Ulttyq bank usynǵan derekterge súıene otyryp, 2020 jylǵy qarashadaǵy qarjy naryǵyndaǵy ahýal týraly Egemen.kz habarlaıdy.
Inflıasııa jáne ınflıasııalyq kútýler
Qazaqstan Respýblıkasynyń Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekteri boıynsha 2020 jylǵy qarashada ınflıasııa 0,9% (2019 jylǵy qarashada – 0,7%) boldy.
Jyldyq ınflıasııa 7,3% (2019 jylǵy jeltoqsanda – 5,4%) deńgeıinde qalyptasty. Inflıasııanyń qurylymynda jyldyq kórsetkish boıynsha azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy 10,8%-ǵa, azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar – 5,7%-ǵa, aqyly qyzmetter – 4,1%-ǵa ósti.
2020 jylǵy qarashada halyqtyń pikirterim nátıjesi boıynsha bir jyldan keıin kútiletin ınflıasııany sandyq baǵalaý 7,8% boldy.
Halyqaralyq rezervter jáne aqsha agregattary
Ulttyq Banktiń jalpy halyqaralyq rezervteri 2020 jylǵy qarashada aldyn ala derekter boıynsha negizinen altyn baǵasy tómendeýine baılanysty 3,2%-ǵa tómendep, 32,5 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Jalpy alǵanda, eldiń halyqaralyq rezervteri Ulttyq qordyń shetel valıýtasyndaǵy aktıvterin (58,0 mlrd AQSh dollary) qosa alǵanda, aldyn ala derekter boıynsha, 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 90,5 mlrd AQSh dollaryn qurady.
2020 jylǵy qarashada aqsha bazasy 0,1%-ǵa (jyl basynan beri – 40,2%-ǵa) keńeıip, 9 667,5 mlrd teńge boldy. Tar aqsha bazasy, ıaǵnı ekinshi deńgeıdegi bankterdiń Ulttyq Banktegi merzimdi depozıtterin qospaǵandaǵy aqsha bazasy 5 633,8 mlrd teńgege deıin 5,9%-ǵa (jyl basynan beri – 3,7%-ǵa) keńeıdi.
Aqsha massasy 2020 jylǵy qarashada 0,4%-ǵa (jyl basynan beri 15,6%-ǵa ulǵaıdy) tómendep, 24 647,5 mlrd teńge boldy, aınalystaǵy qolma-qol aqsha 2 707,1 mlrd teńgege deıin 3,5%-ǵa tómendedi (jyl basynan beri 17,7%-ǵa ulǵaıdy).
Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasaty salasyndaǵy operasııalary
Ulttyq Bank 2020 jylǵy 14 jeltoqsanda paıyzdyq dálizdi epıdemııa aldyndaǵy deńgeıge deıin +/–1 p.t. qysqarta otyryp, bazalyq mólsherlemeni 9% deńgeıinde saqtaý týraly sheshim qabyldady. Bazalyq mólsherlemeni burynǵy deńgeıde saqtaý týraly sheshim munaı naryǵyndaǵy turaqsyzdyqqa, joǵary jáne álsiz turaqtanǵan ınflıasııalyq kútýlerge, sondaı-aq elde jáne álemde epıdemııalyq jaǵdaıdan belgisizdik saqtalýyna baılanysty boldy. Bazalyq mólsherlemeniń dálizin taryltý naryqqa qatysýshylardyń barynsha ornyqty kútýlerin qalyptastyrýǵa jáne aqsha naryǵy mólsherlemeleriniń qubylmalyǵyn tómendetýge baǵyttaldy.
Aqsha naryǵynda aqsha-kredıt saıasatynyń operasııalaryn júrgizý kezinde targetteletin (nysanaly) mólsherleme bolyp tabylatyn TONIA ındıkatory2 2020 jylǵy qarashada paıyzdyq dáliz ishinde qalyptasty. 2020 jylǵy qarashada TONIA-nyń ortasha alynǵan máni jyldyq 8,95% (2020 jylǵy qazanda – 8,99%) boldy.
Aqsha-kredıt saıasatynyń quraldary. 2020 jylǵy qarashanyń sońynda Ulttyq Banktiń aqsha naryǵyndaǵy operasııalarynyń teris saldosy (Ulttyq Banktiń ashyq pozısııasy) 3,5 trln teńge boldy.
Aınalystaǵy qysqa merzimdi nottardyń kólemi bir aıda 1,8%-ǵa tómendep, 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 2 730,7 mlrd teńge boldy.
2020 jylǵy qarashada 1 032,5 mlrd teńge jalpy somada 7 aýksıon ótkizildi, onyń ishinde 718,9 mlrd teńge somaǵa 1 aılyq nottardy ornalastyrý boıynsha 5 aýksıon (ortasha alynǵan kiristilik – 9,02%), 213,7 mlrd teńge somaǵa 3 aılyq nottardy ornalastyrý boıynsha 1 aýksıon (kiristilik – 9,53%), 100,0 mlrd teńge somaǵa jartyjyldyq nottar boıynsha 1 aýksıon (kiristilik – 9,81%) ótkizildi.
Ulttyq Banktiń qysqa merzimdi nottaryn óteý kólemi 2020 jylǵy qarashada 1 062,6 mlrd teńge boldy.Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń aınalystaǵy baǵaly qaǵazdarynyń kólemi 2020 jylǵy qarashada 1,5%-ǵa ulǵaıyp, 10 700,2 mlrd teńge boldy.
2020 jylǵa qarashanyń sońynda bir jyldan astam segmentte kiristilik qısyǵy3 aıdyń basyndaǵy deńgeıden joǵary boldy. Bul rette bir jylǵa deıingi segmentte kiristilik ótelgenge deıingi 1–3 aı merzimi bar qaǵazdar boıynsha tómendeýdi kórsetti.
Valıýta naryǵy
2020 jylǵy qarashada teńgeniń bırjalyq aıyrbastaý baǵamy bir AQSh dollary úshin 422,60–434,62 teńge aralyǵynda ózgerdi. 2020 jylǵy qarashanyń sońynda teńgeniń AQSh dollaryna qatysty bırjalyq baǵamy bir aıda 1,8%-ǵa nyǵaıyp, bir AQSh dollary úshin 425,07 teńgeni qurady.
Teńge – AQSh dollary valıýtalyq juby boıynsha operasııalardyń jalpy kólemi bir aıda 10,4 mlrd AQSh dollary, onyń ishinde Qazaqstan qor bırjasyndaǵy bırjalyq saýda-sattyq kólemi – 2,3 mlrd AQSh dollary, bırjadan tys valıýta naryǵyndaǵy operasııalar kólemi – 8,0 mlrd AQSh dollary boldy. Bir enshiles banktiń bırjadan tys naryqtaǵy operasııalardyń jalpy kólemindegi úlesi 80,4%, nemese 6,5 mlrd AQSh dollary (2020 jylǵy qazanda – 80,6%, nemese 7,4 mlrd AQSh dollary) boldy, bul olardyń menshikti kapıtalyn valıýtalyq táýekelderden hedjırleýmen baılanysty boldy. Bul operasııalar bank tobynyń ishinde júrgiziledi jáne ishki valıýta naryǵyndaǵy shetel valıýtasyna suranys pen usynystyń araqatynasyna áser etpeıdi.
2020 jylǵy qarashada halyq netto-negizde 283,7 mlrd teńgege balamaly somaǵa qolma-qol shetel valıýtasyn satyp aldy. Bul shyǵystar ótken aımen salystyrǵanda 4,1%-ǵa ulǵaıdy (2020 jylǵy qazanda – 272,4 mlrd teńge), 2019 jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda (307,5 mlrd teńge) netto-satyp alý kólemi 7,7%-ǵa tómendedi. Shyǵystardyń negizgi kólemi AQSh dollaryn – 72% nemese 204,4, mlrd teńge, Reseı rýblin – 18,2%, nemese 51,6 teńge, eýrony – 9,6%, nemese 27,4 mlrd teńge satyp alýǵa baǵyttaldy. Valıýtalardyń túrleri boıynsha bólgende bir aıda AQSh dollaryn satyp alýǵa jumsalǵan shyǵystar 15,3%-ǵa (2019 jylǵy uqsas kezeńimen salystyrǵanda 5,5%-ǵa tómendedi), eýrony satyp alýǵa jumsalǵan shyǵystar – 0,3%-ǵa (8,5%-ǵa tómendeý) ósti. Halyqtyń Reseı rýblin satyp alýǵa jumsalǵan
Depozıt naryǵy
Rezıdentterdiń depozıttik uıymdardaǵy depozıtteriniń kólemi bir aıda 0,01%-ǵa shamaly ulǵaıyp, 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 21 940,4 mlrd teńge boldy. Zańdy tulǵalardyń depozıtteri bir aıda 11 523,3 mlrd teńgege deıin 0,7%-ǵa tómendedi, jeke tulǵalardyń depozıtteri 10 417,1 mlrd teńgege deıin 0,8%-ǵa ósti.
Bir aıda ulttyq valıýtadaǵy depozıtter kólemi 13 322,8 mlrd teńgege deıin 2,6%-ǵa ulǵaıdy, shetel valıýtasyndaǵy depozıtter kólemi 8 617,7 mlrd teńgege deıin 3,8%-ǵa tómendedi. Dollarlandyrý deńgeıi 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 39,3% (2019 jylǵy jeltoqsanda – 43,1%) boldy.Zańdy tulǵalardyń ulttyq valıýtadaǵy depozıtteri 2020 jylǵy qarashada 7 112,1 mlrd teńgege deıin 3,4%-ǵa ulǵaıdy, shetel valıýtasyndaǵy depozıtteri 4 411,3 mlrd teńgege deıin 6,6%-ǵa azaıdy (zańdy tulǵalar depozıtterinen 38,3%).
Jeke tulǵalardyń teńgedegi depozıtteri 6 210,7 mlrd teńgege deıin 1,7%-ǵa ulǵaıdy, shetel valıýtasyndaǵy depozıtteri 4 206,4 mlrd teńgege deıin 0,6%-ǵa qysqardy (jeke tulǵalar depozıtterinen 40,4%).
Merzimdi depozıtterdiń kólemi bir aıda 0,9%-ǵa azaıyp, 14 729,2 mlrd teńge boldy. Olardyń qurylymynda ulttyq valıýtadaǵy salymdar 8 830,5 mlrd teńgeni, shetel valıýtasyndaǵy salymdar – 5 898,7 mlrd teńgeni qurady.Banktik emes zańdy tulǵalardyń ulttyq valıýtadaǵy merzimdi depozıtteri boıynsha ortasha alynǵan syıaqy mólsherlemesi 7,2% (2019 jylǵy qarashada – 7,2%), jeke tulǵalardyń depozıtteri boıynsha – 9,3% (9,1%) boldy.
Kredıt naryǵy
Bankterdiń ekonomıkany kredıtteý kólemi bir aıda 1,4%-ǵa ulǵaıyp, 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 14 646,7 mlrd teńge boldy. Zańdy tulǵalarǵa berilgen kredıtterdiń kólemi 7 287,6 mlrd teńgege deıin 0,1%-ǵa ulǵaıdy, jeke tulǵalarǵa –7 359,1 mlrd teńgege deıin 2,8%-ǵa ulǵaıdy.
Ulttyq valıýtadaǵy kredıtterdiń kólemi bir aıda 12 577,9 mlrd teńgege deıin 2,2%-ǵa ulǵaıdy. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa berilgen kredıtter 0,9%-ǵa, jeke tulǵalarǵa berilgen kredıtter 3,2%-ǵa ulǵaıdy. Shetel valıýtasyndaǵy kredıtter kólemi 2 068,8 mlrd teńgege deıin 3,1%-ǵa azaıdy. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa berilgen kredıtter 2,1%-ǵa, jeke tulǵalarǵa berilgen kredıtter 31,6%-ǵa azaıdy. Teńgedegi kredıtterdiń úles salmaǵy 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 85,9%-dy (2019 jylǵy jeltoqsanda – 83,4%-dy) qurady.
Bir aıda uzaq merzimdi kredıtterdiń kólemi 12 544,7 mlrd teńgege deıin 0,9%-ǵa qysqa merzimdi kredıtterdiń kólemi 2 102,0 mlrd teńgege deıin 4,9%-ǵa ulǵaıdy.Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerin kredıtteý 2020 jylǵy qarashada 2 304,8 mlrd teńgege deıin 0,3%-ǵa ulǵaıdy (ekonomıkaǵa beriletin kredıtterdiń jalpy kóleminen 15,7%).
Salalar boıynsha bólýde bankterdiń ekonomıkaǵa beretin kredıtteriniń qomaqty somasy ónerkásip (jalpy kólemdegi úlesi – 13,5%), saýda (11,6%), qurylys (4,7%) jáne kólik (3,4%) sııaqty salalarǵa tıesili.2020 jylǵy qarashada banktik emes zańdy tulǵalarǵa ulttyq valıýtada berilgen kredıtter boıynsha ortasha alynǵan syıaqy mólsherlemesi 11,9% (2019 jylǵy qarashada – 12,2%), jeke tulǵalarǵa – 14,9% (17,0%) boldy.
2020 jylǵy qarashadaǵy qorytyndy boıynsha tólem júıeleri
2020 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda 17 tólem júıesi, onyń ishinde Ulttyq Banktiń tólem júıeleri, aqsha aýdarý júıeleri, tólem kartochkalary júıeleri jumys isteıdi.
2020 jylǵy qarashada Ulttyq Banktiń tólem júıeleri (Bankaralyq aqsha aýdarý júıesi men Bankaralyq klırıng júıesi) arqyly 43,6 trln teńge somasyna 4,4 mln tranzaksııa júrgizildi (2020 jylǵy qazanmen salystyrǵanda sany boıynsha ulǵaıý 0,7% boldy, al somasy 3,3%-dy qurady). Ortasha alǵanda bir kúnde atalǵan tólem júıeleri arqyly 2,1 trln teńge somasyna 210,5 myń tranzaksııa júrgizildi.
2020 jylǵy 1 jeltoqsanǵa Qazaqstan Respýblıkasynda tólem kartochkalaryn 21 bank pen «Qazposhta» AQ shyǵardy. Emıssııalanǵan jáne taratylǵan tólem kartochkalarynyń jalpy sany 46,8 mln birlik boldy. Olardyń ishinde 2020 jylǵy qarashada tólem kartochkalarynyń 55,3%-yn ustaýshylar qolma-qol aqshasyz operasııalardy jáne (nemese) aqsha alý operasııalaryn júrgizý kezinde paıdalandy.
2020 jylǵy qarashada Qazaqstan emıtentteriniń tólem kartochkalaryn paıdalaný arqyly 5,4 trln teńge somasyna 342,6 mln tranzaksııa júrgizildi (2020 jylǵy qazanmen salystyrǵanda tranzaksııalar sany 0,5%-ǵa, somasy – 1,8%-ǵa azaıdy). Qazaqstan emıtentteriniń tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp júrgizilgen operasııalardyń jalpy qurylymynda qolma-qol aqshasyz tólemderdiń úlesi sany boıynsha 93,3%-ǵa deıin (2020 jylǵy qazanda – 92,7%), kólemi boıynsha – 72,9%-ǵa (71,5%) deıin ósti.2020 jylǵy qarashada halyqaralyq aqsha aýdarymdary júıeleri arqyly jóneltilgen aqsha aýdarymdarynyń jalpy kólemi 82,6 mlrd teńge somasyna 0,3 mln aýdarymdy qurady. 2020 jylǵy qazanmen salystyrǵanda aqsha aýdarymdary kóleminiń tómendeýi 6,2%-dy qurady. Qazaqstannan tys jerlerge jóneltilgen aýdarymdardyń jalpy kóleminen tranzaksııalardyń jalpy sanynyń 78,6% (0,2 mln tranzaksııa) jáne jalpy somasynyń 93,7% (77,5 mlrd teńge) baǵyttaldy. Qazaqstan boıynsha aqsha aýdarymdary júıeleri arqyly jalpy sannyń 21,4%-y (0,1 mln tranzaksııa) jáne jalpy somanyń 6,3%-y (5,2 mlrd teńge) júrgizildi. Shetelden halyqaralyq aqsha aýdarymdary júıeleri arqyly 26,4 mlrd teńge somasyna 0,1 mln tranzaksııa alyndy.
2020 jylǵy qarashadaǵy qorytyndy boıynsha zeınetaqy júıesi
2020 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha salymshylardyń (alýshylardyń) zeınetaqy jınaqtary 2020 jylǵy qańtar-qarashada 1 919,5 mlrd teńgege nemese 17,8%-ǵa ulǵaıyp, 12 720,1 mlrd teńge boldy.
2020 jylǵy qańtar-qarashada zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaýdan «taza» kiris 1 131 mlrd teńgege 2020 jylǵy 1 jeltoqsanda 5 465,2 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy.
Mindetti zeınetaqy jarnalary boıynsha salymshylardyń jeke zeınetaqy shottarynyń sany (zeınetaqy jınaqtary joq JZSh qosqanda) 2020 jylǵy 1 jeltoqsanda 11,0 mln shot boldy.
2020 jylǵy qańtar-qarashada zeınetaqy tólemderiniń somasy 172,1 mlrd teńge boldy. 2020 jylǵy 1 jeltoqsanǵa BJZQ-nyń jıyntyq ınvestısııalyq portfeliniń negizgi úlesin Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdary jáne Qazaqstan Respýblıkasy emıtentteriniń memlekettik emes baǵaly qaǵazdary (tıisinshe zeınetaqy aktıvteriniń jalpy kóleminiń 45,2%-y jáne 26,1%-y) alady.