Tilsiz jaý tutqıyldan tap bermesin

Oblystyq tótenshe jaǵdaılar depar­tamentiniń bastyǵy Ermek Mombaevtyń aıtýynsha, oblys aýmaǵynda sý basý qaýpi Shý, Talas jáne Asa ózenderiniń arnalarynda sý deńgeıiniń kóterilýinen jáne taý bókterindegi eldi mekenderde erigen qar men jańbyr sýlarynan bolýy yqtımal. Búginde tıisti mekemeler tarapynan apattyń aldyn alý jumystary júrgizilip jatqanymen, qalyptasqan jaǵdaı kópshilikti alańdatyp otyr.

Ermek Mombaev oblystyń eldi­ me­kenderi men sharýashylyq nysandary úshin qaýip tóndirýi yqtımal «Teris-Ashybulaq», «Tas­ótkel», «Qaqpatas», «Aq­­kól», «Yntaly», «Qaraqońyz» já­ne Qyr­ǵyz memleketiniń aýmaǵynda or­nalasqan «Kırov» sııaqty 14 sý qoı­masy bar eke­nin aıtty. «Atalǵan sý qoı­malarynyń bógetteri buzylǵan jaǵ­daıda 234 myńnan astam turǵyny bar 72 eldi­mekendi sý basý qaýpi týyndaýda. Qazir sý basýy múmkin 38 eldi meken anyqtaldy», deı­di ol. Atap aıtqanda, Jam­byl aýdanynyń Jasórken, Qy­zyl­qaınar aýyldary men «Maı­skoe» saıajaı alqaby, Baızaq aýdanynyń Qostóbe, Sarykemer aýyldary men «Zdo­rove» saıajaı alqaby, Jýaly aýdanyna qarasty Aqtóbe, Kúrkúreý-Sý, Qońyrtóbe aýyldary, Talas aýdanynyń Aq­kól, Oıyq, Kóshek batyr jáne Úsh­aral aýyldary, Sarysý aýda­nynyń Jańatas qalasy jáne Saýdakent, Dosbol aýyldary, T.Rys­qulov aýdany aýmaǵyndaǵy Kókdónen, Kamenka, Tereńózek, Mamaı-Qaıyńdy, Ábjappar aýyldary, Merki aýdanynyń Merki, Keńes, Aqermen, Aqjol aýyldary, Qordaı aýdanynyń Qal­ǵutty, Qarasaı batyr, Áljan ana, Masanshy aýyldary, Shý aýda­nynyń Aqsý, Orazaly, Jańa­jol, Belbasar aýyldary men Moıynqum aýdanynyń Mo­ıyn­qum jáne Jambyl aýyl­da­ry atalǵan 38 eldi meken tizi­mine kirip tur. Máselen, osydan eki jyl buryn T.Rysqulov aýda­nynyń Tereńózek aýylyn­da kút­pegen jerden sý tasqyny bolyp, jergilikti jurtshylyqty tóbeden jaı túskendeı qylǵan. Alataýdyń eteginen beri qaraı erigen qar aýyl ishindegi saıdyń ishimen gúrildep aǵyp, el esinde úreıli oqıǵa retinde qalǵan. So­nymen qatar sońǵy 5 jyl ishinde sý tasqyny men jerasty sýynyń kóterilýine baılanysty 7 oqıǵa oryn alǵan. Tótenshe jaǵdaı sal­­darynan Qordaı, Jambyl já­ne T.Rysqulov aýdandarynda 104 turǵyn úıdiń aýlasy, 25 turǵyn úıdiń ǵımaraty sý as­tynda qalǵan jáne Jambyl aýdanynan ótetin respýblıkalyq mańyzy bar avtokólik joly­nyń 515 shaqyrymynda sý jol jaǵa­syna shyǵyp, qaýip tón­dirgen edi. Sondaı-aq Jýaly aýdanynyń aýma­ǵyndaǵy «Qo­ńyrtóbe» kóliniń jáne Talas aýdanyndaǵy «Aqkól» kóliniń dam­balarynyń zaqymdaný qaý­pi týyndaǵan. Jýyrda ǵana Ta­las aýdany aýmaǵyndaǵy taý bókterinde jaýyn-shashynnyń jıi jaýǵany jáne qardyń erigeni sal­darynan Maıtóbe aýylynan 1 shaqyrym jerde, «Taraz-Qa­rataý» oblystyq mańyzy bar avtojoldyń 75 shaqyrymynda erigen qardyń saldarynan sý tasqyny boldy. Abyroı bolǵanda eldi mekenderdi sý basqan joq. Al óńirdiń kóptegen aýdandary men aýyldary taýly aımaqtarǵa jaqyn ornalasqanyn eskersek, qaýiptiń eselep artatyny sózsiz. Kópshilikti de osy bir kúrmeýi qıyn másele tolǵandyrady.

«Jaman aıtpaı, jaqsy joq», eger tabıǵattyń tosyn minezi tut­qıyldan tap berse, óńirdiń ále­ýeti buǵan qanshalyqty je­tedi? Ermek Mombaevtyń aıtýynsha, sý tasqyny qaýip-qaterin azaıtý maqsatynda 26 ýchaskede jaǵalaýdy qorǵaý jumystaryn júrgizý josparlanǵan. Al 2017-2020 jyldary jergilikti bıýdjetten 192,2 mıllıon teńge bólinip, 25 ny­sandaǵy jumystar tolyǵymen aıaqtalǵan.

Alaıda josparlanǵan is-sharalardy iske asyrýda Taraz qalasynda, sondaı-aq Jambyl jáne Baızaq aýdandarynyń eldi mekenderinde sý basý qaýpiniń aldyn alý úshin «Talas» ózeninde 25 shaqyrym qashyqtyqta jaǵalaýdy bekitý jumystaryn júrgizýge respýblıkalyq bıýdjetten suratylǵan 3 mıllıard 410 mıllıon teńge bólinbegen. Bul – qıyn­dyq týdyryp turǵan másele.

Qazir «Shý-Talas basseındik ınspeksııasy jáne «Qazsýshar» respýblıkalyq memlekettik kásip­ornynyń fılıaly «Tas­ótkel» jáne «Teris-Ashybulaq» sý qoı­malarynan sý aǵyzý monıtorıngin júrgizýde. Sondaı-aq Shý-Ta­las basseındik ınspeksııasy Qyr­­­ǵyz Respýblıkasynyń Sý sha­rýa­shylyǵy jáne melıorasııa departamentimen birlese is-qımyl júrgizýde. «Sý tasqy­ny saldaryn joıý úshin jumyl­dyrylatyn kúshter men qural­dar toptamasynyń quramynda 631 adam, 53 bir­­lik tehnıka, 10 júzý qural­dary men 41 mo­topompa ja­saqtaldy», deıdi Ermek Mombaev.

Jambyl oblysynyń aýmaǵyna kók­tem erte keledi. Alaıda qy­rýar qarjy bólinip, qanshama sharýa atqarylsa da, óńirde bıyl da sý tasqynynyń qateri týyndap tur. Jaýapty basshylardyń sózine qaraǵanda, bári de saqadaı-saı ázir tur. Biraq tabıǵattyń tilsiz quby­lysyna daýa joq. Son­dyqtan qyra­ǵylyqty kúsheı­tip, adam men tehnıka kúshin arttyrý kerek-aq.

Jambyl oblysy