1986 jyldyń jeltoqsanynda Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy Dinmuhamed Qonaevtyń ornyna esimi qazaq jurtyna beımálim G.Kolbın saılanǵany belgili. Basshylyqtyń aýysýy halyqtyń ashý-yzasyn týdyrdy.
Ortalyq kompartııanyń sheshimine narazylyq bildirgisi kelgen jastar 17 jeltoqsan kúni tańerteń sol kezdegi L.Brejnev atyndaǵy alańǵa jınalyp, sherý ótkizdi. Alaıda jastarǵa «nashaqorlar, maskúnemder, búlikshiler» degen aıyp taǵylyp, jappaı jazalaýǵa alyndy.
Aq qar, kók muzda alańǵa shyqqan jeltoqsanshyl jastardyń arasynda Jumagúl Bekentaeva da bar-tyn. Qazir ol Qostanaı oblysy Jankeldın aýdany Shegen aýylyndaǵy orta mekteptiń birinde muǵalim bolyp eńbek etip júr.
Birde 5-synyp oqýshylary muǵalim Jumagúlge kútpegen tosyn suraq qoıdy: «Sizdiń Jeltoqsan kóterilisine qatysqanyńyzdy bilemiz. Osyny aıtyp beresiz be?».
Ustaz aýyr kúrsindi de, 33 jyl burynǵy oqıǵany kóz aldyna qaıta ákeldi.
...1986 jyl. QazPI-diń (qazirgi Abaı atyndaǵy ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet) fılologııa fakýltetiniń 2-kýrsynda oqıdy. Bir kúni «Respýblıka basshylyǵyna Kolbın degen bireý taǵaıyndalypty, jastar qarsylyq bildirý úshin alańǵa jınalmaqshy» degen habar ınstıtýtqa lezde tarap ketti. Stýdentter arasynda gý-gý áńgime bastaldy. Báriniń boıynda jańa basshylyqqa degen narazylyq bar. Kelesi kúni ınstıtýttyń bir top stýdenti shydaı almaı, oqytýshylardyń baqylaýynan sytylyp shyǵyp, alańǵa keledi. Olardyń arasynda jıyrmanyń shetine ilingen Jumagúl de bar edi.
Jastar alańǵa kóptep jınalypty. Qoldaryna ustaǵan plakattary bar. «Ketińder! Tarańdar!» degen basshylyqtyń sózin nazarǵa alar emes. Kezek-kezek jarysa sóılep jatyr. Jeltoqsan aıy bolǵan soń ba, qystyń yzǵary bilinedi. Biraq ony eleıtin jastar baıqalmaıdy. Soltústikten damylsyz soqqan sýyq jel deneńdi eriksiz titirkendiredi. Alańdaǵy sherý jalǵasýda.
Kenet alań shetinde bes qarýy boıynda, saper kúrekteri qolynda, qasqyr ıtterin janynda ustap turǵan soldattar belgi berilisimen jastarǵa qaraı lap qoıdy. Aıǵaı-shý, jer-kókti dúrbeleńge salǵan topalań bastaldy da ketti. Jylaǵan, alysqan jurt. Janushyra aıǵaılaǵan daýystar...
Jastardy qalanyń shetine aparyp tastaý úshin qolǵa túskenniń bárin júk kóligine tıep jatyr. Keıbiri mashına bortynan sekirip, qashyp úlgerýde. Áskerıler eshkimdi aıar emes. Jap-jas qyzdardy shashynan súırep, tepkiniń astyna aldy dersiń. Osy sátte janushyra júgirip kele jatqan Jumagúl de qolǵa túsip, eki soldat ony qos búıirinen tepkileı bastady. Kóz aldy tumandanyp ketti. Arǵysy esinde joq.
Sútpisirim ýaqyttan soń esin jıyp qarasa, ózine qarsy júrip kele jatqan mashınany kórdi. Qansha bulqynsa da, ornynan tura alar emes. О́mirmen qosh aıtysar sát jaqyndaǵandaı. Sanaýly sekýndtarda kóz aldyna ata-anasy, baýyrlary elestep, ishteı kúbirlep, qosh aıtysty.
Kenet bir qazaq soldaty ony jerden kóterip alyp, ári qaraı laqtyryp jiberdi. Sodan soń «Qash! Tezirek!» dedi buıyryp.
Jumagúl kýrstasy Shattygúl Elǵojınamen qol ustasyp, alańnan uzaı bastaǵan. Biraq olardy eki mılısııa qyzmetkeri ustap alyp, qoldaryna kisen salyp, Ishki ister bólimine apardy. Sodan kúnde tergeý, kúnde suraq... Ábden esterin shyǵardy. Keıin aýdandyq sot Jumagúl men Shattygúldi 15 kúnge túrmege jabý týraly sheshim shyǵarady. Al eki kúnnen soń «Jumagúl túrmege túsipti» degen habar lezde ınstıtýtqa tarap ketedi. Habardy estigen Jumagúldiń týǵan-týysy Almatyǵa jol tartady.
– Túrmege barǵanymyzda Jumagúlge jolyǵa almaı, úsh kún áýre-sarsańǵa tústik, – deıdi keıipkerimizdiń apasy, jýrnalıst Aıtkúl Bekentaı bizben áńgimesinde. – Kezdesýge ruqsat bermedi. Sodan onyń shyǵýyn kúttik. Al Jumagúl qamaýdan bosaǵan kezde, ony qushaqtap turyp kóz jasqa erik bermeý múmkin emes edi. Bet-aýzynyń saý-tamtyǵy joq. Denesi kókala qoıdaı. Uryp-soqqan. Qınaǵan. Sol jerden Jumagúlmen birge 700-ge jýyq stýdent, jumysshy jastardy shyǵardy. Olarmen jylap qaýyshqan ata-ananyń ańyraǵan daýsynan qulaq tunady. Biz Jumagúldi alyp, jataqhanaǵa keldik. Kelesi kúni ony ınstıtýttan shyǵardy. Sodan amalsyz bárimiz úıge qaıttyq.
Instıtýttyń komsomol jınalysynda shyǵarylǵan qaýly boıynsha Jeltoqsan kóterilisine qatysqandardy tek qara jumysqa ǵana qabyldaý eskertilgen edi. Osy eskertý boıynsha Jumagúl Bekentaeva Shegen aýylynyń №1 bólimshesinde «Aqbulaq» saýynshy brıgadasynda saýynshy bolyp jumys isteıdi. Qamaý kezinde qos búıirinen qatty soqqy alǵan jas qyzǵa mundaı jumys qıynǵa soǵady. Jıi-jıi aýrýhanaǵa túsedi. Qyzynyń múshkil hali ákesi Eskendirge ońaıǵa soqpaıdy. О́tinish aıta júrip qyzyn mektep-ınternatqa tárbıeshi etip ornalastyrǵanymen, bir apta óter-ótpesten sovhoz dırektory jınalys ashyp: «Respýblıka basshysyna qarsy shyqqan adamdy urpaq tárbıesine aralastyrýǵa bolmaıdy» degen ýájben jumystan shyǵarady.
Tek arada jeti jyl ótkende ǵana Jumagúl Eskendirqyzy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyndaǵy oqýyn syrttaı jalǵastyrýǵa múmkindik alady. Oǵan deıin ártúrli qara jumys isteıdi.
– Iá, ol aýyr kezeńder edi. Qazaqtyń órimdeı ul-qyzdaryna «búlikshil» degen at taǵyldy. Qanshasy oqý ornynan shyǵyp qaldy. Al sender Táýelsiz eldiń ulanysyńdar. Osyny baǵalaı bilińder! – dedi kózine jas alǵan Jumagúl Bekentaeva. Kóz jasyn oqýshylaryna kórsetkisi kelmegendeı teris buryldy. Balalar úrpıisip qalypty.
О́mirdiń qıyndyǵyna moıymaǵan, jigeri jasymaǵan Jumagúl Eskendirqyzy búginde óziniń kindik qany tamǵan ólkede joǵary dárejeli muǵalim. Ardager ustaz. Aýdandyq ustazdar baıqaýynyń birneshe márte jeńimpazy. Búginde ony mektep oqýshylary, aýyl, aýdan halqy qurmet tutady. Kezdesý keshterin jıi-jıi uıymdastyryp turady.
Ǵanıbet Ǵalymbekuly