Álipbı túzýde asa jaýapty bastapqy kezeń bolsa, endigi kezekte negizgi orfografııalyq ereje túzý osy kezeńniń qısyndy jalǵasy bolyp tabylatyny belgili. Bul kezeń ártúrli ortologııalyq quraldary (emle erejeleriniń, onomastıkalyq ataýlardyń anyqtaǵyshtary, t.b.) jáne ortologııalyq leksıkografııa túzýdiń (orfografııalyq jáne orfoepııalyq sózdikter qurastyrýdyń) bastamasy bolyp sanalady.
Qazaq orfografııasynyń negizgi erejeleri – latyn grafıkasy negizindegi qazaq álipbıi boıynsha durys jazýdy kórsetetin quqyqtyq kúshi bar qujat. Sonymen qatar latyn negizdi jańa álipbı boıynsha qazaq tiliniń orfografııalyq normalaryn turaqtandyratyn jańa álipbı boıynsha durys jazý mádenıetin qalyptastyratyn basty normatıvti qaǵıdalar bolyp sanalady. Emle erejeleriniń negizinde orfografııalyq, orfoepııalyq sózdikter, anyqtaǵyshtar osy erejelerge sáıkes qurastyrylmaq. Ulttyq jazý-syzýdyń emle erejelerin jasaýda aldymen eskeriletin zańdylyqtar men erekshelikter negizge alyndy. Olar: tildiń jalǵamaly (aglıýtınasııa) zańdylyǵy; tildiń yqshamdalý zańdylyǵy; til dybystarynyń úndestigi (daýystylardyń daýyssyzdarmen úndestigi) jáne daýyssyzdardyń bir-birimen úılesimdilik zańy. Osy aıtylǵan zańdylyqtar men erekshelikter aıasynda jazba tildiń jańa Erejesiniń nusqasy jasaldy. Erejede latyn negizdi álipbı boıynsha qazaq tili dybystarynyń reprezetanttary bolyp tabylatyn áripterdiń úndestikpen, úılestikpen jazylý normasy kórsetildi; sózderdi biryńǵaı jýan nemese jińishke jazý, soǵan sáıkes qosymshalardyń jýan nemese jińishke jazý úlgisi berildi; qosar dybystardyń (uý/úý, yı/iı) dara árippen (ý, ı áripterimen) tańbalanýynyń úlgisi usynyldy; qazaqtyń tól ádebı tilindegi emlesi qıyn sózderdiń orfografııalaný erekshelikteri kórsetildi; latyn negizdi álipbıde joq ıo, s, sh, e, ıý, ıa, , , áripteriniń jazylý balamasy berildi; beıúndes býyndy kirme sózderge qosymsha jalǵaýdyń orfografııalaný tártibi kórsetildi; halyqaralyq termınder men ataýlardyń (shetel tildik sózderdiń) orfografııalaný úlgisi berildi; kúrdeli sózderdiń (birikken, kirikken, tirkesti sózder, qos sózder) jáne bas árippen jazylatyn ataýlardyń emlesi, sondaı-aq tasymaldaýdyń tártipteri kórsetildi. Al jańa ereje jobasynda qazaq orfografııasynyń negizgi erejeleriniń ulttyq tildiń erekshelikteri men zańdylyqtaryna sáıkes bolýy; tájirıbede synnan ótip, dástúrge aınalǵan bazalyq normalardyń saqtalýy; tehnıkalyq jaqtan qazaq orfografııasynyń qoldanýǵa ońtaıly, mobıldi, jınaqy bolýy; halyq tiliniń dybystyq qor áleýetiniń keńirek qamtyla túsýi; jahandaný úrdisinde jazý-syzýdyń ulttyq sıpatynyń saqtalyp, kosmopolıttik ásirelikke ushyramaýy kózdelip, orfografııalyq erejeler túzýdiń basshylyqqa alynǵan negizgi ustanymdary boldy.
Nurgeldi ÝÁLI,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor