttyq baqylaý júıesi Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń laýazymdy adamdarynyń shekara arqyly adamdardy ótkizý úshin negizderdiń jetkiliktiligin tekserýdiń belgilengen rásimderin oryndaýǵa arnalǵan jáne «Búrkit» biryńǵaı aqparattyq júıesin yqpaldastyrylǵan qujattardy tekserý jónindegi tehnıkalyq quraldardy, qujattardyń túpnusqalyǵyn tekserý aspaptaryn, qosalqy jabdyqtardy (daktıloskopııalyq skanerler, spektrlik lıýmınessenttik lýpa), arnaıy baǵdarlamalyq qamtylymdy jáne shekaralyq baqylaý quraldaryn qoldaný negizinde qurylady.Júıeni qurý kezinde:1) shekarany kesip ótý quqyǵyna pasporttardy jáne basqa da qujattardy avtomatty túrde óńdeýge arnalǵan, onyń ishinde bıometrııalyq parametrleri bar (qujattardyń magnıttik jolaǵynan aqparatty oqý, saýsaq tańbasy, kózdiń syrtqy móldir qabyǵy, qujat ıesiniń bet beınesi boıynsha sáıkestendirý) aspaptardy, apparatýralardy túrlendirý múmkindigi;2) aqparatty avtomatty túrde jáne qolmen engizý, grafıkalyq aqparatty oqý baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldardy, mashına oqı alatyn aımaqty, shtrıh-kodty jáne pasporttyq-vızalyq qujattarda ornalasqan mıkroshemany qoldana otyryp, ulttyq jáne sheteldik pasporttyq-vızalyq qujattardan derekqorlardy qalyptastyrý;3) pasporttyq-vızalyq qujattardyń qoldanystaǵy úlgige sáıkestigine, olardyń qoldanylý merzimin jáne berilgen pasporttyq-vızalyq qujattardyń lımıtteri boıynsha tekserý; 4) pasporttyq-vızalyq qujattardyń atrıbýttaryn baqylaý tizimi boıynsha tekserý; 5) aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý;6) erkin ýaqyt aralyǵyndaǵy shekaralyq baqylaý nátıjeleri boıynsha statıstıkalyq esepterdi qalyptastyrý kózdelgen.64. Dene qyzýy joǵary adamdardy qashyqtyqtan anyqtaýǵa arnalǵan dene qyzýyn janaspaı ólsheý júıesi. Dene qyzýy joǵary adamdardy qashyqtyqtan anyqtaýǵa arnalǵan aspaptar sany jolaýshylar aǵynynyń tyǵyzdyǵymen jáne jabdyqtardyń tehnıkalyq sıpattamalarymen anyqtalady.65. Jolaýshylardyń jáne kólik quraldarynyń qyzmet kórsetýshi personalynyń bagajy men qol júgin tekserý (qarap tekserý) júıesi tyıym salynǵan (shektelgen) taýarlardy tasymaldaýǵa jol bermeý maqsatynda olardy tekserýge arnalǵan jáne rengentelevızııalyq jáne basqa da arnaıy apparatýramen jabdyqtalady. Shetelge baratyn jolaýshylardyń bagajyn jáne qol júgin qaraýdy (qarap tekserýdi) rentgenskopııalyq jáne basqa da apparatýrany paıdalana otyryp, keden qyzmetkerleri júzege asyrady.66. Memlekettik shekara arqyly ótetin kólik quraldaryn jáne taýarlardy qaraý (qarap tekserý) júıesi Memlekettik shekara arqyly ótkizýge tyıym salynǵan (shektelgen) taýarlardy anyqtaý maqsatynda tekseriledi jáne Memlekettik shekaradan ótkizýge tyıym salynǵan taýarlardy anyqtaýǵa múmkindik beretin, ártúrli túrlendirilgen tehnıkalyq baqylaý quralyn qamtıdy.Kólik quraldaryn, júkterdi jáne taýarlardy qaraý (qarap tekserý) úshin Qazaqstan Respýblıkasyna (Qazaqstan Respýblıkasynan) ákelýge (áketýge) tyıym salynǵan zattar men materıaldardy tabýǵa múmkindik beretin ozyq tehnologııany paıdalanýǵa negizdeletin ártúrli túrlendirilgen aspaptar qoldanylady.67. Avtokólik quraldaryn elektrondyq esepke alý júıesi avtomobıldik ótkizý pýnktterinde ornatylady jáne Memlekettik shekarany kesip ótetin avtokólik quraldarynyń memlekettik tirkeý nómirlerin oqýdy, saqtaýdy memlekettik tirkeý nómirleriniń derekqorlaryn júrgizýdi qamtamasyz etýi tıis. 68. Avtokólik quraldarynyń salmaqtyq parametrleri men gabarıttik ólshemderin avtomatty (bilikti boıynsha) túrde anyqtaý júıesi Keden odaǵynyń syrtqy shekarasynda ornatylady jáne avtomatty rejımde kólik quraldarynyń salmaqtyq parametrleri men gabarıttik ólshemderin anyqtaýǵa múmkindik beredi.69. Radıasııalyq baqylaý júıesi ıondandyrǵysh sáýlelený kózderin anyqtaýǵa, tabıǵı radıasııalyq fon deńgeıiniń artýyn aıqyndaýǵa jáne anyqtalǵan ıondandyrǵysh sáýlelený kózderin sáıkestendirýge múmkindik beretin stasıonarlyq apparatýradan jáne/nemese jyljymaly jabdyqtan turady.70. Qarý-jaraqty, esirtki zattardy jáne tasymaldaýǵa tyıym salynǵan (shektelgen) basqa da zattardy, materıaldardy, taýarlardy anyqtaý júıesi shekaralyq jáne keden organdardyń birlesip paıdalanýyna arnalǵan jáne stasıonarlyq metall izdegishter men rengenoskopııalyq qurylǵylar, basqa da tehnıkalyq quraldar negizinde qurylady.Áýejaılardaǵy, teńiz jáne ózen porttaryndaǵy, shekaralyq temirjol stansııalaryndaǵy ótkizý pýnktterinde osy júıe kólik qaýipsizdigin qamtamasyz etý júıelerimen yqpaldasady.71. Baılanys júıesi, telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy qosa alǵanda, ótkizý pýnkti sheginde memlekettik baqylaý organdarynyń ózara is-qımylyn, sondaı-aq baqylaý organdarynyń ózara is-qımyl jasaıtyn qurylymdarmen jáne joǵary basqarý organdarymen úzdiksiz turaqty baılanysyn qamtamasyz etedi. Ishki telefon baılanysy júıesi avtomatty telefon stansııalary, elý abonentke deıin syıymdylyǵy bar dırektorlyq baılanys kommýtatorlary (pasporttyq baqylaý kabınasynyń, kólik quraldarynyń baqylaý pavılondarynyń, qyzmettik úı-jaılardyń sanyna baılanysty) negizinde qurylady.Memlekettik baqylaý organdary bólimsheleriniń qyzmettik úı-jaılarynda ishki, qalaaralyq jáne halyqaralyq baılanysqa jáne Internetke shyǵatyn qajetti telefondar sany ornatylady. О́tkizý pýnktterinde baılanys toraptaryn tıisti vedomstvolardyń joǵary baılanysy torabymen baılanystyrý múmkindigi qamtamasyz etiledi.Radıobaılanystyń ýltraqysqa tolqyndy júıesi stasıonarlyq jáne jyljymaly radıostansııalar negizinde qurylady.72. Televızııalyq beınebaqylaý júıesi shekaralyq jáne keden organdarynyń ótkizý pýnktteri obektilerin (aýmaqtaryn) elektrondyq tehnıkalyq quraldar kómegimen vızýaldy baqylaýdy qamtamasyz etýge arnalǵan.Júıe ártúrli tıptegi televızııalyq júıelerdi qoldanýmen qurylady jáne derekterdi saqtaı otyryp, naqty ýaqyt rejıminde ótkizý pýnktteri obektilerine (aýmaqtaryna) baqylaýdy júrgizý múmkindigin qamtamasyz etedi.О́tkizý pýnktterinde memlekettik baqylaý organdarynyń jeke beınebaqylaý júıesin ne bir birlesken júıeni paıdalaný múmkindigi bar.Júıe telekameralary ǵımaratta, avtokólikti qarap tekserý alańdarynda, sondaı-aq ótkizý pýnkti aýmaǵynyń perımetri boıynsha ornalastyrylady, bul rette olardyń bóligi kórsetilip nemese jasyryn ornatylady.73. О́tkizý pýnktiniń órt sıgnalızasııasy júıesi – ótkizý pýnktiniń jáne jalpy órt beketinen baqylanatyn obektilerde montajdalǵan órt sıgnalızasııasy jáne órt sóndirý qondyrǵylary jıyntyǵy órtti avtomatty tabýdy naqty ótkizý pýnkti jaǵdaıynda órtti joıý jáne adamdardy qaýipsiz (ruqsat etilgen órt táýekelin eskere otyryp) kóshirýdi uıymdastyrý maqsatynda órt týraly habardar etý júıesin jáne órt sóndirý qondyrǵysyn qosý úshin qajetti ýaqyt ishinde órt týraly habarlamany berilgen túrde óńdeýdi, berýdi qamtamasyz etýi tıis.Kúzet sıgnalızasııasy júıesi ótkizý pýnktiniń barlyq úı-jaılarynda ornatylatyn oǵan tútindik, temperatýralyq datchıkterdiń qajetti sanyn qosýǵa múmkindik beretin stasıonarlyq apparatýrany qoldana otyryp jabdyqtalady.74. Kúzet, kirýdi baqylaý jáne kúzet sıgnalızasııasynyń ınjenerlik quraldary júıesi ınjenerlik jeliler men kommýnıkasııa júıesimen biriktirilgen, birlesip qoldanylatyn kúzettiń tehnıkalyq quraldaryn qoldana otyryp jabdyqtalady jáne ótkizý pýnktiniń aýmaǵy men rejımdik aımaǵyna ruqsatsyz kirip ketýdi (kirip ketýge áreket etýdi) anyqtaýǵa, aqparatty berilgen túrinde operator pýltine jınaýǵa, óńdeý men usynýǵa arnalǵan.Úı-jaıǵa kirýdi baqylaý júıesi oqylatyn magnıttik (elektrondyq) kartochkalardy paıdalana otyryp qurylady. Avıasııalyq ótkizý pýnktterinde osy júıeniń ákimshisi avıasııalyq qaýipsizdik qyzmetiniń bólimshesi, qalǵandarynda Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmetiniń bólimsheleri bolyp tabylady.75. О́tkizý pýnktiniń yqpaldastyrylǵan aqparattyq júıesi Keden odaǵynyń syrtqy jáne ózara saýdasynyń yqpaldastyrylǵan aqparattyq júıesin qalyptastyrý tujyrymdamasyna sáıkes (Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń Úkimetaralyq keńesiniń 2010 jylǵy 19 qarashadaǵy № 60 sheshimimen bekitilgen) qurylady.76. Bıologııalyq qaldyqtardy jınaý men kádege jaratý júıesi Keden odaǵynyń syrtqy shekarasynda ornatylady jáne jeke tulǵalardyń qol júginde, bagajynda jáne poshta jóneltilimderinde anyqtalǵan janýar jáne ósimdik tekti taýarlardy jınaýdy, ýaqytsha saqtaýdy (qajet bolǵan kezde kádege jaratý ornyna deıin tasymaldaý) jáne joıýdy