Egemen.kz Qazaqstan Respýblıkasynda temeki ónimderiniń zańsyz aınalymynyń taralýyn boldyrmaý maqsatynda temeki ónimderine aksız stavkalaryn kezeń-kezeńimen arttyrý úshin temeki ónimderine aksızderdiń stavkalary kezeń-kezeńimen ósetinin habarlaıdy.
. Shetelderde temeki aksıziniń qymbattaýynan túsken aqsha medısınalyq saqtandyrý qorlaryna túsedi. Al bizde Qarjy mınıstrligine aýdarylady. Osy rette mamandar sheteldik tájirıbeni bizde qoldansaq, medısınalyq saqtandyrý qorynyń múmkindigi ártaraptandyrylatyn aıtady.
Endi negizgi taqyrypqa qaıta oralsaq: KPMG halyqaralyq aýdıtorlyq kompanııa usynǵan derekterge súıensek, 2020 jyly EEAO elderine 20 mlrd qorap temeki zańsyz saýdalanǵan. Nátıjesinde tólenbegen aksızder men salyqtan kelgen shyǵyn kólemi 1 mlrd dollardy qurady. Al odaq elderi arasynda temeki ónimderine eń qymbat baǵa Reseıde tirkelgen. Kórshi elde 1 qorap temekiniń ortasha baǵasy 540 teńge. Ekinshi orynda 436 teńge kórsetkishimen Qazaqstan tur.
EAEO elderi men Eýropalyq odaqqa zańsyz temeki ónimderiniń basym bóligi Belarýsten tasymaldanady. Sebebi bul memlekette eń tómengi baǵa tirkelgen (1 qorap temeki - 270 teńge). Sonymen qatar, mamandar jyl saıyn Belarýsten 13 mlrd qorap temeki zańsyz shyǵarylatynyn aıtýda. Aksızdik mólsherlemeniń joǵarylaýy shylym shegetinder sanynyń azaıýyna áser ete me degen suraqqa mamandar baǵa dınamıkasy halyqtyń shylym shegýine áser etpeıtinin 2019 jyly elimizde tynys alý organdarynyń aýrýlarymen syrqattaný 100 myń adamǵa shaqqanda 23,9 myń adam bolǵan. Bir jyl buryn bul kórsetkish 24,8 myń adamdy quraǵan. Tynys alý organdary aýrýlarynan ólim-jitim kórsetkishi 2018 jyly 100 myń adamǵa shaqqanda 87,1 adamdy qurasa, bir jyl buryn - 92,2 adam bolǵan. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń aýmaqtarynda ótkiziletin temeki ónimine arnalǵan aksızder stavkalaryn úılestirý (sáıkestendirý) "Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń temeki ónimine arnalǵan aksızder salasynda salyq saıasatyn júrgizý qaǵıdattary týraly Kelisim" (QR Úkimetiniń 2019 jylǵy 9 jeltoqsandaǵy №911 qaýlysy) sheńberinde iske asyrylady.
Engiziletin jańa normalarǵa sáıkes (2020 j. 10 jeltoqsandaǵy QRZ) 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap 2023 jylǵy 1 qańtarǵa deıin aksızderdiń stavkalary:
- temekige 12 300 teńge / 1000 danasyna;
- qyzdyrylatyn temekisi bar buıymdarǵa 11 750 teńge / 1 kg temeki qospasyna;
- nıkotıni bar suıyqtyqqa 8 teńge / 1 mıllılıtr suıyqtyqqa quraıtyn bolady.
Qoldanystaǵy zańnama boıynsha 2021 jylǵy 1 qańtardan bastap 2022 jylǵy 1 qańtarǵa deıin aksız stavkalary:
- temekige 11000 teńge / 1000 danasyna;
- qyzdyrylatyn temekisi bar buıymdarǵa 7345 teńge /1 kg temeki qospasyna;
- nıkotıni bar suıyqtyqqa 5 teńge/1 mıllılıtr suıyqtyq quraıdy.
Qazirgi ýaqytta gazohol, benzanol, nefras, jeńil kómirsýlar qospasy, ekologııalyq otyn túrinde, EAEO elderine benzınniń eksporty ulǵaıdy, bul ishki naryqta munaı ónimderiniń tapshylyǵyna alyp keledi jáne kóleńkeli aınalymnyń ulǵaıýyna yqpal etedi.
Osyǵan baılanysty, aksızdeletin taýarlar tizimine jańa taýarlar engizildi, atap aıtqanda gazohol, benzanol, nefras, jeńil kómirsýlar qospasy jáne ekologııalyq otyn.
Bul ózgertýler 2022 jyldan bastap qoldanysqa enedi.