El eńsesin kótergen zańdar

2020 jyly qabyldanǵan zań­dardyń biregeıi «Ardagerler týraly» zań desek qatelespeımiz. Buǵan deıin memleketten jeńil­dikter men kepildikter alatyn ardagerlerdiń sany 169 myń edi. Endigi jerde atalǵan zańnyń qa­byldanýyna baılanysty mem­le­kettik qoldaý sharalary 180 myń­­­nan astam ardagerdi qamtıdy.

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys­qa qatysýshylar men olarǵa te­ńestirilgen tulǵalar kólik, mú­lik salyqtary, sottarda mem­le­kettik baj tóleý, azamattyq hal aktilerin tirkeý kezinde jáne ta­ǵy basqa salyqtardan, mem­le­ket­tik bajdardan bosatyldy. Budan bólek, basqa memle­ket­terdiń aýmaǵynda urys qımyl­daryna qatysqan ardagerler­ge de jeńildikter men óte­maqy­lar berildi. Soǵan sáıkes, 10 myń­­nan astam ardager jańa­dan mem­lekettiń arnaıy járdem­aqysyn alady.

Chernobyldegi apattyń zar­­dap­taryn joıýǵa qatysqan adam­darǵa arnaýly memlekettik jár­demaqy mólsheri 12 725 teńge (4,8 aılyq eseptik kórsetkish). Ja­ńa­dan engiziletin sanat úshin de osyn­daı ótemaqy qarastyryl­ǵan. Al Qazaqstannyń Eńbek Eri­­ne, Sosıalıstik Eńbek Eri já­­ne úsh dárejeli Eńbek Dań­qy or­denderiniń kavalerlerine 138,63 aılyq eseptik kórsetkish kó­­le­minde arnaıy memlekettik jár­demaqy tólenedi (2020 jylǵy esep­teý boıynsha 367 508 teńge).

Bıyl qoldanysqa engizilgen ózekti zańnyń biri pedagog már­te­besin anyqtaýǵa baǵyttaldy. Jalpy, bul qujat Parlamentte 2019 jyly talqylanǵan-dy. Zań­ǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 31 jeltoqsanda qol qoıdy. Iаǵnı zań 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine endi.

Soǵan saı, ustazdardyń quqyq­tary keńeıtilip, ózine tán emes jumystan bosatylyp, júktemesi azaıdy. Muǵalimniń qyzmetine qoıylatyn talaptar kúsheıtildi. Materıaldy emes stımýl tetikteri qarastyrylyp, materıaldyq yntalandyrý kózdelgen.

Osylaısha, 2020 jyly muǵa­limderdiń jalaqysy 25 paıyzǵa ósti. Aldaǵy tórt jylda taǵy eki esege kóterilmek. Sondaı-aq pe­da­gogterdi áskerı qyzmetke shaqy­rý keıinge qaldyrylady. Bu­dan bólek, Úlgilik oqý josparlary tómendeýi esebinen 2021 jyl­dan bastap oqý júktemesiniń 18 saǵat­tan 16 saǵatqa deıin tómendeıdi.

Zań aıasynda birqatar qosymsha aqy qarastyrylǵan. Máselen, tá­limgerlik úshin 1 bazalyq laýa­zym­­dyq jalaqy, ıaǵnı 17 myń teń­ge tólenedi. Pedagogıkalyq she­ber­ligi úshin laýazymdyq jala­qy­dan 30 jáne 50 paıyz ara­ly­ǵyn­da jańa qosymsha aqy engiziledi.

Halyqaralyq konkýrstar men jarystardyń jeńimpazdaryna, túrli olımpıadalar men sporttyq jarystardyń laýreattaryn da­ıyndaǵan pedagogterge úsh laýa­­zymdyq jalaqyǵa deıin bir­jolǵy syıaqy tólenedi. Magıstr dárejesi bar ustazdarǵa 10 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde qo­symsha aqy engizilmek.

Sonymen qatar 182 myń synyp jetekshisi jáne dápter teksergeni úshin 165 myń muǵalim qosymsha aqy alady. Mektep dırektorlary men olardyń orynbasarlarynyń biliktilik sanatyna baılanysty jalaqysy artady.

«Pedagog mártebesi týraly» zańǵa saı, budan bylaı «Qazaq­stannyń eńbek sińirgen ustazy» qurmetti ataǵy beriledi jáne ol memlekettik nagradalar qatary­na qosyldy. Bul ataqty ıelengen ustazǵa 1 000 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde birjolǵy syıaqy tólenedi (shamamen 2,6 mıllıon teńge).

Jalpy alǵanda, jańa qujat­tyń ıgiligin jarty mıllıonnan astam ustaz kóredi. Zańda aıtyl­ǵan mindetterdi oryndaý maq­sa­tynda aldaǵy bes jylda 5,3 trıl­lıon teńge qarastyrylǵan.

Bıylǵy parlament qa­byl­dan­ǵan mańyzdy qujattardyń biri – aýyldyq eldi mekenderdi ınternetpen qamtamasyz etý jónindegi zańǵa engizilgen ózgerister men tolyq­tyrýlar ekeni sózsiz. Ási­rese, koronavırýs pandemııa­sy qarqyn alyp, karantın engi­zil­gende munyń ózektiligi arta tústi. Búkil bilim ordalary onlaın oqý­ǵa kóshkendikten, keń jolaqty ın­ternet barmaǵan aýyldar sabaq oqı almaı qınalǵany esimizde.

Resmı statıstıkaǵa súıensek, búginge deıin 3 324 aýylǵa keń jo­laqty ınternet jetkizilgen. Árıne, onyń sapasy týraly áńgime bólek. Alaıda áli kúnge 2 myńnan astam aýyl jahandyq jeliniń ıgiligin kóre almaı otyr. Osyǵan baılanysty «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine aýyldyq el­di mekenderde ınternettiń qol­je­timdiligin qamtamasyz etý má­se­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańyna sáıkes, eldi meken­der­ge ınternet jetkizýdegi ke­der­giler joıylady. Sonyń nátı­je­sinde, eki jyl ishinde búkil eldi me­kenderdiń 97 paıyzyn jahan­dyq jelimen qamtý kózdelip otyr.

Aıtpaqshy, aýyldarǵa ınternet jetkizý eki baǵytta júrgi­zil­mek. Birinshisi – talshyqty-op­tı­kalyq baılanys jelisi. Mundaı jeli 1 250 eldi mekenge tarty­lady. Ekinshisi – mobıldi baı­lanys. Qalǵan aýyldarǵa ja­han­dyq jeli osyndaı tásilmen jet­kiziledi.

Sonymen qatar bıyl «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeks, Qazaqstan Respýblıkasynda beıbit jınalystardy uıymdas­tyrý jáne ótkizý tártibi týraly zań, Ekologııa kodeksi, kóshi-qon máseleleri, eńbek máseleleri bo­ıynsha zań qabyldandy. Bulardyń qaı-qaısysy da qoǵamnyń damýy úshin, halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartý úshin ózekti zańdar.